(५.) पञ्चकनिद्देसवण्णना
८०४. पञ्चविधेन ञाणवत्थुनिद्देसे पीतिफरणतादीसु पीतिं फरमाना उप्पज्जतीति द्वीसु झानेसु पञ्ञा पीतिफरणता नाम. सुखं फरमाना उप्पज्जतीति तीसु झानेसु पञ्ञा सुखफरणता नाम. परेसं चेतोफरमाना उप्पज्जतीति चेतोपरियपञ्ञा चेतोफरणता नाम. आलोकं फरमाना उप्पज्जतीति दिब्बचक्खुपञ्ञा आलोकफरणता नाम. पच्चवेक्खणञाणं पच्चवेक्खणानिमित्तं नाम. तेनेव वुत्तं ‘‘द्वीसु झानेसु पञ्ञा पीतिफरणता’’तिआदि. तत्थ च पीतिफरणता सुखफरणता द्वे पादा विय, चेतोफरणता आलोकफरणता द्वे हत्था विय, अभिञ्ञापादकज्झानं मज्झिमकायो विय, पच्चवेक्खणानिमित्तं सीसं विय. इति भगवा पञ्चङ्गिकं सम्मासमाधिं अङ्गपच्चङ्गसम्पन्नं पुरिसं विय कत्वा दस्सेसि. अयं पञ्चङ्गिको सम्मासमाधीति अयं हत्थपादसीससदिसेहि पञ्चहि अङ्गेहि युत्तो सम्मासमाधीति पादकज्झानसमाधिं कथेसि.
अयं समाधि पच्चुप्पन्नसुखो चेवातिआदीसु अरहत्तफलसमाधि अधिप्पेतो. सो हि अप्पितप्पितक्खणे सुखत्ता पच्चुप्पन्नसुखो. पुरिमो पुरिमो पच्छिमस्स पच्छिमस्स समाधिसुखस्स पच्चयत्ता आयतिं सुखविपाको. सन्तं सुखुमं फलचित्तं पणीतं मधुररूपं समुट्ठापेति. फलसमापत्तिया वुट्ठितस्स हि सब्बकायानुगतं सुखसम्फस्सं फोट्ठब्बं पटिच्च सुखसहगतं कायविञ्ञाणं उप्पज्जति. इमिनापि परियायेन आयतिं सुखविपाको. किलेसेहि आरकत्ता अरियो. कामामिसवट्टामिसलोकामिसानं अभावा निरामिसो. बुद्धादीहि महापुरिसेहि सेवितत्ता अकापुरिससेवितो. अङ्गसन्तताय आरम्मणसन्तताय सब्बकिलेसदरथसन्तताय च सन्तो. अतप्पनीयट्ठेन पणीतो. किलेसपटिप्पस्सद्धिया लद्धत्ता किलेसपटिप्पस्सद्धिभावस्स वा लद्धत्ता पटिप्पस्सद्धिलद्धो. पटिप्पस्सद्धं पटिप्पस्सद्धीति हि इदं अत्थतो एकं. पटिप्पस्सद्धकिलेसेन वा अरहता लद्धत्तापि पटिप्पस्सद्धिलद्धो. एकोदिभावेन अधिगतत्ता एकोदिभावमेव वा अधिगतत्ता एकोदिभावाधिगतो. अप्पगुणसासवसमाधि विय ससङ्खारेन सप्पयोगेन चित्तेन पच्चनीकधम्मे निग्गय्ह किलेसे वारेत्वा अनधिगतत्ता न ससङ्खारनिग्गय्हवारितगतो. तञ्च समाधिं समापज्जन्तो ततो वा वुट्ठहन्तो सतिवेपुल्लप्पत्तत्ता सतोव समापज्जति सतोव वुट्ठहति. यथापरिच्छिन्नकालवसेन वा सतो समापज्जति सतो वुट्ठहति. तस्मा यदेत्थ ‘‘अयं समाधि पच्चुप्पन्नसुखो चेव आयतिञ्च सुखविपाको’’ति एवं पच्चवेक्खमानस्स पच्चत्तंयेव अपरप्पच्चयं ञाणं उप्पज्जति – तं एकमङ्गं. एस नयो सेसेसुपि. एवमिमेहि पञ्चहि पच्चवेक्खणञाणेहि अयं समाधि पञ्चञाणिको सम्मासमाधि नाम वुत्तोति.
पञ्चकनिद्देसवण्णना.