मघमाणववत्थु

३५५. दीघरत्तं विसुद्धो खो अयं यक्खोति चिरकालतो पभुति विसुद्धो. कीव चिरकालतो? अनुप्पन्ने बुद्धे मगधरट्ठे मचलगामके मघमाणवकालतो पट्ठाय. तदा किरेस एकदिवसं कालस्सेव वुट्ठाय गाममज्झे मनुस्सानं गामकम्मकरणट्ठानं गन्त्वा अत्तनो ठितट्ठानं पादन्तेनेव पंसुकचवरं अपनेत्वा रमणीयमकासि, अञ्ञो आगन्त्वा तत्थ अट्ठासि. सो तावतकेनेव सतिं पटिलभित्वा मज्झे गामस्स खलमण्डलमत्तं ठानं सोधेत्वा वालुकं ओकिरित्वा दारूनि आहरित्वा सीतकाले अग्गिं करोति, दहरा च महल्लका च आगन्त्वा तत्थ निसीदन्ति.

अथस्स एकदिवसं एतदहोसि – ‘‘मयं नगरं गन्त्वा राजराजमहामत्तादयो पस्साम, इमेसुपि चन्दिमसूरियेसु ‘चन्दो नाम देवपुत्तो, सूरियो नाम देवपुत्तो’ति वदन्ति. किं नु खो कत्वा एते एता सम्पत्तियो अधिगता’’ति? ततो ‘‘नाञ्ञं किञ्चि, पुञ्ञकम्ममेव कत्वा’’ति चिन्तेत्वा ‘‘मयापि एवंविधसम्पत्तिदायकं पुञ्ञकम्ममेव कत्तब्ब’’न्ति चिन्तेसि.

सो कालस्सेव वुट्ठाय यागुं पिवित्वा वासिफरसुकुदालमुसलहत्थो चतुमहापथं गन्त्वा मुसलेन पासाणे उच्चालेत्वा पवट्टेति, यानानं अक्खपटिघातरुक्खे हरति, विसमं समं करोति, चतुमहापथे सालं करोति, पोक्खरणिं खणति, सेतुं बन्धति, एवं दिवसं कम्मं कत्वा अत्थङ्गते सूरिये घरं एति. तं अञ्ञो पुच्छि – ‘‘भो, मघ, त्वं पातोव निक्खमित्वा सायं अरञ्ञतो एसि, किं कम्मं करोसी’’ति? पुञ्ञकम्मं करोमि. सग्गगामिमग्गं सोधेमीति. किमिदं, भो, पुञ्ञं नामाति? त्वं न जानासीति? आम, न जानामीति. नगरं गतकाले दिट्ठपुब्बा ते राजराजमहामत्तादयोति? आम, दिट्ठपुब्बाति. पुञ्ञकम्मं कत्वा तेहि तं ठानं लद्धं, अहम्पि एवंविधसम्पत्तिदायकं कम्मं करोमि. ‘‘चन्दो नाम देवपुत्तो, सूरियो नाम देवपुत्तो’’ति सुतपुब्बं तयाति? आम सुतपुब्बन्ति. एतस्स सग्गस्स गमनमग्गं अहं सोधेमीति. इदं पन पुञ्ञकम्मं किं तवेव वट्टति, अञ्ञस्स न वट्टतीति? न कस्सचेतं वारितन्ति. यदि एवं स्वे अरञ्ञं गमनकाले मय्हम्पि सद्दं देहीति. पुनदिवसे तं गहेत्वा गतो, एवं तस्मिं गामे तेत्तिंस मनुस्सा तरुणवया सब्बे तस्सेव अनुवत्तका अहेसुं. ते एकच्छन्दा हुत्वा पुञ्ञकम्मानि करोन्ता विचरन्ति. यं दिसं गच्छन्ति, मग्गं समं करोन्ता एकदिवसेनेव करोन्ति, पोक्खरणिं खणन्ता, सालं करोन्ता, सेतुं बन्धन्ता एकदिवसेनेव निट्ठापेन्ति.

अथ नेसं गामभोजको चिन्तेसि – ‘‘अहं पुब्बे एतेसु सुरं पिवन्तेसु पाणघातादीनि करोन्तेसु च कहापणादिवसेन चेव दण्डबलिवसेन च धनं लभामि. इदानि एतेसं पुञ्ञकरणकालतो पट्ठाय एत्तको आयो नत्थि, हन्द ने राजकुले परिभिन्दामी’’ति राजानं उपसङ्कमित्वा चोरे, महाराज, पस्सामीति. कुहिं, ताताति? मय्हं गामेति. किं चोरा नाम, ताताति? राजापराधिका देवाति. किं जातिकाति? गहपतिजातिका देवाति. गहपतिका किं करिस्सन्ति, तया जानमानेन कस्मा मय्हं न कथितन्ति? भयेन, महाराज, न कथेमि, इदानि मा मय्हं दोसं करेय्याथाति. अथ राजा ‘‘अयं मय्हं महारवं रवती’’ति सद्दहित्वा ‘‘तेन हि गच्छ, त्वमेव ने आनेही’’ति बलं दत्वा पेसेसि. सो गन्त्वा दिवसं अरञ्ञे कम्मं कत्वा सायमासं भुञ्जित्वा गाममज्झे निसीदित्वा ‘‘स्वे किं कम्मं करिस्साम, किं मग्गं समं करोम, पोक्खरणिं खणाम, सेतुं बन्धामा’’ति मन्तयमानेयेव ते परिवारेत्वा ‘‘मा फन्दित्थ, रञ्ञो आणा’’ति बन्धित्वा पायासि. अथ खो नेसं इत्थियो ‘‘सामिका किर वो ‘राजापराधिका चोरा’ति बन्धित्वा निय्यन्ती’’ति सुत्वा ‘‘अतिचिरेन कूटा एते ‘पुञ्ञकम्मं करोमा’ति दिवसे दिवसे अरञ्ञेव अच्छन्ति, सब्बकम्मन्ता परिहीना, गेहे न किञ्चि वड्ढति, सुट्ठु बद्धा सुट्ठु गहिता’’ति वदिंसु.

गामभोजकोपि ते नेत्वा रञ्ञो दस्सेसि. राजा अनुपपरिक्खित्वायेव ‘‘हत्थिना मद्दापेथा’’ति आह. तेसु नीयमानेसु मघो इतरे आह – ‘‘भो, सक्खिस्सथ मम वचनं कातु’’न्ति? तव वचनं करोन्तायेवम्ह इमं भयं पत्ता, एवं सन्तेपि तव वचनं करोम, भण भो, किं करोमाति? एत्थ भो वट्टे चरन्तानं नाम निबद्धं एतं, किं पन तुम्हे चोराति? न चोरम्हाति. इमस्स लोकस्स सच्चकिरिया नाम अवस्सयो, तस्मा सब्बेपि ‘‘यदि अम्हे चोरा, हत्थी मद्दतु, अथ न चोरा, मा मद्दतू’’ति सच्चकिरियं करोथाति. ते तथा अकंसु. हत्थी उपगन्तुम्पि न सक्कोति, विरवन्तो पलायति, हत्थिं तुत्ततोमरङ्कुसेहि कोट्टेन्तापि उपनेतुं न सक्कोन्ति. ‘‘हत्थिं उपनेतुं न सक्कोमा’’ति रञ्ञो आरोचेसुं. तेन हि उपरि कटेन पटिच्छादेत्वा मद्दापेथाति. उपरि कटे दिन्ने दिगुणरवं विरवन्तो पलायति.

राजा सुत्वा पेसुञ्ञकारकं पक्कोसापेत्वा आह – ‘‘तात, हत्थी मद्दितुं न इच्छती’’ति? आम, देव, जेट्ठकमाणवो मन्तं जानाति, मन्तस्सेव अयमानुभावोति. राजा तं पक्कोसापेत्वा ‘‘मन्तो किर ते अत्थी’’ति पुच्छि? नत्थि, देव, मय्हं मन्तो, सच्चकिरियं पन मयं करिम्ह – ‘‘यदि अम्हे रञ्ञो चोरा, मद्दतु, अथ न चोरा, मा मद्दतू’’ति, सच्चकिरियाय नो एस आनुभावोति. किं पन, तात, तुम्हे कम्मं करोथाति? अम्हे, देव, मग्गं समं करोम, चतुमहापथे सालं करोम, पोक्खरणिं खणाम, सेतुं बन्धाम, एवरूपानि पुञ्ञकम्मानि करोन्ता विचरिम्हाति.

अयं तुम्हे किमत्थं पिसुणेसीति? अम्हाकं पमत्तकाले इदञ्चिदञ्च लभति, अप्पमत्तकाले तं नत्थि, एतेन कारणेनाति. तात, अयं हत्थी नाम तिरच्छानो, सोपि तुम्हाकं गुणे जानाति. अहं मनुस्सो हुत्वापि न जानामि, तुम्हाकं वसनगामं तुम्हाकंयेव पुन अहरणीयं कत्वा देमि, अयम्पि हत्थी तुम्हाकंयेव होतु, पेसुञ्ञकारकोपि तुम्हाकंयेव दासो होतु. इतो पट्ठाय मय्हम्पि पुञ्ञकम्मं करोथाति धनं दत्वा विस्सज्जेसि. ते धनं गहेत्वा वारेन वारेन हत्थिं आरुय्ह गच्छन्ता मन्तयन्ति ‘‘भो पुञ्ञकम्मं नाम अनागतभवत्थाय करियति, अम्हाकं पन अन्तोउदके पुप्फितं नीलुप्पलं विय इमस्मिञ्ञेव अत्तभावे विपाकं देति. इदानि अतिरेकं पुञ्ञं करिस्सामा’’ति, किं करोमाति? चतुमहापथे थावरं कत्वा महाजनस्स विस्समनसालं करोम, इत्थीहि पन सद्धिं अपत्तिकं कत्वा करिस्साम, अम्हेसु हि ‘‘चोरा’’ति गहेत्वा नीयमानेसु इत्थीनं एकापि चिन्तामत्तकम्पि अकत्वा ‘‘सुबद्धा सुगहिता’’ति उट्ठहिंसु, तस्मा तासं पत्तिं न दस्सामाति. ते अत्तनो गेहानि गन्त्वा हत्थिनो तेत्तिंसपिण्डं देन्ति, तेत्तिंस तिणमुट्ठियो आहरन्ति, तं सब्बं हत्थिस्स कुच्छिपूरं जातं. ते अरञ्ञं पविसित्वा रुक्खे छिन्दन्ति, छिन्नं छिन्नं हत्थी कड्ढित्वा सकटपथे ठपेसि. ते रुक्खे तच्छेत्वा सालाय कम्मं आरभिंसु.

मघस्स गेहे सुजाता, सुधम्मा, चित्ता, नन्दाति चतस्सो भरियायो अहेसुं. सुधम्मा वड्ढकिं पुच्छति – ‘‘तात, इमे सहाया कालस्सेव गन्त्वा सायं एन्ति, किं कम्मं करोन्ती’’ति? ‘‘सालं करोन्ति, अम्मा’’ति. ‘‘तात, मय्हम्पि सालाय पत्तिं कत्वा देही’’ति. ‘‘इत्थीहि अपत्तिकं करोमा’’ति एते वदन्तीति. सा वड्ढकिस्स अट्ठ कहापणे दत्वा ‘‘तात, येन केनचि उपायेन मय्हं पत्तिकं करोही’’ति आह. सो ‘‘साधु अम्मा’’ति वत्वा पुरेतरं वासिफरसुं गहेत्वा गाममज्झे ठत्वा ‘‘किं भो अज्ज इमस्मिम्पि काले न निक्खमथा’’ति उच्चासद्दं कत्वा ‘‘सब्बे मग्गं आरुळ्हा’’ति ञत्वा ‘‘गच्छथ ताव तुम्हे, मय्हं पपञ्चो अत्थी’’ति ते पुरतो कत्वा अञ्ञं मग्गं आरुय्ह कण्णिकूपगं रुक्खं छिन्दित्वा तच्छेत्वा मट्ठं कत्वा आहरित्वा सुधम्माय गेहे ठपेसि – ‘‘मया देहीति वुत्तदिवसे नीहरित्वा ददेय्यासी’’ति.

अथ निट्ठिते दब्बसम्भारकम्मे भूमिकम्मतो पट्ठाय चयबन्धनथम्भुस्सापन सङ्घाटयोजन कण्णिकमञ्चबन्धनेसु कतेसु सो वड्ढकी कण्णिकमञ्चे निसीदित्वा चतूहि दिसाहि गोपानसियो उक्खिपित्वा ‘‘भो एकं पमुट्ठं अत्थी’’ति आह. किं भो पमुट्ठं, सब्बमेव त्वं पमुस्ससीति. इमा भो गोपानसियो कत्थ पतिट्ठहिस्सन्तीति? कण्णिका नाम लद्धुं वट्टतीति. कुहिं भो इदानि सक्का लद्धुन्ति? कुलानं गेहे सक्का लद्धुन्ति. आहिण्डन्ता पुच्छथाति. ते अन्तोगामं पविसित्वा पुच्छित्वा सुधम्माय घरद्वारे ‘‘इमस्मिं घरे कण्णिका अत्थी’’ति आहंसु. सा ‘‘अत्थी’’ति आह. हन्द मूलं गण्हाहीति. मूलं न गण्हामि, सचे मम पत्तिं करोथ, दस्सामीति. एथ भो मातुगामस्स पत्तिं न करोम, अरञ्ञं गन्त्वा रुक्खं छिन्दिस्सामाति निक्खमिंसु.

ततो वड्ढकी ‘‘किं न लद्धा, तात, कण्णिका’’ति पुच्छि. ते तमत्थं आरोचयिंसु. वड्ढकी कण्णिकमञ्चे निसिन्नोव आकासं उल्लोकेत्वा ‘‘भो अज्ज नक्खत्तं सुन्दरं, इदं अञ्ञं संवच्छरं अतिक्कमित्वा सक्का लद्धुं, तुम्हेहि च दुक्खेन आभता दब्बसम्भारा, ते सकलसंवच्छरेन इमस्मिञ्ञेव ठाने पूतिका भविस्सन्ति. देवलोके निब्बत्तकाले तस्सापि एकस्मिं कोणे साला होतु, आहरथ न’’न्ति आह. सापि याव ते न पुन आगच्छन्ति, ताव कण्णिकाय हेट्ठिमतले ‘‘अयं साला सुधम्मा नामा’’ति अक्खरानि छिन्दापेत्वा अहतेन वत्थेन वेठेत्वा ठपेसि. कम्मिका आगन्त्वा – ‘‘आहर, रे कण्णिकं, यं होतु तं होतु. तुय्हम्पि पत्तिं करिस्सामा’’ति आहंसु. सा नीहरित्वा ‘‘ताता, याव अट्ठ वा सोळस वा गोपानसियो न आरोहन्ति, ताव इमं वत्थं मा निब्बेठयित्था’’ति वत्वा अदासि. ते ‘‘साधू’’ति सम्पटिच्छित्वा गहेत्वा गोपानसियो आरोपेत्वाव वत्थं निब्बेठेसुं.

एको महागामिकमनुस्सो उद्धं उल्लोकेन्तो अक्खरानि दिस्वा ‘‘किं, भो, इद’’न्ति अक्खरञ्ञुं मनुस्सं पक्कोसापेत्वा दस्सेसि. सो ‘‘सुधम्मा नाम अयं साला’’ति आह. ‘‘हरथ, भो, मयं आदितो पट्ठाय सालं कत्वा नाममत्तम्पि न लभाम, एसा रतनमत्तेन कण्णिकरुक्खेन सालं अत्तनो नामेन कारेती’’ति विरवन्ति. वड्ढकी तेसं विरवन्तानंयेव गोपानसियो पवेसेत्वा आणिं दत्वा सालाकम्मं निट्ठापेसि.

सालं तिधा विभजिंसु, एकस्मिं कोट्ठासे इस्सरानं वसनट्ठानं अकंसु, एकस्मिं दुग्गतानं, एकस्मिं गिलानानं. तेत्तिंस जना तेत्तिंस फलकानि पञ्ञपेत्वा हत्थिस्स सञ्ञं अदंसु – ‘‘आगन्तुको आगन्त्वा यस्स अत्थते फलके निसीदति, तं गहेत्वा फलकसामिकस्सेव गेहे पतिट्ठपेहि. तस्स पादपरिकम्मपिट्ठिपरिकम्मखादनीयभोजनीयसयनानि सब्बानि फलकसामिकस्सेव भारो भविस्सती’’ति. हत्थी आगतागतं गहेत्वा फलकसामिकस्स गेहं नेति, सो तस्स तं दिवसं कत्तब्बं करोति.

मघमाणवो सालतो अविदूरे ठाने कोविळाररुक्खं रोपापेसि, मूले चस्स पासाणफलकं अत्थरि. नन्दा नामस्स भरिया अविदूरे पोक्खरणिं खणापेसि, चित्ता मालावच्छे रोपापेसि, सब्बजेट्ठिका पन आदासं गहेत्वा अत्तभावं मण्डयमानाव विचरति. मघो तं आह – ‘‘भद्दे, सुधम्मा, सालाय पत्तिका जाता, नन्दा पोक्खरणिं खणापेसि, चित्ता मालावच्छे रोपापेसि. तव पन पुञ्ञकम्मं नाम नत्थि, एकं पुञ्ञं करोहि, भद्दे’’ति सा ‘‘त्वं कस्स कारणा करोसि, ननु तया कतं मय्हमेवा’’ति वत्वा अत्तभावमण्डनमेव अनुयुञ्जति.

मघो यावतायुकं ठत्वा ततो चवित्वा तावतिंसभवने सक्को हुत्वा निब्बत्ति, तेपि तेत्तिंस गामिकमनुस्सा कालङ्कत्वा तेत्तिंस देवपुत्ता हुत्वा तस्सेव सन्तिके निब्बत्ता. सक्कस्स वेजयन्तो नाम पासादो सत्त योजनसतानि उग्गच्छि, धजो तीणि योजनसतानि उग्गच्छि, कोविळाररुक्खस्स निस्सन्देन समन्ता तियोजनसतपरिमण्डलो पञ्चदसयोजनपरिणाहक्खन्धो पारिच्छत्तको निब्बत्ति, पासाणफलकस्स निस्सन्देन पारिच्छत्तकमूले सट्ठियोजनिका पण्डुकम्बलसिला निब्बत्ति. सुधम्माय कण्णिकरुक्खस्स निस्सन्देन तियोजनसतिका सुधम्मा देवसभा निब्बत्ति. नन्दाय पोक्खरणिया निस्सन्देन पञ्ञासयोजना नन्दा नाम पोक्खरणी निब्बत्ति. चित्ताय मालावच्छवत्थुनिस्सन्देन सट्ठियोजनिकं चित्तलतावनं नाम उय्यानं निब्बत्ति.

सक्को देवराजा सुधम्माय देवसभाय योजनिके सुवण्णपल्लङ्के निसिन्नो तियोजनिके सेतच्छत्ते धारियमाने तेहि देवपुत्तेहि ताहि देवकञ्ञाहि अड्ढतियाहि नाटककोटीहि द्वीसु देवलोकेसु देवताहि च परिवारितो महासम्पत्तिं ओलोकेन्तो ता तिस्सो इत्थियो दिस्वा ‘‘इमा ताव पञ्ञायन्ति, सुजाता कुहि’’न्ति ओलोकेन्तो ‘‘अयं मम वचनं अकत्वा गिरिकन्दराय बकसकुणिका हुत्वा निब्बत्ता’’ति दिस्वा देवलोकतो ओतरित्वा तस्सा सन्तिकं गतो. सा दिस्वाव सञ्जानित्वा अधोमुखा जाता. ‘‘बाले, इदानि किं सीसं न उक्खिपसि? त्वं मम वचनं अकत्वा अत्तभावमेव मण्डयमाना वीतिनामेसि. सुधम्माय च नन्दाय च चित्ताय च महासम्पत्ति निब्बत्ता, एहि अम्हाकं सम्पत्तिं पस्सा’’ति देवलोकं नेत्वा नन्दाय पोक्खरणिया पक्खिपित्वा पल्लङ्के निसीदि.

नाटकित्थियो ‘‘कुहिं गतत्थ, महाराजा’’ति पुच्छिंसु. सो अनारोचेतुकामोपि ताहि निप्पीळियमानो ‘‘सुजाताय सन्तिक’’न्ति आह. कुहिं निब्बत्ता, महाराजाति? कन्दरपादेति. इदानि कुहिन्ति? नन्दापोक्खरणियं मे विस्सट्ठाति. एथ, भो, अम्हाकं अय्यं पस्सामाति सब्बा तत्थ अगमंसु. सा पुब्बे सब्बजेट्ठिका हुत्वा ता अवमञ्ञित्थ. इदानि तापि तं दिस्वा – ‘‘पस्सथ, भो अम्हाकं अय्याय मुखं कक्कटकविज्झनसूलसदिस’’न्तिआदीनि वदन्तियो केळिं अकंसु. सा अतिविय अट्टियमाना सक्कं देवराजानं आह – ‘‘महाराज, इमानि सुवण्णरजतमणिविमानानि वा नन्दापोक्खरणी वा मय्हं किं करिस्सति, जातिभूमियेव महाराज सत्तानं सुखा, मं तत्थेव कन्दरपादे विस्सज्जेही’’ति. सक्को तं तत्थ विस्सज्जेत्वा ‘‘मम वचनं करिस्ससी’’ति आह. करिस्सामि, महाराजाति. पञ्च सीलानि गहेत्वा अखण्डानि कत्वा रक्ख, कतिपाहेन तं एतासं जेट्ठिकं करिस्सामीति. सा तथा अकासि.

सक्को कतिपाहस्स अच्चयेन ‘‘सक्का नु खो सीलं रक्खितु’’न्ति गन्त्वा मच्छरूपेन उत्तानको हुत्वा तस्सा पुरतो उदकपिट्ठे ओसरति, सा ‘‘मतमच्छको भविस्सती’’ति गन्त्वा सीसे अग्गहेसि. मच्छो नङ्गुट्ठं चालेसि. सा ‘‘जीवति मञ्ञे’’ति उदके विस्सज्जेसि. सक्को आकासे ठत्वा ‘‘साधु, साधु, रक्खसि सिक्खापदं, एवं तं रक्खमानं कतिपाहेनेव नाटकानं जेट्ठिकं करिस्सामी’’ति आह. तस्सापि पञ्च वस्ससतानि आयु अहोसि. एकदिवसम्पि उदरपूरं नालत्थं, सुक्खित्वा परिसुक्खित्वा मिलायमानापि सीलं अखण्डेत्वा कालङ्कत्वा बाराणसियं कुम्भकारगेहे निब्बत्ति.

सक्को ‘‘कुहिं निब्बत्ता’’ति ओलोकेन्तो दिस्वा ‘‘ततो इध आनेतुं न सक्का, जीवितवुत्तिमस्सा दस्सामी’’ति सुवण्णएळालुकानं यानकं पूरेत्वा मज्झे गामस्स महल्लकवेसेन निसीदित्वा ‘‘एळालुकानि गण्हथा’’ति उक्कुट्ठिमकासि. समन्ता गामवासिका आगन्त्वा ‘‘देहि, ताता’’ति आहंसु. अहं सीलरक्खकानं देमि, तुम्हे सीलं रक्खथाति. तात मयं सीलं नाम कीदिसन्तिपि न जानाम, मूलेन देहीति. ‘‘सीलरक्खकानंयेव दम्मी’’ति आह. ‘‘एथ, रे कोसि अयं एळालुकमहल्लको’’ति सब्बे निवत्तिंसु.

सा दारिका पुच्छि – ‘‘अम्म, तुम्हे एळालुकत्थाय गता तुच्छहत्थाव आगता’’ति. कोसि, अम्म, एळालुकमहल्लको ‘‘अहं सीलरक्खकानं दम्मी’’ति वदति, नूनिमस्स दारिका सीलं खादित्वा वत्तन्ति, मयं सीलमेव न जानामाति. सा ‘‘मय्हं आनीतं भविस्सती’’ति गन्त्वा ‘‘एळालुकं, तात, देही’’ति आह. ‘‘त्वं सीलानि रक्खसि अम्मा’’ति? ‘‘आम, तात रक्खामी’’ति. इदं मया तुय्हमेव आभतन्ति गेहद्वारे यानेन सद्धिं ठपेत्वा पक्कामि. सापि यावजीवं सीलं रक्खित्वा चवित्वा वेपचित्तिअसुरस्स धीता हुत्वा निब्बत्ति. सीलनिस्सन्देन पासादिका अहोसि. सो ‘‘धीतुविवाहमङ्गलं करिस्सामी’’ति असुरे सन्निपातेसि.

सक्को ‘‘कुहिं निब्बत्ता’’ति ओलोकेन्तो ‘‘असुरभवने निब्बत्ता, अज्जस्सा विवाहमङ्गलं करिस्सन्ती’’ति दिस्वा ‘‘इदानि यंकिञ्चि कत्वा आनेतब्बा मया’’ति असुरवण्णं निम्मिनित्वा गन्त्वा असुरानं अन्तरे अट्ठासि. ‘‘तव सामिकं वदेही’’ति तस्सा हत्थे पिता पुप्फदामं अदासि ‘‘यं इच्छसि, तस्सूपरि खिपाही’’ति. सा ओलोकेन्ती सक्कं दिस्वा पुब्बसन्निवासेन सञ्जातसिनेहा ‘‘अयं मे सामिको’’ति तस्सूपरि दामं खिपि. सो तं बाहाय गहेत्वा आकासे उप्पति, तस्मिं खणे असुरा सञ्जानिंसु. ते ‘‘गण्हथ, गण्हथ, जरसक्कं, वेरिको अम्हाकं, न मयं एतस्स दारिकं दस्सामा’’ति अनुबन्धिंसु. वेपचित्ति पुच्छि ‘‘केनाहटा’’ति? ‘‘जरसक्केन महाराजा’’ति. ‘‘अवसेसेसु अयमेव सेट्ठो, अपेथा’’ति आह. सक्को नं नेत्वा अड्ढतियकोटिनाटकानं जेट्ठिकट्ठाने ठपेसि. सा सक्कं वरं याचि – ‘‘महाराज, मय्हं इमस्मिं देवलोके माता वा पिता वा भाता वा भगिनी वा नत्थि, यत्थ यत्थ गच्छसि, तत्थ तत्थ मं गहेत्वाव गच्छ महाराजा’’ति. सक्को ‘‘साधू’’ति पटिञ्ञं अदासि.

एवं मचलगामके मघमाणवकालतो पट्ठाय विसुद्धभावमस्स सम्पस्सन्तो भगवा ‘‘दीघरत्तं विसुद्धो खो अयं यक्खो’’ति आह. अत्थसञ्हितन्ति अत्थनिस्सितं कारणनिस्सितं.