चतुसंवेजनीयठानवण्णना

२०२. वस्संवुट्ठाति बुद्धकाले किर द्वीसु कालेसु भिक्खू सन्निपतन्ति उपकट्ठाय वस्सूपनायिकाय कम्मट्ठानग्गहणत्थं, वुट्ठवस्सा च गहितकम्मट्ठानानुयोगेन निब्बत्तितविसेसारोचनत्थं. यथा च बुद्धकाले, एवं तम्बपण्णिदीपेपि अपारगङ्गाय भिक्खू लोहपासादे सन्निपतिंसु, पारगङ्गाय भिक्खू तिस्समहाविहारे. तेसु अपारगङ्गाय भिक्खू सङ्कारछड्डकसम्मज्जनियो गहेत्वा आगन्त्वा महाविहारे सन्निपतित्वा चेतिये सुधाकम्मं कत्वा – ‘‘वुट्ठवस्सा आगन्त्वा लोहपासादे सन्निपतथा’’ति वत्तं कत्वा फासुकट्ठानेसु वसित्वा वुट्ठवस्सा आगन्त्वा लोहपासादे पञ्चनिकायमण्डले, येसं पाळि पगुणा, ते पाळिं सज्झायन्ति. येसं अट्ठकथा पगुणा, ते अट्ठकथं सज्झायन्ति. यो पाळिं वा अट्ठकथं वा विराधेति, तं – ‘‘कस्स सन्तिके तया गहित’’न्ति विचारेत्वा उजुं कत्वा गाहापेन्ति. पारगङ्गावासिनोपि तिस्समहाविहारे एवमेव करोन्ति. एवं द्वीसु कालेसु सन्निपतितेसु भिक्खूसु ये पुरे वस्सूपनायिकाय कम्मट्ठानं गहेत्वा गता विसेसारोचनत्थं आगच्छन्ति, एवरूपे सन्धाय ‘‘पुब्बे भन्ते वस्संवुट्ठा’’तिआदिमाह.

मनोभावनीयेति मनसा भाविते सम्भाविते. ये वा मनो मनं भावेन्ति वड्ढेन्ति रागरजादीनि पवाहेन्ति, एवरूपेति अत्थो. थेरो किर वत्तसम्पन्नो महल्लकं भिक्खुं दिस्वा थद्धो हुत्वा न निसीदति, पच्चुग्गमनं कत्वा हत्थतो छत्तञ्च पत्तचीवरञ्च गहेत्वा पीठं पप्फोटेत्वा देति, तत्थ निसिन्नस्स वत्तं कत्वा सेनासनं पटिजग्गित्वा देति. नवकं भिक्खुं दिस्वा तुण्हीभूतो न निसीदति, समीपे ठत्वा वत्तं करोति. सो ताय वत्तपटिपत्तिया अपरिहानिं पत्थयमानो एवमाह.

अथ भगवा – ‘‘आनन्दो मनोभावनीयानं दस्सनं न लभिस्सामी’’ति चिन्तेति, हन्दस्स, मनोभावनीयानं दस्सनट्ठानं आचिक्खिस्सामि, यत्थ वसन्तो इतो चितो च अनाहिण्डित्वाव लच्छति मनोभावनीये भिक्खू दस्सनायाति चिन्तेत्वा चत्तारिमानीतिआदिमाह.

तत्थ सद्धस्साति बुद्धादीसु पसन्नचित्तस्स वत्तसम्पन्नस्स, यस्स पातो पट्ठाय चेतियङ्गणवत्तादीनि सब्बवत्तानि कतानेव पञ्ञायन्ति. दस्सनीयानीति दस्सनारहानि दस्सनत्थाय गन्तब्बानि. संवेजनीयानीति संवेगजनकानि. ठानानीति कारणानि, पदेसठानानेव वा.

ये हि केचीति इदं चेतियचारिकाय सत्थकभावदस्सनत्थं वुत्तं. तत्थ चेतियचारिकं आहिण्डन्ताति ये च ताव तत्थ तत्थ चेतियङ्गणं सम्मज्जन्ता, आसनानि धोवन्ता बोधिम्हि उदकं सिञ्चन्ता आहिण्डन्ति, तेसु वत्तब्बमेव नत्थि असुकविहारे ‘‘चेतियं वन्दिस्सामा’’ति निक्खमित्वा पसन्नचित्ता अन्तरा कालङ्करोन्तापि अनन्तरायेन सग्गे पतिट्ठहिस्सन्ति येवाति दस्सेति.