१. छब्बग्गियभिक्खुवत्थु

सब्बे तसन्तीति इमं धम्मदेसनं सत्था जेतवने विहरन्तो छब्बग्गिये भिक्खू आरब्भ कथेसि.

एकस्मिञ्हि समये सत्तरसवग्गियेहि सेनासने पटिजग्गिते छब्बग्गिया भिक्खू ‘‘निक्खमथ, मयं महल्लकतरा, अम्हाकं एतं पापुणाती’’ति वत्वा तेहि ‘‘न मयं दस्साम, अम्हेहि पठमं पटिजग्गित’’न्ति वुत्ते ते भिक्खू पहरिंसु. सत्तरसवग्गिया मरणभयतज्जिता महाविरवं विरविंसु. सत्था तेसं सद्दं सुत्वा ‘‘किं इद’’न्ति पुच्छित्वा ‘‘इदं नामा’’ति आरोचिते ‘‘न, भिक्खवे, इतो पट्ठाय भिक्खुना नाम एवं कत्तब्बं, यो करोति, सो इमं नाम आपत्तिं आपज्जती’’ति पहारदानसिक्खापदं (पाचि. ४४९ आदयो) पञ्ञापेत्वा, ‘‘भिक्खवे, भिक्खुना नाम ‘यथा अहं, तथेव अञ्ञेपि दण्डस्स तसन्ति, मच्चुनो भायन्ती’ति ञत्वा परो न पहरितब्बो, न घातेतब्बो’’ति वत्वा अनुसन्धिं घटेत्वा धम्मं देसेन्तो इमं गाथमाह –

१२९. ‘‘सब्बे तसन्ति दण्डस्स, सब्बे भायन्ति मच्चुनो;

अत्तानं उपमं कत्वा, न हनेय्य न घातये’’ति.

तत्थ सब्बे तसन्तीति सब्बेपि सत्ता अत्तनि दण्डे पतन्ते तस्स दण्डस्स तसन्ति. मच्चुनोति मरणस्सापि भायन्तियेव. इमिस्सा च देसनाय ब्यञ्जनं निरवसेसं, अत्थो पन सावसेसो. यथा हि रञ्ञा ‘‘सब्बे सन्निपतन्तू’’ति भेरिया चरापितायपि राजमहामत्ते ठपेत्वा सेसा सन्निपतन्ति, एवमिध ‘‘सब्बे तसन्ती’’ति वुत्तेपि हत्थाजानेय्यो अस्साजानेय्यो उसभाजानेय्यो खीणासवोति इमे चत्तारो ठपेत्वा अवसेसाव तसन्तीति वेदितब्बा. इमेसु हि खीणासवो सक्कायदिट्ठिया पहीनत्ता मरणकसत्तं अपस्सन्तो न भायति, इतरे तयो सक्कायदिट्ठिया बलवत्ता अत्तनो पटिपक्खभूतं सत्तं अपस्सन्ता न भायन्तीति. न हनेय्य न घातयेति यथा अहं, एवं अञ्ञेपि सत्ताति नेव परं पहरेय्य न पहरापेय्याति अत्थो.

देसनावसाने बहू सोतापत्तिफलादीनि पापुणिंसूति.

छब्बग्गियभिक्खुवत्थु पठमं.