सक्कूपसङ्कमवण्णना
३५०. पटिसम्मोदतीति ‘‘संसन्दति खो ते’’तिआदीनि वदन्तो भगवा सम्मोदति, पञ्चसिखो पटिसम्मोदति. गाथा च भासन्तो पञ्चसिखो सम्मोदति, भगवा पटिसम्मोदति. आमन्तेसीति जानापेसि. तस्स किरेवं अहोसि ‘‘अयं पञ्चसिखो मया मम कम्मेन पेसितो अत्तनो कम्मं करोति. एवरूपस्स सत्थु सन्तिके ठत्वा कामगुणूपसञ्हितं अननुच्छविकं कथेसि, नटा नाम निल्लज्जा होन्ति, कथेन्तो विप्पकारम्पि दस्सेय्य, हन्द नं मम कम्मं जानापेमी’’ति चिन्तेत्वा आमन्तेसि.
३५१. एवञ्च पन तथागताति धम्मसङ्गाहकत्थेरेहि ठपितवचनं. अभिवदन्तीति अभिवादनसम्पटिच्छनेन वड्ढितवचनेन वदन्ति. अभिवदितोति वड्ढितवचनेन वुत्तो.
उरुन्दा समपादीति महन्ता विवटा अहोसि, अन्धकारो गुहायं अन्तरधायि. आलोको उदपादीति यो पकतिया गुहायं अन्धकारो, सो अन्तरहितो, आलोको जातो. सब्बमेतं धम्मसङ्गाहकानं वचनं.
३५२. चिरपटिकाहं, भन्तेति चिरतो अहं, चिरतो पट्ठायाहं दस्सनकामोति अत्थो. केहिचि केहिचि किच्चकरणीयेहीति देवानं धीता च पुत्ता च अङ्के निब्बत्तन्ति, पादपरिचारिका इत्थियो सयने निब्बत्तन्ति, तासं मण्डनपसाधनकारिका देवता सयनं परिवारेत्वा निब्बत्तन्ति, वेय्यावच्चकरा अन्तोविमाने निब्बत्तन्ति, एतेसं अत्थाय अड्डकरणं नाम नत्थि. ये पन सीमन्तरे निब्बत्तन्ति, ते ‘‘तव सन्तका, मम सन्तका’’ति निच्छेतुं असक्कोन्ता अड्डं करोन्ति, सक्कं देवराजानं पुच्छन्ति. सो ‘‘यस्स विमानं आसन्नतरं, तस्स सन्तका’’ति वदति. सचे द्वेपि समट्ठाने होन्ति, ‘‘यस्स विमानं ओलोकेन्ती ठिता, तस्स सन्तका’’ति वदति. सचे एकम्पि न ओलोकेति, तं उभिन्नं कलहुपच्छेदनत्थं अत्तनो सन्तकं करोति. कीळादीनिपि किच्चानि करणीयानेव. एवरूपानि तानि करणीयानि सन्धाय ‘‘केहिचि केहिचि किच्चकरणीयेही’’ति आह.
सलळागारकेति सलळमयगन्धकुटियं. अञ्ञतरेन समाधिनाति तदा किर भगवा सक्कस्सेव अपरिपाकगतं ञाणं विदित्वा ओकासं अकारेतुकामो फलसमापत्तिविहारेन निसीदि. तं एस अजानन्तो ‘‘अञ्ञतरेन समाधिना’’ति आह. भूजति च नामाति भूजतीति तस्सा नामं. परिचारिकाति पादपरिचारिका देवधीता. सा किर द्वे फलानि पत्ता, तेनस्सा देवलोके अभिरतियेव नत्थि. निच्चं भगवतो उपट्ठानं आगन्त्वा अञ्जलिं सिरसि ठपेत्वा भगवन्तं नमस्समाना तिट्ठति. नेमिसद्देन तम्हा समाधिम्हा वुट्ठितोति ‘‘समापन्नो सद्दं सुणाती’’ति नो वत रे वत्तब्बे, ननु भगवा सक्कस्स देवानमिन्दस्स ‘‘अपिचाहं आयस्मतो चक्कनेमिसद्देन तम्हा समाधिम्हा वुट्ठितो’’ति भणतीति. तिट्ठतु नेमिसद्दो, समापन्नो नाम अन्तोसमापत्तियं कण्णमूले धममानस्स सङ्खयुगळस्सापि असनिसन्निपातस्सापि सद्दं न सुणाति. भगवा पन ‘‘एत्तकं कालं सक्कस्स ओकासं न करिस्सामी’’ति परिच्छिन्दित्वा कालवसेन फलसमापत्तिं समापन्नो. सक्को ‘‘न दानि मे सत्था ओकासं करोती’’ति गन्धकुटिं पदक्खिणं कत्वा रथं निवत्तेत्वा देवलोकाभिमुखं पेसेसि. गन्धकुटिपरिवेणं रथसद्देन समोहितं पञ्चङ्गिकतूरियं विय अहोसि. भगवतो यथापरिच्छिन्नकालवसेन समापत्तितो वुट्ठितस्स रथसद्देनेव पठमावज्जनं उप्पज्जि, तस्मा एवमाह.