कस्सपो बुद्धो

तस्स अपरभागे कस्सपो नाम सत्था उदपादि. तस्सापि एकोव सावकसन्निपातो, तत्थ वीसति भिक्खुसहस्सानि अहेसुं. तदा बोधिसत्तो जोतिपालो नाम माणवो हुत्वा तिण्णं वेदानं पारगू भूमियञ्चेव अन्तलिक्खे च पाकटो घटिकारस्स कुम्भकारस्स मित्तो अहोसि. सो तेन सद्धिं सत्थारं उपसङ्कमित्वा धम्मकथं सुत्वा पब्बजित्वा आरद्धवीरियो तीणि पिटकानि उग्गहेत्वा वत्तावत्तसम्पत्तिया बुद्धसासनं सोभेसि. सोपि नं सत्था ‘‘बुद्धो भविस्सती’’ति ब्याकासि. तस्स भगवतो जातनगरं बाराणसी नाम अहोसि, ब्रह्मदत्तो नाम ब्राह्मणो पिता, धनवती नाम ब्राह्मणी माता, तिस्सो च भारद्वाजो च द्वे अग्गसावका, सब्बमित्तो नामुपट्ठाको, अनुळा च उरुवेळा च द्वे अग्गसाविका, निग्रोधरुक्खो बोधि, सरीरं वीसतिहत्थुब्बेधं अहोसि, वीसति वस्ससहस्सानि आयूति.

‘‘कोणागमनस्स अपरेन, सम्बुद्धो द्विपदुत्तमो;

कस्सपो नाम गोत्तेन, धम्मराजा पभङ्करो’’ति. (बु. वं. २६.१);

यस्मिं पन कप्पे दीपङ्करदसबलो उदपादि, तस्मिं अञ्ञेपि तयो बुद्धा अहेसुं. तेसं सन्तिके बोधिसत्तस्स ब्याकरणं नत्थि, तस्मा ते इध न दस्सिता. अट्ठकथायं पन तण्हङ्करतो पट्ठाय सब्बेपि बुद्धे दस्सेतुं इदं वुत्तं –

‘‘तण्हङ्करो मेधङ्करो, अथोपि सरणङ्करो;

दीपङ्करो च सम्बुद्धो, कोण्डञ्ञो द्विपदुत्तमो.

‘‘मङ्गलो च सुमनो च, रेवतो सोभितो मुनि;

अनोमदस्सी पदुमो, नारदो पदुमुत्तरो.

‘‘सुमेधो च सुजातो च, पियदस्सी महायसो;

अत्थदस्सी धम्मदस्सी, सिद्धत्थो लोकनायको.

‘‘तिस्सो फुस्सो च सम्बुद्धो, विपस्सी सिखी वेस्सभू;

ककुसन्धो कोणागमनो, कस्सपो चापि नायको.

‘‘एते अहेसुं सम्बुद्धा, वीतरागा समाहिता;

सतरंसीव उप्पन्ना, महातमविनोदना;

जलित्वा अग्गिखन्धाव, निब्बुता ते ससावका’’ति.