८. उदानवत्थु
अनेकजातिसंसारन्ति इमं धम्मदेसनं सत्था बोधिरुक्खमूले निसिन्नो उदानवसेन उदानेत्वा अपरभागे आनन्दत्थेरेन पुट्ठो कथेसि.
सो हि बोधिरुक्खमूले निसिन्नो सूरिये अनत्थङ्गतेयेव मारबलं विद्धंसेत्वा पठमयामे पुब्बेनिवासपटिच्छादकं तमं पदालेत्वा मज्झिमयामे दिब्बचक्खुं विसोधेत्वा पच्छिमयामे सत्तेसु कारुञ्ञतं पटिच्च पच्चयाकारे ञाणं ओतारेत्वा तं अनुलोमपटिलोमवसेन सम्मसन्तो अरुणुग्गमनवेलाय सम्मासम्बोधिं अभिसम्बुज्झित्वा अनेकेहि बुद्धसतसहस्सेहि अविजहितं उदानं उदानेन्तो इमा गाथा अभासि –
१५३. ‘‘अनेकजातिसंसारं, सन्धाविस्सं अनिब्बिसं;
गहकारं गवेसन्तो, दुक्खा जाति पुनप्पुनं.
१५४. ‘‘गहकारक दिट्ठोसि, पुन गेहं न काहसि;
सब्बा ते फासुका भग्गा, गहकूटं विसङ्खतं;
विसङ्खारगतं चित्तं, तण्हानं खयमज्झगा’’ति.
तत्थ गहकारं गवेसन्तोति अहं इमस्स अत्तभावसङ्खातस्स गेहस्स कारकं तण्हावड्ढकिं गवेसन्तो येन ञाणेन सक्का तं दट्ठुं, तस्स बोधिञाणस्सत्थाय दीपङ्करपादमूले कताभिनीहारो एत्तकं कालं अनेकजातिसंसारं अनेकजातिसतसहस्ससङ्खातं इमं संसारवट्टं अनिब्बिसं तं ञाणं अविन्दन्तो अलभन्तोयेव सन्धाविस्सं संसरिं, अपरापरं अनुविचरिन्ति अत्थो. दुक्खा जाति पुनप्पुनन्ति इदं गहकारकगवेसनस्स कारणवचनं. यस्मा जराब्याधिमरणमिस्सिताय जाति नामेसा पुनप्पुनं उपगन्तुं दुक्खा, न च सा तस्मिं अदिट्ठे निवत्तति. तस्मा तं गवेसन्तो सन्धाविस्सन्ति अत्थो. दिट्ठोसीति सब्बञ्ञुतञ्ञाणं पटिविज्झन्तेन मया इदानि दिट्ठोसि. पुन गेहन्ति पुन इमस्मिं संसारवट्टे अत्तभावसङ्खातं मम गेहं न काहसि. सब्बा ते फासुका भग्गाति तव सब्बा अवसेसा किलेसफासुका मया भग्गा. गहकूटं विसङ्खतन्ति इमस्स तया कतस्स अत्तभावगेहस्स अविज्जासङ्खातं कण्णिकमण्डलम्पि मया विद्धंसितं. विसङ्खारगतं चित्तन्ति इदानि मम चित्तं विसङ्खारं निब्बानं आरम्मणकरणवसेन गतं अनुपविट्ठं. तण्हानं खयमज्झगाति तण्हानं खयसङ्खातं अरहत्तं अधिगतोस्मीति.
उदानवत्थु अट्ठमं.