ब्राह्मणपञ्ञत्तिवण्णना

३०९-३१०. चेतसा चेतोपरिवितक्कन्ति भगवा – ‘‘अयं ब्राह्मणो आगतकालतो पट्ठाय अधोमुखो थद्धगत्तो किं चिन्तयमानो निसिन्नो, किं नु खो चिन्तेती’’ति आवज्जन्तो अत्तनो चेतसा तस्स चित्तं अञ्ञासि. तेन वुत्तं – ‘‘चेतसा चेतोपरिवितक्कमञ्ञाया’’ति. विहञ्ञतीति विघातं आपज्जति. अनुविलोकेत्वा परिसन्ति भगवतो सकसमये पञ्हपुच्छनेन उदके मियमानो उक्खिपित्वा थले ठपितो विय समपस्सद्धकायचित्तो हुत्वा परिसं सङ्गण्हनत्थं दिट्ठिसञ्जानेनेव ‘‘उपधारेन्तु मे भोन्तो वचन’’न्ति वदन्तो विय अनुविलोकेत्वा परिसं भगवन्तं एतदवोच.

३११-३१३. सुजं पग्गण्हन्तानन्ति यञ्ञयजनत्थाय सुजं गण्हन्तेसु ब्राह्मणेसु पठमो वा दुतियो वाति अत्थो. सुजाय दिय्यमानं महायागं पटिग्गण्हन्तानन्ति पोराणा. इति ब्राह्मणो सकसमयवसेन सम्मदेव पञ्हं विस्सज्जेसि. भगवा पन विसेसतो उत्तमब्राह्मणस्स दस्सनत्थं – ‘‘इमेसं पना’’तिआदिमाह. एतदवोचुन्ति सचे जातिवण्णमन्तसम्पन्नो ब्राह्मणो न होति, अथ को चरहि लोके ब्राह्मणो भविस्सति? नासेति नो अयं सोणदण्डो, हन्दस्स वादं पटिक्खिपिस्सामाति चिन्तेत्वा एतदवोचुं. अपवदतीति पटिक्खिपति. अनुपक्खन्दतीति अनुपविसति. इदं – ‘‘सचे त्वं पसादवसेन समणं गोतमं सरणं गन्तुकामो, गच्छ; मा ब्राह्मणस्स समयं भिन्दी’’ति अधिप्पायेन आहंसु.

३१४. एतदवोचाति इमेसु ब्राह्मणेसु एवं एकप्पहारेनेव विरवन्तेसु ‘‘अयं कथा परियोसानं न गमिस्सति, हन्द ने निस्सद्दे कत्वा सोणदण्डेनेव सद्धिं कथेमी’’ति चिन्तेत्वा – ‘‘एतं सचे खो तुम्हाक’’न्तिआदिकं वचनं अवोच.

३१५-३१६. सहधम्मेनाति सकारणेन. समसमोति ठपेत्वा एकदेससमत्तं समभावेन समो, सब्बाकारेन समोति अत्थो. अहमस्स मातापितरो जानामीति भगिनिया पुत्तस्स मातापितरो किं न जानिस्सति, कुलकोटिपरिदीपनं सन्धायेव वदति. मुसावादम्पि भणेय्याति अत्थभञ्जनकं मुसावादं कथेय्य. किं वण्णो करिस्सतीति अब्भन्तरे गुणे असति किं करिस्सति? किमस्स ब्राह्मणभावं रक्खितुं सक्खिस्सतीति अत्थो. अथापि सिया पुन – ‘‘पकतिसीले ठितस्स ब्राह्मणभावं साधेन्ती’’ति एवम्पि सीलमेव साधेस्सति, तस्मिं हिस्स असति ब्राह्मणभावो नाहोसीति सम्मोहमत्तं वण्णादयो. इदं पन सुत्वा ते ब्राह्मणा – ‘‘सभावं आचरियो आह, अकारणाव मयं उज्झायिम्हा’’ति तुण्ही अहेसुं.