महासुदस्सनसुत्तदेसनावण्णना

२१०. खुद्दकनगरकेति नगरपतिरूपके सम्बाधे खुद्दकनगरके. उज्जङ्गलनगरकेति विसमनगरके. साखानगरकेति यथा रुक्खानं साखा नाम खुद्दका होन्ति, एवमेव अञ्ञेसं महानगरानं साखासदिसे खुद्दकनगरके. खत्तियमहासालाति खत्तियमहासारप्पत्ता महाखत्तिया. एस नयो सब्बत्थ.

तेसु खत्तियमहासाला नाम येसं कोटिसतम्पि कोटिसहस्सम्पि धनं निखणित्वा ठपितं, दिवसपरिब्बयो एकं कहापणसकटं निगच्छति, सायं द्वे पविसन्ति. ब्राह्मणमहासाला नाम येसं असीतिकोटिधनं निहितं होति, दिवसपरिब्बयो एको कहापणकुम्भो निगच्छति, सायं एकसकटं पविसति. गहपतिमहासाला नाम येसं चत्तालीसकोटिधनं निहितं होति, दिवसपरिब्बयो पञ्च कहापणम्बणानि निगच्छन्ति, सायं कुम्भो पविसति.

मा हेवं, आनन्द, अवचाति आनन्द, मा एवं अवच, न इमं ‘‘खुद्दकनगर’’न्ति वत्तब्बं. अहञ्हि इमस्सेव नगरस्स सम्पत्तिं कथेतुं – ‘‘अनेकवारं तिट्ठं निसीदं महन्तेन उस्साहेन, महन्तेन परक्कमेन इधागतो’’ति वत्वा भूतपुब्बन्तिआदिमाह. सुभिक्खाति खज्जभोज्जसम्पन्ना. हत्थिसद्देनाति एकस्मिं हत्थिम्हि सद्दं करोन्ते चतुरासीतिहत्थिसहस्सानि सद्दं करोन्ति, इति हत्थिसद्देन अविवित्ता, होति, तथा अस्ससद्देन. पुञ्ञवन्तो पनेत्थ सत्ता चतुसिन्धवयुत्तेहि रथेहि अञ्ञमञ्ञं अनुबन्धमाना अन्तरवीथीसु विचरन्ति, इति रथसद्देन अविवित्ता होति. निच्चं पयोजितानेव पनेत्थ भेरिआदीनि तूरियानि, इति भेरिसद्दादीहिपि अविवित्ता होति. तत्थ सम्मसद्दोति कंसताळसद्दो. पाणिताळसद्दोति पाणिना चतुरस्सअम्बणताळसद्दो. कुटभेरिसद्दोतिपि वदन्ति.

अस्नाथ पिवथ खादथाति अस्नाथ पिवथ खादथ. अयं पनेत्थ सङ्खेपो, भुञ्जथ भोति इमिना दसमेन सद्देन अविवित्ता होति अनुपच्छिन्नसद्दा. यथा पन अञ्ञेसु नगरेसु ‘‘कचवरं छड्डेथ, कुदालं गण्हथ, पच्छिं गण्हथ, पवासं गमिस्साम, तण्डुलपुटं गण्हथ, भत्तपुटं गण्हथ, फलकावुधादीनि सज्जानि करोथा’’ति एवरूपा सद्दा होन्ति, न यिध एवं अहोसीति दस्सेति.

‘‘दसमेन सद्देना’’ति च वत्वा ‘‘कुसावती, आनन्द, राजधानी सत्तहि पाकारेहि परिक्खित्ता अहोसी’’ति सब्बं महासुदस्सनसुत्तं निट्ठापेत्वा गच्छ त्वं आनन्दातिआदिमाह. तत्थ अभिक्कमथाति अभिमुखा कमथ, आगच्छथाति अत्थो. किं पन ते भगवतो आगतभावं न जानन्तीति? जानन्ति. बुद्धानं गतगतट्ठानं नाम महन्तं कोलाहलं होति, केनचिदेव करणीयेन निसिन्नत्ता न आगता. ‘‘ते आगन्त्वा भिक्खुसङ्घस्स ठाननिसज्जोकासं संविदहित्वा दस्सन्ती’’ति तेसं सन्तिके अवेलायम्पि भगवा पेसेसि.