पातिमोक्खसंवरवण्णना
३६४. ततो तं पुच्छन्तो कथं पटिपन्नो पन, मारिसातिआदिमाह. तत्थ पातिमोक्खसंवरायाति उत्तमजेट्ठकसीलसंवराय. कायसमाचारम्पीतिआदि सेवितब्बकायसमाचारादिवसेन पातिमोक्खसंवरदस्सनत्थं वुत्तं. सीलकथा च नामेसा कम्मपथवसेन वा पण्णत्तिवसेन वा कथेतब्बा होति.
तत्थ कम्मपथवसेन कथेन्तेन असेवितब्बकायसमाचारो ताव पाणातिपातअदिन्नादानमिच्छाचारेहि कथेतब्बो. पण्णत्तिवसेन कथेन्तेन कायद्वारे पञ्ञत्तसिक्खापदवीतिक्कमवसेन कथेतब्बो. सेवितब्बकायसमाचारो पाणातिपातादिवेरमणीहि चेव कायद्वारे पञ्ञत्तसिक्खापदअवीतिक्कमेन च कथेतब्बो. असेवितब्बवचीसमाचारो मुसावादादिवचीदुच्चरितेन चेव वचीद्वारे पञ्ञत्तसिक्खापदवीतिक्कमेन च कथेतब्बो. सेवितब्बवचीसमाचारो मुसावादादिवेरमणीहि चेव वचीद्वारे पञ्ञत्तसिक्खापदअवीतिक्कमेन च कथेतब्बो.
परियेसना पन कायवाचाहि परियेसनायेव. सा कायवचीसमाचारगहणेन गहितापि समाना यस्मा आजीवट्ठमकसीलं नाम एतस्मिञ्ञेव द्वारद्वये उप्पज्जति, न आकासे, तस्मा आजीवट्ठमकसीलदस्सनत्थं विसुं वुत्ता. तत्थ नसेवितब्बपरियेसना अनरियपरियेसनाय कथेतब्बा. सेवितब्बपरियेसना अरियपरियेसनाय. वुत्तञ्हेतं –
‘‘द्वेमा, भिक्खवे, परियेसना अनरिया च परियेसना, अरिया च परियेसना. कतमा च, भिक्खवे, अनरिया परियेसना? इध, भिक्खवे, एकच्चो अत्तना जातिधम्मो समानो जातिधम्मंयेव परियेसति, अत्तना जराधम्मो, ब्याधिधम्मो, मरणधम्मो, सोकधम्मो, संकिलेसधम्मो समानो संकिलेसधम्मंयेव परियेसति.
किञ्च, भिक्खवे, जातिधम्मं वदेथ? पुत्तभरियं, भिक्खवे, जातिधम्मं, दासिदासं जातिधम्मं अजेळकं जातिधम्मं, कुक्कुटसूकरं जातिधम्मं, हत्थिगवास्सवळवं जातिधम्मं, जातरूपरजतं जातिधम्मं. जातिधम्मा हेते, भिक्खवे, उपधयो, एत्थायं गथितो मुच्छितो अज्झापन्नो अत्तना जातिधम्मो समानो जातिधम्मंयेव परियेसति.
किञ्च, भिक्खवे, जराधम्मं वदेथ? पुत्तभरियं, भिक्खवे, जराधम्मं…पे… जराधम्मंयेव परियेसति.
किञ्च, भिक्खवे, ब्याधिधम्मं वदेथ? पुत्तभरियं, भिक्खवे, ब्याधिधम्मं, दासिदासं ब्याधिधम्मं, अजेळकं, कुक्कुटसूकरं, हत्थिगवास्सवळवं ब्याधिधम्मं. ब्याधिधम्मा हेते, भिक्खवे, उपधयो, एत्थायं गथितो मुच्छितो अज्झापन्नो अत्तना ब्याधिधम्मो समानो ब्याधिधम्मंयेव परियेसति.
किञ्च, भिक्खवे, मरणधम्मं वदेथ? पुत्तभरियं, भिक्खवे, मरणधम्मं…पे… मरणधम्मंयेव परियेसति.
किञ्च, भिक्खवे, सोकधम्मं वदेथ? पुत्तभरियं…पे… सोकधम्मंयेव परियेसति.
किञ्च, भिक्खवे, संकिलेसधम्मं वदेथ…पे… जातरूपरजतं संकिलेसधम्मं. संकिलेसधम्मा, हेते, भिक्खवे, उपधयो, एत्थायं गथितो मुच्छितो अज्झापन्नो अत्तना संकिलेसधम्मो समानो संकिलेसधम्मंयेव परियेसति. अयं, भिक्खवे, अनरिया परियेसनाति (म. नि. १.२७४).
अपिच कुहनादिवसेन पञ्चविधा, अगोचरवसेन छब्बिधा वेज्जकम्मादिवसेन एकवीसतिविधा, एवं पवत्ता सब्बापि अनेसना अनरियपरियेसनायेवाति वेदितब्बा.
‘‘कतमा च, भिक्खवे, अरिया परियेसना? इध, भिक्खवे, एकच्चो अत्तना जातिधम्मो समानो जातिधम्मे आदीनवं विदित्वा अजातं अनुत्तरं योगक्खेमं निब्बानं परियेसति, अत्तना जराधम्मो, ब्याधि, मरण, सोक, संकिलेसधम्मो समानो संकिलेसधम्मे आदीनवं विदित्वा असंकिलिट्ठं अनुत्तरं योगक्खेमं निब्बानं परियेसति. अयं अरिया परियेसनाति (म. नि. १.२७५).
अपिच पञ्च कुहनादीनि छ अगोचरे एकवीसतिविधञ्च अनेसनं वज्जेत्वा भिक्खाचरियाय धम्मेन समेन परियेसनापि अरियपरियेसनायेवाति वेदितब्बा.
एत्थ च यो यो ‘‘न सेवितब्बो’’ति वुत्तो, सो सो पुब्बभागे पाणातिपातादीनं सम्भारपरियेसनापयोगकरणगमनकालतो पट्ठाय न सेवितब्बोव. इतरो आदितो पट्ठाय सेवितब्बो, असक्कोन्तेन चित्तम्पि उप्पादेतब्बं. अपिच सङ्घभेदादीनं अत्थाय परक्कमन्तानं देवदत्तादीनं विय कायसमाचारो न सेवितब्बो, दिवसस्स द्वत्तिक्खत्तुं तिण्णं रतनानं उपट्ठानगमनादिवसेन पवत्तो धम्मसेनापतिमहामोग्गल्लानत्थेरादीनं विय कायसमाचारो सेवितब्बो. धनुग्गहपेसनादिवसेन वाचं भिन्दन्तानं देवदत्तादीनं विय वचीसमाचारो न सेवितब्बो, तिण्णं रतनानं गुणकित्तनादिवसेन पवत्तो धम्मसेनापतिमहामोग्गल्लानत्थेरादीनं विय वचीसमाचारो सेवितब्बो. अनरियपरियेसनं परियेसन्तानं देवदत्तादीनं विय परियेसना न सेवितब्बा, अरियपरियेसनमेव परियेसन्तानं धम्मसेनापतिमहामोग्गल्लानत्थेरादीनं विय परियेसना सेवितब्बा.
एवं पटिपन्नो खोति एवं असेवितब्बं कायवचीसमाचारं परियेसनञ्च पहाय सेवितब्बानं पारिपूरिया पटिपन्नो, देवानमिन्द, भिक्खु पातिमोक्खसंवराय उत्तमजेट्ठकसीलसंवरत्थाय पटिपन्नो नाम होतीति भगवा खीणासवस्स आगमनीयपुब्बभागपटिपदं कथेसि.