१०. महाकस्सपत्थेरपिण्डपातदिन्नवत्थु

अप्पमत्तो अयं गन्धोति इमं धम्मदेसनं सत्था वेळुवने विहरन्तो महाकस्सपत्थेरस्स पिण्डपातदानं आरब्भ कथेसि.

एकस्मिञ्हि दिवसे थेरो सत्ताहच्चयेन निरोधा वुट्ठाय ‘‘राजगहे सपदानं पिण्डाय चरिस्सामी’’ति निक्खमि. तस्मिं पन समये सक्कस्स देवरञ्ञो परिचारिका ककुटपादिनियो पञ्चसता अच्छरायो ‘‘थेरस्स पिण्डपातं दस्सामा’’ति उस्साहजाता पञ्च पिण्डपातसतानि सज्जेत्वा आदाय अन्तरामग्गे ठत्वा, ‘‘भन्ते, इमं पिण्डपातं गण्हथ, सङ्गहं नो करोथा’’ति वदिंसु. ‘‘गच्छथ तुम्हे, अहं दुग्गतानं सङ्गहं करिस्सामी’’ति. ‘‘भन्ते, मा नो नासेथ, सङ्गहं नो करोथा’’ति. थेरो ञत्वा पुन पटिक्खिपित्वा पुनपि अपगन्तुं अनिच्छमाना याचन्तियो ‘‘अत्तनो पमाणं न जानाथ, अपगच्छथा’’ति अच्छरं पहरि. ता थेरस्स अच्छरसद्दं सुत्वा सन्थम्भित्वा सम्मुखा ठातुं असक्कोन्तियो पलायित्वा देवलोकमेव गन्त्वा, सक्केन ‘‘कहं गतात्था’’ति पुट्ठा, ‘‘‘समापत्तितो वुट्ठितस्स थेरस्स पिण्डपातं दस्सामा’ति गताम्हा, देवा’’ति. ‘‘दिन्नो पन वा’’ति? ‘‘गण्हितुं न इच्छती’’ति. ‘‘किं कथेसी’’ति? ‘‘‘दुग्गतानं सङ्गहं करिस्सामी’ति आह, देवा’’ति. ‘‘तुम्हे केनाकारेन गता’’ति. ‘‘इमिनाव, देवा’’ति. सक्को ‘‘तुम्हादिसियो थेरस्स पिण्डपातं किं दस्सन्ती’’ति सयं दातुकामो हुत्वा, जराजिण्णो महल्लको खण्डदन्तो पलितकेसो ओतग्गसरीरो महल्लकतन्त वायो हुत्वा सुजम्पि देवधीतरं तथारूपमेव महल्लिकं कत्वा एकं पेसकारवीथिं मापेत्वा तन्तं पसारेन्तो अच्छि.

थेरोपि ‘‘दुग्गतानं सङ्गहं करिस्सामी’’ति नगराभिमुखो गच्छन्तो बहिनगरे एव तं वीथिं दिस्वा ओलोकेन्तो द्वे जने अद्दस. तस्मिं खणे सक्को तन्तं पसारेति, सुजा तसरं वट्टेति. थेरो चिन्तेसि – ‘‘इमे महल्लककालेपि कम्मं करोन्तियेव इमस्मिं नगरे इमेहि दुग्गततरा नत्थि मञ्ञे, इमेहि दिन्नं उळुङ्कमत्तम्पि साकमत्तम्पि गहेत्वा इमेसं सङ्गहं करिस्सामी’’ति. सो तेसं गेहाभिमुखो अहोसि. सक्को तं आगच्छन्तं दिस्वा सुजं आह – ‘‘भद्दे, मय्हं अय्यो इतो आगच्छति, त्वं अपस्सन्ती विय तुण्ही हुत्वा निसीद, खणेन थेरं वञ्चेत्वा पिण्डपातं दस्सामा’’ति. थेरो आगन्त्वा गेहद्वारे अट्ठासि. तेपि अपस्सन्ता विय अत्तनो कम्ममेव करोन्ता थोकं आगमिंसु.

अथ सक्को ‘‘गेहद्वारे एको थेरो विय ठितो, उपधारेहि तावा’’ति आह. ‘‘गन्त्वा उपधारेथ, सामी’’ति. सो गेहा निक्खमित्वा थेरं पञ्चपतिट्ठितेन वन्दित्वा उभोहि हत्थेहि जण्णुकानि ओलम्बित्वा नित्थुनन्तो उट्ठाय ‘‘कतरो थेरो नु खो अय्यो’’ति थोकं ओसक्कित्वा ‘‘अक्खीनि मे धूमायन्ती’’ति वत्वा नलाटे हत्थं ठपेत्वा उद्धं ओलोकेत्वा ‘‘अहो दुक्खं, अय्यो नो महाकस्सपत्थेरो चिरस्सं मे कुटिद्वारं आगतो, अत्थि नु खो किञ्चि गेहे’’ति आह. सुजा थोकं आकुलं विय हुत्वा ‘‘अत्थि, सामी’’ति पटिवचनं अदासि. सक्को, ‘‘भन्ते, लूखं वा पणीतं वाति अचिन्तेत्वा सङ्गहं नो करोथा’’ति पत्तं गण्हि. थेरो ‘‘एतेहि दिन्नं साकं वा होतु कुण्डकमुट्ठि वा, सङ्गहं नेसं करिस्सामी’’ति पत्तं अदासि. सो अन्तोघरं पविसित्वा घटिओदनं नाम घटिया उद्धरित्वा पत्तं पूरेत्वा थेरस्स हत्थे ठपेसि. सो अहोसि पिण्डपातो अनेकसूपब्यञ्जनो, सकलं राजगहनगरं गन्धेन अज्झोत्थरि.

तदा थेरो चिन्तेसि – ‘‘अयं पुरिसो अप्पेसक्खो, पिण्डपातो महेसक्खो, सक्कस्स भोजनसदिसो, को नु खो एसो’’ति. अथ नं ‘‘सक्को’’ति ञत्वा आह – ‘‘भारियं ते कम्मं कतं दुग्गतानं सम्पत्तिं विलुम्पन्तेन, अज्ज मय्हं दानं दत्वा कोचिदेव दुग्गतो सेनापतिट्ठानं वा सेट्ठिट्ठानं वा लभेय्या’’ति. ‘‘मया दुग्गततरो नत्थि, भन्ते’’ति. ‘‘किं कारणा त्वं दुग्गतो देवलोके रज्जसिरिं अनुभवन्तो’’ति? ‘‘भन्ते, एवं नामेतं, मया पन अनुप्पन्ने बुद्धे कल्याणकम्मं कतं, बुद्धुप्पादे वत्तमाने कल्याणकम्मं कत्वा चूळरथदेवपुत्तो महारथदेवपुत्तो अनेकवण्णदेवपुत्तोति इमे तयो समानदेवपुत्ता मम आसन्नट्ठाने निब्बत्ता, मया तेजवन्ततरा. अहञ्हि तेसु देवपुत्तेसु ‘नक्खत्तं कीळिस्सामा’ति परिचारिकायो गहेत्वा अन्तरवीथिं ओतिण्णेसु पलायित्वा गेहं पविसामि. तेसञ्हि सरीरतो तेजो मम सरीरं ओत्थरति, मम सरीरतो तेजो तेसं सरीरं न ओत्थरति, ‘को मया दुग्गततरो, भन्ते’ति. ‘एवं सन्तेपि इतो पट्ठाय मय्हं मा एवं वञ्चेत्वा दानमदासी’’’ति. ‘‘वञ्चेत्वा तुम्हाकं दाने दिन्ने मय्हं कुसलं अत्थि, न अत्थी’’ति? ‘‘अत्थावुसो’’ति. ‘‘एवं सन्ते कुसलकम्मकरणं नाम मय्हं भारो, भन्ते’’ति. सो एवं वत्वा थेरं वन्दित्वा सुजं गहेत्वा थेरं पदक्खिणं कत्वा वेहासं अब्भुग्गन्त्वा ‘‘अहो दानं परमदानं कस्सपे सुप्पतिट्ठित’’न्ति उदानं उदानेसि. तेन वुत्तं –

‘‘एकं समयं भगवा राजगहे विहरति वेळुवने कलन्दकनिवापे. तेन खो पन समयेन आयस्मा महाकस्सपो पिप्पलिगुहायं विहरति, सत्ताहं एकपल्लङ्केन निसिन्नो होति अञ्ञतरं समाधिं समापज्जित्वा. अथ खो आयस्मा महाकस्सपो तस्स सत्ताहस्स अच्चयेन तम्हा समाधिम्हा वुट्ठासि. अथ खो आयस्मतो महाकस्सपस्स तम्हा समाधिम्हा वुट्ठितस्स एतदहोसि – ‘‘यंनूनाहं राजगहं पिण्डाय पविसेय्य’’न्ति.

‘‘तेन खो पन समयेन पञ्चमत्तानि देवतासतानि उस्सुक्कं आपन्नानि होन्ति आयस्मतो महाकस्सपस्स पिण्डपातपटिलाभाय. अथ खो आयस्मा महाकस्सपो तानि पञ्चमत्तानि देवतासतानि पटिक्खिपित्वा पुब्बण्हसमयं निवासेत्वा पत्तचीवरमादाय राजगहं पिण्डाय पाविसि.

‘‘तेन खो पन समयेन सक्को देवानमिन्दो आयस्मतो महाकस्सपस्स पिण्डपातं दातुकामो होति. पेसकारवण्णं अभिनिम्मिनित्वा तन्तं विनाति, सुजा असुरकञ्ञा तसरं पूरेति. अथ खो आयस्मा महाकस्सपो राजगहे सपदानं पिण्डाय चरमानो येन सक्कस्स देवानमिन्दस्स निवेसनं तेनुपसङ्कमि, अद्दसा खो सक्को देवानमिन्दो आयस्मन्तं महाकस्सपं दूरतोव आगच्छन्तं, दिस्वा घरा निक्खमित्वा पच्चुग्गन्त्वा हत्थतो पत्तं गहेत्वा घरं पविसित्वा घटिया ओदनं उद्धरित्वा पत्तं पूरेत्वा आयस्मतो महाकस्सपस्स अदासि. सो अहोसि पिण्डपातो अनेकसूपो अनेकब्यञ्जनो अनेकरसब्यञ्जनो. अथ खो आयस्मतो महाकस्सपस्स एतदहोसि – ‘को नु खो अयं सत्तो, यस्सायं एवरूपो इद्धानुभावो’ति. अथ खो आयस्मतो महाकस्सपस्स एतदहोसि – ‘सक्को खो अयं देवानमिन्दो’ति विदित्वा सक्कं देवानमिन्दं एतदवोच – ‘कतं खो ते इदं, कोसिय, मा पुनपि एवरूपमकासी’’’ति. ‘‘अम्हाकम्पि, भन्ते कस्सप, पुञ्ञेन अत्थो, अम्हाकम्पि पुञ्ञेन करणीय’’न्ति.

‘‘अथ खो सक्को देवानमिन्दो आयस्मन्तं महाकस्सपं अभिवादेत्वा पदक्खिणं कत्वा वेहासं अब्भुग्गन्त्वा आकासे अन्तलिक्खे तिक्खत्तुं उदानं उदानेसि – ‘अहो दानं परमदानं कस्सपे सुप्पतिट्ठितं, अहो दानं परमदानं कस्सपे सुप्पतिट्ठितं, अहो दानं परमदानं कस्सपे सुप्पतिट्ठित’’’न्ति (उदा. २७).

अथ खो भगवा विहारे ठितो एव तस्स तं सद्दं सुत्वा भिक्खू आमन्तेत्वा – ‘‘पस्सथ, भिक्खवे, सक्कं देवानमिन्दं उदानं उदानेत्वा आकासेन गच्छन्त’’न्ति आह. ‘‘किं पन तेन कतं, भन्ते’’ति? ‘‘वञ्चेत्वा तेन मय्हं पुत्तस्स कस्सपस्स पिण्डपातो दिन्नो, तं दत्वा तुट्ठमानसो उदानं उदानेन्तो गच्छती’’ति. ‘‘थेरस्स पिण्डपातं दातुं वट्टती’’ति कथं, भन्ते, तेन ञातन्ति. ‘‘भिक्खवे, मम पुत्तेन सदिसं नाम पिण्डपातिकं देवापि मनुस्सापि पिहयन्तीति वत्वा सयम्पि उदानं उदाने’’सि. सुत्ते पन एत्थकमेव आगतं –

‘‘अस्सोसि खो भगवा दिब्बाय सोतधातुया विसुद्धाय अतिक्कन्तमानुसिकाय सक्कस्स देवानमिन्दस्स वेहासं अब्भुग्गन्त्वा आकासे अन्तलिक्खे तिक्खत्तुं उदानं उदानेन्तस्स ‘‘अहो दानं परमदानं कस्सपे सुप्पतिट्ठितं, अहो दानं परमदानं कस्सपे सुप्पतिट्ठितं, अहो दानं परमदानं कस्सपे सुप्पतिट्ठित’’न्ति (उदा. २७).

अथ खो भगवा एतमत्थं विदित्वा तायं वेलायं इमं उदानं उदानेसि –

‘‘पिण्डपातिकस्स भिक्खुनो,

अत्तभरस्स अनञ्ञपोसिनो;

देवा पिहयन्ति तादिनो,

उपसन्तस्स सदा सतीमतो’’ति. (उदा. २७);

इमञ्च पन उदानं उदानेत्वा, ‘‘भिक्खवे, सक्को देवानमिन्दो मम पुत्तस्स सीलगन्धेन आगन्त्वा पिण्डपातं अदासी’’ति वत्वा इमं गाथमाह –

५६. ‘‘अप्पमत्तो अयं गन्धो, य्वायं तगरचन्दनं;

यो च सीलवतं गन्धो, वाति देवेसु उत्तमो’’ति.

तत्थ अप्पमत्तोति परित्तप्पमाणो. यो च सीलवतन्ति यो पन सीलवन्तानं सीलगन्धो, सो तगरं विय लोहितचन्दनं विय च परित्तको न होति, अतिविय उळारो विप्फारितो. तेनेव कारणेन वाति देवेसु उत्तमोति पवरो सेट्ठो हुत्वा देवेसु च मनुस्सेसु च सब्बत्थमेव वायति, ओत्थरन्तो गच्छतीति.

देसनावसाने बहू सोतापत्तिफलादीनि पत्ता. देसना महाजनस्स सात्थिका जाताति.

महाकस्सपत्थेरपिण्डपातदिन्नवत्थु दसमं.