महाजनकायअनुपब्बज्जावण्णना
५५. सुत्वान तेसन्ति तेसं चतुरासीतिया पाणसहस्सानं सुत्वा एतदहोसि. ओरकोति ऊनको लामको. अनुपब्बजिंसूति अनुपब्बजितानि. कस्मा पनेत्थ यथा परतो खण्डतिस्सानं अनुपब्बज्जाय – ‘‘बन्धुमतिया राजधानिया निक्खमित्वा’’ति वुत्तं, एवं न वुत्तन्ति? निक्खमित्वा सुतत्ता. एते किर सब्बेपि विपस्सिस्स कुमारस्स उपट्ठाकपरिसाव, ते पातोव उपट्ठानं आगन्त्वा कुमारं अदिस्वा पातरासत्थाय गन्त्वा भुत्तपातरासा आगम्म ‘‘कुहिं कुमारो’’ति पुच्छित्वा ‘‘उय्यानभूमिं गतो’’ति सुत्वा ‘‘तत्थेव नं दक्खिस्सामा’’ति निक्खमन्ता निवत्तमानं सारथिं दिस्वा – ‘‘कुमारो पब्बजितो’’ति चस्स वचनं सुत्वा सुतट्ठानेयेव सब्बाभरणानि ओमुञ्चित्वा अन्तरापणतो कासावपीतानि वत्थानि आहरापेत्वा केसमस्सुं ओहारेत्वा पब्बजिंसु. इति नगरतो निक्खमित्वा बहिनगरे सुतत्ता एत्थ – ‘‘बन्धुमतिया राजधानिया निक्खमित्वा’’ति न वुत्तं.
चारिकं चरतीति गतगतट्ठाने महामण्डपं कत्वा दानं सज्जेत्वा आगम्म स्वातनाय निमन्तितो जनस्स आयाचितभिक्खमेव पटिग्गण्हन्तो चत्तारो मासे चारिकं चरि.
आकिण्णोति इमिना गणेन परिवुतो. अयं पन वितक्को बोधिसत्तस्स कदा उप्पन्नोति? स्वे विसाखपुण्णमा भविस्सतीति चातुद्दसीदिवसे. तदा किर सो – ‘‘यथेव मं इमे पुब्बे गिहिभूतं परिवारेत्वा चरन्ति, इदानिपि तथेव, किं इमिना गणेना’’ति गणसङ्गणिकाय उक्कण्ठित्वा ‘‘अज्जेव गच्छामी’’ति चिन्तेत्वा पुन ‘‘अज्ज अवेला, सचे इदानि गमिस्सामि, सब्बेव इमे जानिस्सन्ति, स्वेव गमिस्सामी’’ति चिन्तेसि. तं दिवसञ्च उरुवेलगामसदिसे गामे गामवासिनो स्वातनाय निमन्तयिंसु. ते चतुरासीतिसहस्सानम्पि तेसं पब्बजितानं महापुरिसस्स च पायासमेव पटियादयिंसु. अथ महापुरिसो पुनदिवसे तस्मिंयेव गामे तेहि पब्बजितेहि सद्धिं भत्तकिच्चं कत्वा वसनट्ठानमेव अगमासि. तत्थ ते पब्बजिता महापुरिसस्स वत्तं दस्सेत्वा अत्तनो अत्तनो रत्तिट्ठानदिवाट्ठानानि पविट्ठा. बोधिसत्तोपि पण्णसालं पविसित्वा निसिन्नो.
‘‘ठिते मज्झन्हिके काले, सन्निसीवेसु पक्खिसु;
सणतेव ब्रहारञ्ञं, तं भयं पटिभाति म’’न्ति. (सं. नि. १.१५);
एवरूपे अविवेकारामानं भयकाले सब्बसत्तानं सदरथकालेयेव – ‘‘अयं कालो’’ति निक्खमित्वा पण्णसालाय द्वारं पिदहित्वा बोधिमण्डाभिमुखो पायासि. अञ्ञदापि च तस्मिं ठाने विचरन्तो बोधिमण्डं पस्सति, निसीदितुं पनस्स चित्तं न नमितपुब्बं. तं दिवसं पनस्स ञाणं परिपाकगतं, तस्मा अलङ्कतं बोधिमण्डं दिस्वा आरोहनत्थाय चित्तं उप्पन्नं. सो दक्खिणदिसाभागेन उपगम्म पदक्खिणं कत्वा पुरत्थिमदिसाभागे चुद्दसहत्थं पल्लङ्कं पञ्ञपेत्वा चतुरङ्गवीरियं अधिट्ठहित्वा – ‘‘याव बुद्धो न होमि, न ताव इतो वुट्ठहामी’’ति पटिञ्ञं कत्वा निसीदि. इदमस्स वूपकासं सन्धाय – ‘‘एकोव गणम्हा वूपकट्ठो विहासी’’ति वुत्तं.
अञ्ञेनेव तानीति ते किर सायं बोधिसत्तस्स उपट्ठानं आगन्त्वा पण्णसालं परिवारेत्वा निसिन्ना ‘‘अतिविकालो जातो, उपधारेथा’’ति वत्वा पण्णसालं विवरित्वा तं अपस्सन्तापि ‘‘कुहिं गतो’’ति नानुबन्धिंसु, ‘‘गणवासे निब्बिन्नो एको विहरितुकामो मञ्ञे महापुरिसो, बुद्धभूतंयेव नं पस्सिस्सामा’’ति वत्वा अन्तोजम्बुदीपाभिमुखा चारिकं पक्कन्ता.