(१.) उप्पादककम्मं

१०२१. छट्ठवारे पञ्चहि कामगुणेहि नानप्पकारेहि वा इद्धिविसेसेहि दिब्बन्तीति देवा. सम्मुतिदेवाति ‘देवो, देवी’ति एवं लोकसम्मुतिया देवा. उपपत्तिदेवाति देवलोके उप्पन्नत्ता उपपत्तिया देवा. विसुद्धिदेवाति सब्बेसं देवानं पूजारहा सब्बकिलेसविसुद्धिया देवा. राजानोति मुद्धाभिसित्तखत्तिया. देवियोति तेसं महेसियो. कुमाराति अभिसित्तराजूनं अभिसित्तदेविया कुच्छिस्मिं उप्पन्नकुमारा.

उपोसथकम्मं कत्वाति चातुद्दसादीसु अट्ठङ्गसमन्नागतं उपोसथं उपवसित्वा. इदानि यस्मा परित्तदानादिपुञ्ञकम्मं मनुस्ससोभग्यताय पच्चयो, मत्तसो कतं मनुस्ससोभग्यताय अधिमत्तं, अधिमत्तभावेपि नानप्पकारभेदतो नानप्पकारस्स खत्तियमहासालादिभावस्स पच्चयो, तस्मा तस्स वसेन उपपत्तिभेदं दस्सेन्तो अप्पेकच्चे गहपतिमहासालानन्तिआदिमाह. तत्थ महासारो एतेसन्ति महासारा; र-कारस्स पन ल-कारं कत्वा महासालाति वुत्तं. गहपतियोव महासाला, गहपतीसु वा महासालाति गहपतिमहासाला. सेसेसुपि एसेव नयो. तत्थ यस्स गेहे पच्छिमन्तेन चत्तालीसकोटिधनं निधानगतं होति, कहापणानञ्च पञ्च अम्बणानि दिवसवळञ्जो निक्खमति – अयं गहपतिमहासालो नाम. यस्स पन गेहे पच्छिमन्तेन असीतिकोटिधनं निधानगतं होति, कहापणानञ्च दसअम्बणानि दिवसवळञ्जो निक्खमति – अयं ब्राह्मणमहासालो नाम. यस्स पन गेहे पच्छिमन्तेन कोटिसतधनं निधानगतं होति, कहापणानञ्च वीसति अम्बणानि दिवसवळञ्जो निक्खमति – अयं खत्तियमहासालो नाम.

सहब्यतन्ति सहभावं; सभागा हुत्वा निब्बत्तन्तीति अत्थो. चातुमहाराजिकानन्तिआदीसु चातुमहाराजिका नाम सिनेरुपब्बतस्स वेमज्झे होन्ति. तेसु पब्बतट्ठकापि अत्थि, आकासट्ठापि; तेसं परम्परा चक्कवाळपब्बतं पत्ता. खिड्डापदोसिका, मनोपदोसिका, सीतवलाहका, उण्हवलाहका, चन्दिमा देवपुत्तो, सूरियो देवपुत्तोति एते सब्बेपि चातुमहाराजिकदेवलोकट्ठका एव.

तेत्तिंस जना तत्थ उपपन्नाति तावतिंसा. अपिच तावतिंसाति तेसं देवानं नाममेवाति वुत्तं. तेपि अत्थि पब्बतट्ठका, अत्थि आकासट्ठका. तेसं परम्परा चक्कवाळपब्बतं पत्ता. तथा यामादीनं. एकदेवलोकेपि हि देवानं परम्परा चक्कवाळपब्बतं अप्पत्ता नाम नत्थि. तत्थ दिब्बं सुखं याता पयाता सम्पत्ताति यामा. तुट्ठा पहट्ठाति तुसिता. पकतिपटियत्तारम्मणतो अतिरेकेन रमितुकामकाले यथारुचिते भोगे निम्मिनित्वा रमन्तीति निम्मानरती. चित्ताचारं ञत्वा परेहि निम्मितेसु भोगेसु वसं वत्तेन्तीति परनिम्मितवसवत्ती.