७. पूतिगत्ततिस्सत्थेरवत्थु

अचिरं वतयं कायोति इमं धम्मदेसनं सत्था सावत्थियं विहरन्तो पूतिगत्ततिस्सत्थेरं आरब्भ कथेसि.

एको किर सावत्थिवासी कुलपुत्तो सत्थु सन्तिके धम्मं सुत्वा सासने उरं दत्वा पब्बजितो, सो लद्धूपसम्पदो तिस्सत्थेरो नाम अहोसि. गच्छन्ते गच्छन्ते काले तस्स सरीरे रोगो उदपादि. सासपमत्तियो पिळका उट्ठहिंसु. ता अनुपुब्बेन मुग्गमत्ता कलायमत्ता कोलट्ठिमत्ता आमलकमत्ता बेळुवसलाटुमत्ता बेळुवमत्ता हुत्वा पभिज्जिंसु, सकलसरीरं छिद्दावछिद्दं अहोसि. पूतिगत्ततिस्सत्थेरोत्वेवस्स नामं उदपादि. अथस्स अपरभागे अट्ठीनि भिज्जिंसु. सो अप्पटिजग्गियो अहोसि. निवासनपारुपनं पुब्बलोहितमक्खितं जालपूवसदिसं अहोसि. सद्धिविहारिकादयो पटिजग्गितुं असक्कोन्ता छड्डयिंसु. सो अनाथो हुत्वा निपज्जि.

बुद्धानञ्च नाम द्वे वारे लोकवोलोकनं अविजहितं होति. पच्चूसकाले लोकं वोलोकेन्ता चक्कवाळमुखवट्टितो पट्ठाय गन्धकुटिअभिमुखं ञाणं कत्वा ओलोकेन्ति, सायं ओलोकेन्ता गन्धकुटितो पट्ठाय बाहिराभिमुखं ञाणं कत्वा ओलोकेन्ति. तस्मिं पन समये भगवतो ञाणजालस्स अन्तो पूतिगत्ततिस्सत्थेरो पञ्ञायि. सत्था तस्स भिक्खुनो अरहत्तस्स उपनिस्सयं दिस्वा, ‘‘अयं सद्धिविहारिकादीहि छड्डितो, इदानिस्स मं ठपेत्वा अञ्ञं पटिसरणं नत्थी’’ति गन्धकुटितो निक्खमित्वा विहारचारिकं चरमानो विय अग्गिसालं गन्त्वा उक्खलिं धोवित्वा उदकं दत्वा उद्धनं आरोपेत्वा उदकस्स तत्तभावं आगमयमानो अग्गिसालायमेव अट्ठासि. तत्तभावं जानित्वा गन्त्वा तस्स भिक्खुनो निपन्नमञ्चकोटियं गण्हि, तदा भिक्खू ‘‘अपेथ, भन्ते, मयं गण्हिस्सामा’’ति मञ्चकं गहेत्वा अग्गिसालं आनयिंसु. सत्था अम्बणं आहरापेत्वा उण्होदकं आसिञ्चित्वा तेहि भिक्खूहि तस्स पारुपनं गाहापेत्वा उण्होदके मद्दापेत्वा मन्दातपे विस्सज्जापेसि. अथस्स सन्तिके ठत्वा सरीरं उण्होदकेन तेमेत्वा घंसित्वा न्हापेसि, तस्स नहानपरियोसाने पारुपनं सुक्खि. अथ नं तं निवासापेत्वा निवत्थकासावं उदके मद्दापेत्वा आतपे विस्सज्जापेसि. अथस्स गत्ते उदके छिन्नमत्ते तम्पि सुक्खि. सो एकं कासावं निवासेत्वा एकं पारुपित्वा सल्लहुकसरीरो एकग्गचित्तो मञ्चके निपज्जि. सत्था तस्स उस्सीसके ठत्वा, ‘‘भिक्खु अयं तव कायो अपेतविञ्ञाणो निरुपकारो हुत्वा कलिङ्गरं विय पथवियं सेस्सती’’ति वत्वा इमं गाथमाह –

४१. ‘‘अचिरं वतयं कायो, पथविं अधिसेस्सति;

छुद्धो अपेतविञ्ञाणो, निरत्थंव कलिङ्गर’’न्ति.

तत्थ अचिरं वताति भिक्खु न चिरस्सेव अयं कायो पथविं अधिसेस्सति, इमिस्सा पकतिसयनेन सयिताय पथविया उपरि सयिस्सति. छुद्धोति अपविद्धो, अपगतविञ्ञाणताय तुच्छो हुत्वा सेस्सतीति दस्सेति. यथा किं? निरत्थंव कलिङ्गरं निरुपकारं निरत्थकं कट्ठखण्डं विय. दब्बसम्भारत्थिका हि मनुस्सा अरञ्ञं पविसित्वा उजुकं उजुकसण्ठानेन वङ्कं वङ्कसण्ठानेन छिन्दित्वा दब्बसम्भारं गण्हन्ति, अवसेसं पन सुसिरञ्च पूतिकञ्च असारकञ्च गण्ठिजातञ्च छिन्दित्वा तत्थेव छड्डेन्ति. अञ्ञे दब्बसम्भारत्थिका आगन्त्वा तं गहेतारो नाम नत्थि, ओलोकेत्वा अत्तनो उपकारकमेव गण्हन्ति, इतरं पथवीगतमेव होति. तं पन तेन तेन उपायेन मञ्चपटिपादकं वा पादकथलिकं वा फलकपीठं वा कातुं सक्कापि भवेय्य. इमस्मिं पन अत्तभावे द्वत्तिंसाय कोट्ठासेसु एककोट्ठासोपि मञ्चपटिपादकादिवसेन अञ्ञेन वा उपकारमुखेन गय्हूपगो नाम नत्थि, केवलं निरत्थंव कलिङ्गरं अयं कायो अपगतविञ्ञाणो कतिपाहेनेव पथवियं सेस्सतीति.

देसनावसाने पूतिगत्ततिस्सत्थेरो सह पटिसम्भिदाहि अरहत्तं पापुणि, अञ्ञेपि बहू सोतापन्नादयो अहेसुं. थेरोपि अरहत्तं पत्वाव परिनिब्बायि. सत्था तस्स सरीरकिच्चं कारापेत्वा धातुयो गहेत्वा चेतियं कारापेसि. भिक्खू सत्थारं पुच्छिंसु – ‘‘भन्ते, पूतिगत्ततिस्सत्थेरो कुहिं निब्बत्तो’’ति. ‘‘परिनिब्बुतो, भिक्खवे’’ति. ‘‘भन्ते, एवरूपस्स पन अरहत्तूपनिस्सयसम्पन्नस्स भिक्खुनो किं कारणा गत्तं पुतिकं जातं, किं कारणा अट्ठीनि भिन्नानि, किमस्स कारणं अरहत्तस्स उपनिस्सयभावं पत्त’’न्ति? ‘‘भिक्खवे, सब्बमेतं एतस्स अत्तना कतकम्मेनेव निब्बत्त’’न्ति. ‘‘किं पन तेन, भन्ते, कत’’न्ति? ‘‘तेन हि, भिक्खवे, सुणाथा’’ति अतीतं आहरि –

अयं कस्सपसम्मासम्बुद्धकाले साकुणिको हुत्वा बहू सकुणे वधित्वा इस्सरजनं उपट्ठहि. तेसं दिन्नावसेसे विक्किणाति, ‘‘विक्कितावसेसा मारेत्वा ठपिता पूतिका भविस्सन्ती’’ति यथा उप्पतितुं न सक्कोन्ति, तथा तेसं जङ्घट्ठीनि च पक्खट्ठीनि च भिन्दित्वा रासिं कत्वा ठपेति, ते पुनदिवसे विक्किणाति. अतिबहूनं पन लद्धकाले अत्तनोपि अत्थाय पचापेति. तस्सेकदिवसं रसभोजने पक्के एको खीणासवो पिण्डाय चरन्तो गेहद्वारे अट्ठासि. सो थेरं दिस्वा चित्तं पसादेत्वा, ‘‘मया बहू पाणा मारेत्वा खादिता, अय्यो च मे गेहद्वारे ठितो, अन्तोगेहे च रसभोजनं संविज्जति, पिण्डपातमस्स दस्सामी’’ति तस्स पत्तं आदाय पूरेत्वा रसपिण्डपातं दत्वा थेरं पञ्चपतिट्ठितेन वन्दित्वा, ‘‘भन्ते, तुम्हेहि दिट्ठधम्मस्स मत्थकं पापुणेय्य’’न्ति आह. थेरो ‘‘एवं होतू’’ति अनुमोदनं अकासि. ‘‘भिक्खवे, तदा कतकम्मवसेनेतं तिस्सस्स निप्फन्नं, सकुणानं अट्ठिभेदननिस्सन्देन तिस्सस्स गत्तञ्च पूतिकं जातं, अट्ठीनि च भिन्नानि, खीणासवस्स रसपिण्डपातदाननिस्सन्देन अरहत्तं पत्तो’’ति.

पूतिगत्ततिस्सत्थेरवत्थु सत्तमं.