१०. चुन्दसूकरिकवत्थु
इध सोचेतीति इमं धम्मदेसनं सत्था वेळुवने विहरन्तो चुन्दसूकरिकं नाम पुरिसं आरब्भ कथेसि.
सो किर पञ्चपण्णास वस्सानि सूकरे वधित्वा खादन्तो च विक्किणन्तो च जीविकं कप्पेसि. छातकाले सकटेन वीहिं आदाय जनपदं गन्त्वा एकनाळिद्वेनाळिमत्तेन गामसूकरपोतके किणित्वा सकटं पूरेत्वा आगन्त्वा पच्छानिवेसने वजं विय एकं ठानं परिक्खिपित्वा तत्थेव तेसं निवापं रोपेत्वा, तेसु नानागच्छे च सरीरमलञ्च खादित्वा वड्ढितेसु यं यं मारेतुकामो होति, तं तं आळाने निच्चलं बन्धित्वा सरीरमंसस्स उद्धुमायित्वा बहलभावत्थं चतुरस्समुग्गरेन पोथेत्वा, ‘‘बहलमंसो जातो’’ति ञत्वा मुखं विवरित्वा अन्तरे दण्डकं दत्वा लोहथालिया पक्कुथितं उण्होदकं मुखे आसिञ्चति. तं कुच्छिं पविसित्वा पक्कुथितं करीसं आदाय अधोभागेन निक्खमति, याव थोकम्पि करीसं अत्थि, ताव आविलं हुत्वा निक्खमति, सुद्धे उदरे अच्छं अनाविलं हुत्वा निक्खमति. अथस्स अवसेसं उदकं पिट्ठियं आसिञ्चति. तं काळचम्मं उप्पाटेत्वा गच्छति. ततो तिणुक्काय लोमानि झापेत्वा तिखिणेन असिना सीसं छिन्दति. पग्घरणतं लोहितं भाजनेन पटिग्गहेत्वा मंसं लोहितेन मद्दित्वा पचित्वा पुत्तदारमज्झे निसिन्नो खादित्वा सेसं विक्किणाति. तस्स इमिनाव नियामेन जीविकं कप्पेन्तस्स पञ्चपण्णास वस्सानि अतिक्कन्तानि. तथागते धुरविहारे वसन्ते एकदिवसम्पि पुप्फमुट्ठिमत्तेन पूजा वा कटच्छुमत्तं भिक्खदानं वा अञ्ञं वा किञ्चि पुञ्ञं नाम नाहोसि. अथस्स सरीरे रोगो उप्पज्जि, जीवन्तस्सेव अवीचिमहानिरयसन्तापो उपट्ठहि. अवीचिसन्तापो नाम योजनसते ठत्वा ओलोकेन्तस्स अक्खीनं भिज्जनसमत्थो परिळाहो होति. वुत्तम्पि चेतं –
‘‘तस्स अयोमया भूमि, जलिता तेजसायुता;
समन्ता योजनसतं, फरित्वा तिट्ठति सब्बदा’’ति. (म. नि. ३.२६७; अ. नि. ३.३६);
नागसेनत्थेरेन पनस्स पाकतिकग्गिसन्तापतो अधिमत्तताय अयं उपमा वुत्ता – ‘‘यथा, महाराज, कूटागारमत्तो पासाणोपि नेरयिकग्गिम्हि पक्खित्तो खणेन विलयं गच्छति, निब्बत्तसत्ता पनेत्थ कम्मबलेन मातुकुच्छिगता विय न विलीयन्ती’’ति (मि. प. २.४.६). तस्स तस्मिं सन्तापे उपट्ठिते कम्मसरिक्खको आकारो उप्पज्जि. गेहमज्झेयेव सूकररवं रवित्वा जण्णुकेहि विचरन्तो पुरत्थिमवत्थुम्पि पच्छिमवत्थुम्पि गच्छति. अथस्स गेहमानुसका तं दळ्हं गहेत्वा मुखं पिदहन्ति. कम्मविपाको नाम न सक्का केनचि पटिबाहितुं. सो विरवन्तोव इतो चितो च विचरति. समन्ता सत्तसु घरेसु मनुस्सा निद्दं न लभन्ति. मरणभयेन तज्जितस्स पन बहिनिक्खमनं निवारेतुं असक्कोन्तो सब्बो गेहजनो यथा अन्तोठितो बहि विचरितुं न सक्कोति, तथा गेहद्वारानि थकेत्वा बहिगेहं परिवारेत्वा रक्खन्तो अच्छति. इतरो अन्तोगेहेयेव निरयसन्तापेन विरवन्तो इतो चितो च विचरति. एवं सत्तदिवसानि विचरित्वा अट्ठमे दिवसे कालं कत्वा अवीचिमहानिरये निब्बत्ति. अवीचिमहानिरयो देवदूतसुत्तेन (म. नि. ३.२६१ आदयो; अ. नि. ३.३६) वण्णेतब्बोति.
भिक्खू तस्स घरद्वारेन गच्छन्ता तं सद्दं सुत्वा, ‘‘सूकरसद्दो’’ति सञ्ञिनो हुत्वा विहारं गन्त्वा सत्थु सन्तिके निसिन्ना एवमाहंसु – ‘‘भन्ते, चुन्दसूकरितस्स गेहद्वारं पिदहित्वा सूकरानं मारियमानानं अज्ज सत्तमो दिवसो, गेहे काचि मङ्गलकिरिया भविस्सति मञ्ञे. एत्तके नाम, भन्ते, सूकरे मारेन्तस्स एकम्पि मेत्तचित्तं वा कारुञ्ञं वा नत्थि, न वत नो एवरूपो कक्खळो फरुसो सत्तो दिट्ठपुब्बो’’ति. सत्था – ‘‘न, भिक्खवे, सो इमे सत्तदिवसे सूकरे मारेति, कम्मसरिक्खकं पनस्स विपाकं उदपादि, जीवन्तस्सेव अवीचिमहानिरयसन्तापो उपट्ठासि. सो तेन सन्तापेन सत्त दिवसानि सूकररवं रवन्तो अन्तोनिवेसने विचरित्वा अज्ज कालं कत्वा अवीचिम्हि निब्बत्तो’’ति वत्वा, ‘‘भन्ते, इध लोके एवं सोचित्वा पुन गन्त्वा सोचनट्ठानेयेव निब्बत्तो’’ति वुत्ते, ‘‘आम, भिक्खवे, पमत्ता नाम गहट्ठा वा होन्तु पब्बजिता वा, उभयत्थ सोचन्तियेवा’’ति वत्वा इमं गाथमाह –
१५. ‘‘इध सोचति पेच्च सोचति,
पापकारी उभयत्थ सोचति;
सो सोचति सो विहञ्ञति;
दिस्वा कम्मकिलिट्ठमत्तनो’’ति.
तत्थ पापकारीति नानप्पकारस्स पापकम्मस्स कारको पुग्गलो ‘‘अकतं वत मे कल्याणं, कतं पाप’’न्ति एकंसेनेव मरणसमये इध सोचति, इदमस्स कम्मसोचनं. विपाकं अनुभवन्तो पन पेच्च सोचति. इदमस्स परलोके विपाकसोचनं. एवं सो उभयत्थ सोचतियेव. तेनेव कारणेन जीवमानोयेव सो चुन्दसूकरिकोपि सोचति. दिस्वा कम्मकिलिट्ठन्ति अत्तनो किलिट्ठकम्मं पस्सित्वा नानप्पकारकं विलपन्तो विहञ्ञतीति.
गाथापरियोसाने बहू सोतापन्नादयो अहेसुं. महाजनस्स सात्थिका धम्मदेसना जाताति.
चुन्दसूकरिकवत्थु दसमं.