सीलपञ्ञाकथावण्णना
३१७. ततो भगवा ‘कथितो ब्राह्मणेन पञ्हो, किं पनेत्थ पतिट्ठातुं सक्खिस्सति, न सक्खिस्सती’ति? तस्स वीमंसनत्थं – ‘‘इमेसं पन ब्राह्मणा’’तिआदिमाह. सीलपरिधोताति सीलपरिसुद्धा. यत्थ सीलं तत्थ पञ्ञाति यस्मिं पुग्गले सीलं, तत्थेव पञ्ञा, कुतो दुस्सीले पञ्ञा? पञ्ञारहिते वा जळे एळमूगे कुतो सीलन्ति? सीलपञ्ञाणन्ति सीलञ्च पञ्ञाणञ्च सीलपञ्ञाणं. पञ्ञाणन्ति पञ्ञायेव. एवमेतं ब्राह्मणाति भगवा ब्राह्मणस्स वचनं अनुजानन्तो आह. तत्थ सीलपरिधोता पञ्ञाति चतुपारिसुद्धिसीलेन धोता. कथं पन सीलेन पञ्ञं धोवतीति? यस्स पुथुज्जनस्स सीलं सट्ठिअसीतिवस्सानि अखण्डं होति, सो मरणकालेपि सब्बकिलेसे घातेत्वा सीलेन पञ्ञं धोवित्वा अरहत्तं गण्हाति. कन्दरसालपरिवेणे महासट्ठिवस्सत्थेरो विय. थेरे किर मरणमञ्चे निपज्जित्वा बलववेदनाय नित्थुनन्ते, तिस्समहाराजा ‘‘थेरं पस्सिस्सामी’’ति गन्त्वा परिवेणद्वारे ठितो तं सद्दं सुत्वा पुच्छि – ‘‘कस्स सद्दो अय’’न्ति? थेरस्स नित्थुननसद्दोति. ‘‘पब्बज्जाय सट्ठिवस्सेन वेदनापरिग्गहमत्तम्पि न कतं, न दानि नं वन्दिस्सामी’’ति निवत्तित्वा महाबोधिं वन्दितुं गतो. ततो उपट्ठाकदहरो थेरं आह – ‘‘किं नो, भन्ते, लज्जापेथ, सद्धोपि राजा विप्पटिसारी हुत्वा न वन्दिस्सामी’’ति गतोति. कस्मा आवुसोति? तुम्हाकं नित्थुननसद्दं सुत्वाति. ‘‘तेन हि मे ओकासं करोथा’’ति वत्वा वेदनं विक्खम्भित्वा अरहत्तं पत्वा दहरस्स सञ्ञं अदासि – ‘‘गच्छावुसो, इदानि राजानं अम्हे वन्दापेही’’ति. दहरो गन्त्वा – ‘‘इदानि किर थेरं, वन्दथा’’ति आह. राजा संसुमारपतितेन थेरं वन्दन्तो – ‘‘नाहं अय्यस्स अरहत्तं वन्दामि, पुथुज्जनभूमियं पन ठत्वा रक्खितसीलमेव वन्दामी’’ति आह, एवं सीलेन पञ्ञं धोवति नाम. यस्स पन अब्भन्तरे सीलसंवरो नत्थि, उग्घाटितञ्ञुताय पन चतुप्पदिकगाथापरियोसाने पञ्ञाय सीलं धोवित्वा सह पटिसम्भिदाहि अरहत्तं पापुणाति. अयं पञ्ञाय सीलं धोवति नाम. सेय्यथापि सन्ततिमहामत्तो.
३१८. कतमं पन तं ब्राह्मणाति कस्मा आह? भगवा किर चिन्तेसि – ‘‘ब्राह्मणा ब्राह्मणसमये पञ्चसीलानि ‘सील’न्ति पञ्ञापेन्ति, वेदत्तयउग्गहणपञ्ञा पञ्ञाति. उपरिविसेसं न जानन्ति. यंनूनाहं ब्राह्मणस्स उत्तरिविसेसभूतं मग्गसीलं, फलसीलं, मग्गपञ्ञं, फलपञ्ञञ्च दस्सेत्वा अरहत्तनिकूटेन देसनं निट्ठपेय्य’’न्ति. अथ नं कथेतुकम्यताय पुच्छन्तो – ‘‘कतमं पन तं, ब्राह्मण, सीलं कतमा सा पञ्ञा’’ति आह. अथ ब्राह्मणो – ‘‘मया सकसमयवसेन पञ्हो विस्सज्जितो. समणो पन मं गोतमो पुन निवत्तित्वा पुच्छति, इदानिस्साहं चित्तं परितोसेत्वा विस्सज्जितुं सक्कुणेय्यं वा न वा? सचे न सक्खिस्सं पठमं उप्पन्नापि मे लज्जा भिज्जिस्सति. असक्कोन्तस्स पन न सक्कोमीति वचने दोसो नत्थी’’ति पुन निवत्तित्वा भगवतोयेव भारं करोन्तो ‘‘एत्तकपरमाव मय’’न्तिआदिमाह. तत्थ एत्तकपरमाति एत्तकं सीलपञ्ञाणन्ति वचनमेव परमं अम्हाकं, ते मयं एत्तकपरमा, इतो परं एतस्स भासितस्स अत्थं न जानामाति अत्थो.
अथस्स भगवा सीलपञ्ञाय मूलभूतस्स तथागतस्स उप्पादतो पभुति सीलपञ्ञाणं दस्सेतुं – ‘‘इध ब्राह्मण, तथागतो’’तिआदिमाह. तस्सत्थो सामञ्ञफले वुत्तनयेनेव वेदितब्बो, अयं पन विसेसो, इध तिविधम्पि सीलं – ‘‘इदम्पिस्स होति सीलस्मि’’न्ति एवं सीलमिच्चेव निय्यातितं पठमज्झानादीनि चत्तारि झानानि अत्थतो पञ्ञासम्पदा. एवं पञ्ञावसेन पन अनिय्यातेत्वा विपस्सनापञ्ञाय पदट्ठानभावमत्तेन दस्सेत्वा विपस्सनापञ्ञातो पट्ठाय पञ्ञा निय्यातिताति.