११. जम्बुकत्थेरवत्थु
मासे मासेति इमं धम्मदेसनं सत्था वेळुवने विहरन्तो जम्बुकं आजीवकं आरब्भ कथेसि.
अतीते किर कस्सपसम्मासम्बुद्धकाले गामवासी एको कुटुम्बिको एकस्स थेरस्स विहारं कत्वा तं तत्थ विहरन्तं चतूहि पच्चयेहि उपट्ठहि. थेरो तस्स गेहे निबद्धं भुञ्जति. अथेको खीणासवो भिक्खु दिवा पिण्डाय चरन्तो तस्स गेहद्वारं पापुणि. कुटुम्बिको तं दिस्वा तस्स इरियापथे पसन्नो गेहं पवेसेत्वा सक्कच्चं पणीतेन भोजनेन परिविसित्वा, ‘‘भन्ते, इमं साटकं रजित्वा निवासेय्याथा’’ति महन्तं साटकं दत्वा, ‘‘भन्ते, केसा वो दीघा, तुम्हाकं केसोरोपनत्थाय न्हापितं आनेस्सामि, सयनत्थाय च वो मञ्चकं गाहापेत्वा आगमिस्सामी’’ति आह. निबद्धं गेहे भुञ्जन्तो कुलूपको भिक्खु तं तस्स सक्कारं दिस्वा चित्तं पसादेतुं नासक्खि, ‘‘अयं तं मुहुत्तं दिट्ठकस्स एवरूपं सक्कारं करोति, निबद्धं गेहे भुञ्जन्तस्स पन मय्हं न करोती’’ति चिन्तेत्वा विहारं अगमासि. इतरोपि तेनेव सद्धिं गन्त्वा कुटुम्बिकेन दिन्नसाटकं रजित्वा निवासेसि. कुटम्बिकोपि न्हापितं आदाय गन्त्वा थेरस्स केसे ओहारापेत्वा मञ्चकं अत्थरापेत्वा, ‘‘भन्ते, इमस्मिंयेव मञ्चके सयथा’’ति वत्वा द्वेपि थेरे स्वातनाय निमन्तेत्वा पक्कामि.
नेवासिको तस्स तं सक्कारं कयिरमानं अधिवासेतुं नासक्खि. अथस्स सो सायं थेरस्स निपन्नट्ठानं गन्त्वा चतूहाकारेहि थेरं अक्कोसि, ‘‘आवुसो, आगन्तुक कुटुम्बिकस्स ते गेहे भत्तं भुञ्जनतो वरतरं मीळ्हं खादितुं, कुटुम्बिकेन आनीतन्हापितेन केसोहारापनतो वरतरं तालट्ठिकेन केसे लुञ्चापेतुं. कुटुम्बिकेन दिन्नसाटकनिवासनतो वरतरं नग्गेन विचरितुं, कुटुम्बिकेन आभतमञ्चके निपज्जनतो वरतरं भूमियं निपज्जितु’’न्ति. थेरोपि ‘‘मा एस बालो मं निस्साय नस्सी’’ति निमन्तनं अनादियित्वा पातोव उट्ठाय यथासुखं अगमासि. नेवासिकोपि पातोव विहारे कत्तब्बवत्तं कत्वा भिक्खाचारवेलाय ‘‘इदानिपि आगन्तुको निद्दायति, घण्डिकसद्देन पबुज्झेय्या’’ति सञ्ञाय नखपिट्ठेनेव घण्डिं पहरित्वा गामं पिण्डाय पाविसि. कुटुम्बिकोपि सक्कारं कत्वा थेरानं आगमनमग्गं ओलोकेन्तो नेवासिकं दिस्वा, ‘‘भन्ते, थेरो कुहि’’न्ति पुच्छि. अथ नं नेवासिको ‘‘मा, आवुसो, किञ्चि अवच, तुय्हं कुलूपको हिय्यो, तव निक्खन्तवेलाय ओवरकं पविसित्वा निद्दं ओक्कन्तो पातोव उट्ठाय मम विहारसम्मज्जनसद्दम्पि पानीयघटपरिभोजनीयघटेसु उदकसिञ्चनसद्दम्पि घण्डिकसद्दम्पि करोन्तस्स न जानाती’’ति आह. कुटुम्बिको चिन्तेसि – ‘‘तादिसाय इरियापथसम्पत्तिया समन्नागतस्स मे अय्यस्स याव इमम्हा काला निद्दायनं नाम नत्थि, मं पन तस्स सक्कारं करोन्तं दिस्वा अद्धा इमिना भदन्तेन किञ्चि वुत्तं भविस्सती’’ति. सो अत्तनो पण्डितभावेन तं सक्कच्चं भोजेत्वा तस्स पत्तं साधुकं धोवित्वा नानग्गरसभोजनस्स पूरेत्वा, ‘‘भन्ते, सचे मे अय्यं पस्सेय्याथ, इममस्स पिण्डपातं ददेय्याथा’’ति आह.
इतरो तं गहेत्वाव चिन्तेसि – ‘‘सचे सो एवरूपं पिण्डपातं भुञ्जिस्सति, इमस्मिंयेव ठाने पलुद्धो भविस्सती’’ति अन्तरामग्गे तं पिण्डपातं छड्डेत्वा थेरस्स वसनट्ठानं गन्त्वा तं तत्थ ओलोकेन्तो न अद्दस. अथ नं एत्तकस्स कम्मस्स कतत्ता वीसतिवस्ससहस्सानि कतोपि समणधम्मो रक्खितुं नासक्खि. आयुपरियोसाने पन कालं कत्वा अवीचिम्हि निब्बत्तित्वा एकं बुद्धन्तरं महादुक्खं अनुभवित्वा इमस्मिं बुद्धुप्पादे राजगहनगरे एकस्मिं बह्वन्नपाने कुलघरे निब्बत्ति. सो पदसा गमनकालतो पट्ठाय नेव सयने सयितुं, न भत्तं भुञ्जितुं इच्छति, अत्तनो सरीरवलञ्जमेव खादति. ‘‘बालताय अजानन्तो करोती’’ति तं पोसयिंसु. महल्लककालेपि वत्थं निवासेतुं न इच्छति, नग्गोव विचरति, भूमियं सयति, अत्तनो सरीरवलञ्जमेव खादति. अथस्स मातापितरो ‘‘नायं कुलघरस्स अनुच्छविको, केवलं अलज्जनको आजीवकानं एस अनुच्छविको’’ति तेसं सन्तिकं नेत्वा ‘‘इमं दारकं पब्बाजेथा’’ति अदंसु. अथ नं ते पब्बाजेसुं. पब्बाजेन्ता च पन गलप्पमाणे आवाटे ठपेत्वा द्विन्नं अंसकूटानं उपरिं पदरानि दत्वा तेसं उपरि निसीदित्वा तालट्ठिखण्डेन केसे लुञ्चिंसु. अथ ने तस्स मातापितरो स्वातनाय निमन्तेत्वा पक्कमिंसु.
पुनदिवसे आजीवका ‘‘एहि, गामं पविसिस्सामा’’ति तं वदिंसु. सो ‘‘गच्छथ तुम्हे, अहं इधेव भविस्सामी’’ति न इच्छि. अथ नं पुनप्पुनं वत्वा अनिच्छमानं ओहाय अगमंसु. सोपि तेसं गतभावं ञत्वा वच्चकुटिया पदरं विवरित्वा ओरुय्ह उभोहि हत्थेहि आलोपं आलोपं कत्वा गूथं खादि. आजीवका तस्स अन्तोगामतो आहारं पहिणिंसु. तम्पि न इच्छि. पुनप्पुनं वुच्चमानोपि ‘‘न मे इमिना अत्थो. लद्धो मे आहारो’’ति आह. ‘‘कहं लद्धो’’ति? ‘‘इधेव लद्धो’’ति. एवं दुतिये ततिये चतुत्थेपि दिवसे तेहि बहुम्पि वुच्चमानो ‘‘अहं इधेव भविस्सामी’’ति गामं गन्तुं न इच्छि. आजीवका ‘‘अयं दिवसे दिवसे नेव गामं पविसितुं इच्छति, न अम्हेहि पहिताहारं आहरितुं इच्छति, ‘इधेव मे लद्धो’ति वदति, किं नु खो करोति, परिग्गण्हिस्साम न’’न्ति गामं पविसन्ता एकं द्वे जने तस्स परिग्गण्हनत्थं ओहाय गमिंसु. ते पच्छतो गच्छन्ता विय हुत्वा निलीयिंसु. सोपि तेसं गतभावं ञत्वा पुरिमनयेनेव वच्चकुटिं ओरुय्ह गूथं खादि.
इतरे तस्स किरियं दिस्वा आजीवकानं आरोचयिंसु. तं सुत्वा आजीवका ‘‘अहो भारियं कम्मं, सचे समणस्स गोतमस्स सावका जानेय्युं, ‘आजीवका गूथं खादमाना विचरन्ती’ति अम्हाकं अकित्तिं पकासेय्युं, नायं अम्हाकं अनुच्छविको’’ति तं अत्तनो सन्तिका नीहरिंसु. सो तेहि नीहरितो महाजनस्स उच्चारकरणट्ठाने पत्थरितो एको पिट्ठिपासाणो अत्थि. तस्मिं महन्तं सोण्डि, पिट्ठिपासाणं निस्साय महाजनस्स उच्चारकरणट्ठानं. सो तत्थ गन्त्वा रत्तिं गूथं खादित्वा महाजनस्स सरीरवलञ्जनत्थाय आगमनकाले एकेन हत्थेन पासाणस्स एकं अन्तं ओलुब्भ एकं पादं उक्खिपित्वा जण्णुके ठपेत्वा उद्धंवाताभिमुखो मुखं विवरित्वा तिट्ठति. महाजनो तं दिस्वा उपसङ्कमित्वा वन्दित्वा, ‘‘भन्ते, कस्मा अय्यो मुखं विवरित्वा ठितो’’ति पुच्छति. ‘‘अहं वातभक्खो, अञ्ञो मे आहारो नत्थी’’ति. अथ ‘‘कस्मा एकं पादं जण्णुके कत्वा ठितोसि, भन्ते’’ति? ‘‘अहं उग्गतपो घोरतपो, मया द्वीहि पादेहि अक्कन्ता पथवी कम्पति, तस्मा एकं पादं उक्खिपित्वा जण्णुके ठपेत्वा ठितोम्हि. अहञ्हि रत्तिन्दिवं ठितकोव वीतिनामेमि, न निसीदामि, न निपज्जामी’’ति. मनुस्सा नाम येभुय्येन वचनमत्तमेव सद्दहन्ति, तस्मा ‘‘अहो अच्छरियं, एवरूपापि नाम तपस्सिनो होन्ति, न नो एवरूपा दिट्ठपुब्बा’’ति येभुय्येन अङ्गमगधवासिनो सङ्खुभित्वा उपसङ्कमित्वा मासे मासे महन्तं सक्कारं अभिहरन्ति. सो ‘‘अहं वातमेव भक्खामि, न अञ्ञं आहारं. अञ्ञञ्हि मे खादन्तस्स तपो नस्सती’’ति तेहि अभिहटं न किञ्चि इच्छति. मनुस्सा ‘‘मा नो, भन्ते, नासेथ, तुम्हादिसेन घोरतपेन परिभोगे कते अम्हाकं दीघरत्तं हिताय सुखाय संवत्तती’’ति पुनप्पुनं याचन्ति. तस्स अञ्ञो आहारो न रुच्चति. महाजनस्स पन याचनाय पीळितो तेहि आभतानि सप्पिफाणितादीनि कुसग्गेन जिव्हग्गे ठपेत्वा ‘‘गच्छथ, अलं वो एत्तकं हिताय सुखाय चा’’ति उय्योजेसि. एवं सो पञ्चपञ्ञास वस्सानि नग्गो गूथं खादन्तो केसे लुञ्चन्तो भूमियं सयमानो वीतिनामेसि.
बुद्धानम्पि खो पच्चूसकाले लोकवोलोकनं अविजहितमेव होति. तस्मा एकदिवसं भगवतो पच्चूससमये लोकं वोलोकेन्तस्स अयं जम्बुकाजीवको ञाणजालस्स अन्तो पञ्ञायि. सत्था ‘‘किं नु खो भविस्सती’’ति आवज्जेत्वा तस्स सह पटिसम्भिदाहि अरहत्तस्सूपनिस्सयं दिस्वा ‘‘अहं एतं आदिं कत्वा एकं गाथं भासिस्सामि, गाथावसाने चतुरासीतिया पाणसहस्सानं धम्माभिसमयो भविस्सति. इमं कुलपुत्तं निस्साय महाजनो सोत्थिभावं पापुणिस्सती’’ति ञत्वा पुनदिवसे राजगहे पिण्डाय चरित्वा पिण्डपातपटिक्कन्तो आनन्दत्थेरं आमन्तेसि – ‘‘आनन्द, जम्बुकाजीवकस्स सन्तिकं गमिस्सामी’’ति. ‘‘भन्ते, किं तुम्हेयेव गमिस्सथा’’ति? ‘‘आम, अहमेवा’’ति एवं वत्वा सत्था वड्ढमानकच्छायाय तस्स सन्तिकं पायासि.
देवता चिन्तयिंसु – ‘‘सत्था सायं जम्बुकाजीवकस्स सन्तिकं गच्छति, सो च जेगुच्छे उच्चारपस्सावदन्तकट्ठकिलिट्ठे पिट्ठिपासाणे वसति, देवं वस्सापेतुं वट्टती’’ति अत्तनो आनुभावेन तं मुहुत्तंयेव देवं वस्सापेसुं. पिट्ठिपासाणो सुचि निम्मलो अहोसि. अथस्स उपरि पञ्चवण्णं पुप्फवस्सं वस्सापेसुं. सत्था सायं जम्बुकाजीवकस्स सन्तिकं गन्त्वा ‘‘जम्बुका’’ति सद्दमकासि. जम्बुको ‘‘को नु खो एस, दुज्जनो मं जम्बुकवादेन वदती’’ति चिन्तेत्वा ‘‘को एसो’’ति आह. ‘‘अहं समणो’’ति. ‘‘किं महासमणा’’ति? ‘‘अज्ज मे एकरत्तिं इध वसनट्ठानं देही’’ति. ‘‘नत्थि, महासमण, इमस्मिं ठाने वसनट्ठान’’न्ति. ‘‘जम्बुक, मा एवं करि, एकरत्तिं मे वसनट्ठानं देहि, पब्बजिता नाम पब्बजितं पत्थेन्ति, मनुस्सा मनुस्सं, पसवो पसव’’न्ति. ‘‘किं पन त्वं पब्बजितो’’ति? ‘‘आम, पब्बजितोम्ही’’ति. ‘‘सचे त्वं पब्बजितो, कहं ते लाबुकं, कहं धूमकटच्छुको, कहं यञ्ञसुत्तक’’न्ति? ‘‘‘अत्थेतं मय्हं, विसुं विसुं पन गहेत्वा विचरणं दुक्ख’न्ति अब्भन्तरेनेव गहेत्वा चरामी’’ति. सो ‘‘चरिस्ससि त्वं एतं अग्गण्हित्वा’’ति कुज्झि. अथ नं सत्था आह – ‘‘होतु, जम्बुक, मा कुज्झ, वसनट्ठानं मे आचिक्खा’’ति. ‘‘नत्थि, महासमण, एत्थ वसनट्ठान’’न्ति.
सत्था तस्स वसनट्ठानतो अविदूरे एकं पब्भारं अत्थि, तं निद्दिसन्तो ‘‘एतस्मिं पब्भारे को वसती’’ति आह. ‘‘नत्थि कोचि, महासमणा’’ति. ‘‘तेन हि एतं मय्हं देही’’ति. ‘‘त्वञ्ञेव जान, महासमणा’’ति. सत्था पब्भारे निसीदनं पञ्ञापेत्वा निसीदि. पठमयामे चत्तारो महाराजानो चतुद्दिसं एकोभासं करोन्ता सत्थु उपट्ठानं आगमिंसु. जम्बुको ओभासं दिस्वा ‘‘को ओभासो नामेसो’’ति चिन्तेसि. मज्झिमयामे सक्को देवराजा आगमि. जम्बुको तम्पि दिस्वा ‘‘को नामेसो’’ति चिन्तेसि. पच्छिमयामे एकाय अङ्गुलिया एकं, द्वीहि द्वे, दसहि दस चक्कवाळानि ओभासेतुं समत्थो महाब्रह्मा सकलं अरञ्ञं एकोभासं करोन्तो आगमि. जम्बुको तम्पि दिस्वा ‘‘को नु खो एसो’’ति चिन्तेत्वा पातोव सत्थु सन्तिकं गन्त्वा पटिसन्थारं कत्वा एकमन्तं ठितो सत्थारं पुच्छि – ‘‘महासमण, तुम्हाकं सन्तिकं चतस्सो दिसा ओभासेन्तो के आगता’’ति? ‘‘चत्तारो महाराजानो’’ति. ‘‘किं कारणा’’ति? ‘‘मं उपट्ठातु’’न्ति. ‘‘किं पन त्वं चतूहि महाराजेहि उत्तरितरो’’ति? ‘‘आम, जम्बुक, महाराजूनम्पि अतिराजा’’ति. ‘‘मज्झिमयामे पन को आगतो’’ति? ‘‘सक्को देवराजा, जम्बुका’’ति. ‘‘किं कारणा’’ति? ‘‘मं उपट्ठातुमेवा’’ति. ‘‘किं पन त्वं सक्कदेवराजतोपि उत्तरितरो’’ति? ‘‘आम, जम्बुक, सक्कतोपि उत्तरितरोम्हि, एसो पन मय्हं गिलानुपट्ठाको कप्पियकारकसामणेरसदिसो’’ति. ‘‘पच्छिमयामे सकलं अरञ्ञं ओभासेत्वा को आगतो’’ति? ‘‘यं लोके ब्राह्मणादयो खिपित्वा पक्खलित्वा ‘नमो महाब्रह्मुनो’ति वदन्ति, सो एव महाब्रह्मा’’ति. ‘‘किं पन त्वं महाब्रह्मतोपि उत्तरितरो’’ति? ‘‘आम, जम्बुक, अहञ्हि ब्रह्मुनापि अतिब्रह्मा’’ति. ‘‘अच्छरियोसि त्वं, महासमण, मय्हं पन पञ्च पञ्ञास वस्सानि इध वसन्तस्स एतेसु एकोपि मं उपट्ठातुं नागतपुब्बो. अहञ्हि एत्तकं अद्धानं वातभक्खो हुत्वा ठितकोव वीतिनामेसिं, न ताव ते मय्हं उपट्ठानं आगतपुब्बा’’ति.
अथ नं सत्था आह – जम्बुक, त्वं लोकस्मिं अन्धबालं महाजनं वञ्चयमानो मम्पि वञ्चेतुकामो जातो, ननु त्वं पञ्चपञ्ञास वस्सानि गूथमेव खादि, भूमियंयेव निपज्जि, नग्गो हुत्वा विचरि, तालट्ठिखण्डेन केसे लुञ्चि. अथ च पन लोकं वञ्चेन्तो ‘‘अहं वातभक्खो, एकपादेन तिट्ठामि, न निसीदामि, न निपज्जामी’’ति वदेसि, ‘‘ममम्पि वञ्चेतुकामोसि पुब्बेपि त्वं पापिकं लामिकं दिट्ठिं निस्साय एत्तकं कालं गूथभक्खो भूमिसयो नग्गो विचरन्तो तालट्ठिखण्डेन केसलुञ्चनं पत्तो, इदानिपि पापिकं लामिकं दिट्ठिमेव गण्हासी’’ति. ‘‘किं पन मया कतं, महासमणा’’ति? अथस्स सत्था पुब्बे कतकम्मं आचिक्खि. तस्स सत्थरि कथेन्तेयेव संवेगो उप्पज्जि, हिरोत्तप्पं उपट्ठितं, सो उक्कुटिको निसीदि. अथस्स सत्था उदकसाटिकं खिपित्वा अदासि. सो तं निवासेत्वा सत्थारं वन्दित्वा एकमन्तं निसीदि. सत्थापिस्स अनुपुब्बिं कथं कथेत्वा धम्मं देसेसि. सो देसनावसाने सह पटिसम्भिदाहि अरहत्तं पत्वा सत्थारं वन्दित्वा उट्ठायासना पब्बज्जञ्च उपसम्पदञ्च याचि. एत्तावता तस्स पुरिमकम्मं परिक्खीणं. अयञ्हि खीणासवमहाथेरं चतूहि अक्कोसेहि अक्कोसित्वा यावायं महापथवी तिगावुताधिकं योजनं उस्सन्ना, ताव अवीचिम्हि पच्चित्वा तत्थ पक्कावसेसेन पञ्चपञ्ञास वस्सानि इमं विप्पकारं पत्तो. तेनस्स तं कम्मं खीणं. वीसति पन वस्ससहस्सानि इमिना कतस्स समणधम्मस्स फलं नासेतुं न सक्का. तस्मा सत्था दक्खिणहत्थं पसारेत्वा ‘‘एहि, भिक्खु, चर ब्रह्मचरियं सम्मा दुक्खस्स अन्तकिरियाया’’ति आह. तावदेवस्स गिहिलिङ्गं अन्तरधायि अट्ठपरिक्खारधरो सट्ठिवस्सिकमहाथेरो विय अहोसि.
अङ्गमगधवासीनं तस्स सक्कारं गहेत्वा आगतदिवसो किरेस, तस्मा उभयरट्ठवासिनो सक्कारं गहेत्वा आगता तथागतं दिस्वा ‘‘किं नु खो अम्हाकं अय्यो जम्बुको महा, उदाहु समणो गोतमो’’ति चिन्तेत्वा ‘‘सचे समणो गोतमो महा भवेय्य, अयं समणस्स गोतमस्स सन्तिकं गच्छेय्य, जम्बुकाजीवकस्स पन महन्तताय समणो गोतमो इमस्स सन्तिकं आगतो’’ति चिन्तयिंसु. सत्था महाजनस्स परिवितक्कं ञत्वा, ‘‘जम्बुक, तव उपट्ठाकानं कङ्खं छिन्दाही’’ति आह, सो ‘‘अहम्पि, भन्ते, एत्तकमेव पच्चासीसामी’’ति वत्वा चतुत्थज्झानं समापज्जित्वा उट्ठाय तालप्पमाणं वेहासं अब्भुग्गन्त्वा ‘‘सत्था मे, भन्ते भगवा, सावकोहमस्मी’’ति वत्वा ओरुय्ह वन्दित्वा पुन द्वितालमत्तं तितालमत्तन्ति एवं सत्ततालमत्तं वेहासं अब्भुग्गन्त्वा ओरुय्ह अत्तनो सावकभावं जानापेसि. तं दिस्वा महाजनो ‘‘अहो बुद्धा नाम अच्छरिया अनोपमगुणा’’ति चिन्तेसि. सत्था महाजनेन सद्धिं कथेन्तो एवमाह – ‘‘अयं एत्तकं कालं तुम्हेहि आभतं सक्कारं कुसग्गेन जिव्हग्गे ठपेत्वा ‘तपचरणं पूरेमी’ति इध निवुट्ठो, सचेपि इमिना उपायेन वस्ससतं तपचरणं पूरेय्य, या चस्स इदानि कालं वा भत्तं वा कुक्कुच्चायित्वा अभुञ्जन्तस्स भत्तच्छेदनकुसलचेतना, तस्सा तं तपचरणं सोळसिं कलम्पि न अग्घती’’ति अनुसन्धिं घटेत्वा धम्मं देसेन्तो इमं गाथमाह –
७०. ‘‘मासे मासे कुसग्गेन, बालो भुञ्जेय्य भोजनं;
न सो सङ्खातधम्मानं, कलं अग्घति सोळसि’’न्ति.
तस्सत्थो – सचे बालो अपरिञ्ञातधम्मो सीलादिगुणा परिबाहिरो तित्थायतने पब्बजितो ‘‘तपचरणं पूरेस्सामी’’ति मासे मासे पत्ते कुसग्गेन भोजनं भुञ्जन्तो वस्ससतं भुञ्जेय्य भोजनं. न सो सङ्खातधम्मानं, कलं अग्घति सोळसिन्ति सङ्खातधम्मा वुच्चन्ति ञातधम्मा तुलितधम्मा. तेसु हेट्ठिमकोटिया सोतापन्नो सङ्खातधम्मो, उपरिमकोटिया खीणासवो. इमेसं सङ्खातधम्मानं सो बालो कलं न अग्घति सोळसिन्ति पुग्गलाधिट्ठाना देसना. अयं पनेत्थ अत्थो – या चस्स तथा तपचरणं पूरेन्तस्स वस्ससतं चेतना या च सङ्खातधम्मानं कालं वा भत्तं वा कुक्कुच्चायित्वा अभुञ्जन्तानं एका भत्तच्छेदनकुसलचेतना, तस्सा चेतनाय सा ताव दीघरत्तं पवत्तचेतना सोळसिं कलं न अग्घति. इदं वुत्तं होति – यं तस्सा सङ्खातधम्मानं चेतनाय फलं, तं सोळस कोट्ठासे कत्वा ततो एकेकं पुन सोळस सोळस कोट्ठासे कत्वा ततो एकस्स कोट्ठासस्स यं फलं, तदेव तस्स बालस्स तपचरणतो महप्फलतरन्ति.
देसनावसाने चतुरासीतिया पाणसहस्सानं धम्माभिसमयो अहोसीति.
जम्बुकत्थेरवत्थु एकादसमं.