दसमबलनिद्देसो
८३१. दसमबलनिद्देसे चेतोविमुत्तिन्ति फलसमाधिं. पञ्ञाविमुत्तिन्ति फलञाणं. सेसं सब्बत्थ उत्तानत्थमेव. अयं तावेत्थ आचरियानं समानत्थकथा. परवादी पनाह – ‘‘दसबलञाणं नाम पाटियेक्कं नत्थि, सब्बञ्ञुतञाणस्सेवायं पभेदो’’ति. तं न तथा दट्ठब्बं. अञ्ञमेव हि दसबलञाणं, अञ्ञं सब्बञ्ञुतञाणं. दसबलञाणञ्हि सकसककिच्चमेव जानाति. सब्बञ्ञुतञाणं पन तम्पि ततो अवसेसम्पि जानाति. दसबलञाणेसुपि हि पठमं कारणाकारणमेव जानाति, दुतियं कम्मन्तरविपाकन्तरमेव, ततियं कम्मपरिच्छेदमेव, चतुत्थं धातुनानत्तकरणमेव, पञ्चमं सत्तानं अज्झासयाधिमुत्तिमेव, छट्ठं इन्द्रियानं तिक्खमुदुभावमेव, सत्तमं झानादीहि सद्धिं तेसं संकिलेसादिमेव, अट्ठमं पुब्बेनिवुत्थखन्धसन्ततिमेव, नवमं सत्तानं चुतिपटिसन्धिमेव, दसमं सच्चपरिच्छेदमेव. सब्बञ्ञुतञाणं पन एतेहि जानितब्बञ्च ततो उत्तरितरञ्च पजानाति. एतेसं पन किच्चं न सब्बं करोति. तञ्हि झानं हुत्वा अप्पेतुं न सक्कोति, इद्धि हुत्वा विकुब्बितुं न सक्कोति, मग्गो हुत्वा किलेसे खेपेतुं न सक्कोति.
अपिच परवादी एवं पुच्छितब्बो – ‘‘दसबलञाणं नाम एतं सवितक्कसविचारं, अवितक्कविचारमत्तं, अवितक्काविचारं, कामावचरं, रूपावचरं, अरूपावचरं, लोकियं, लोकुत्तर’’न्ति? जानन्तो ‘‘पटिपाटिया सत्त ञाणानि सवितक्कसविचारानी’’ति वक्खति; ततो ‘‘परानि द्वे ञाणानि अवितक्काविचारानी’’ति वक्खति; ‘‘आसवक्खयञाणं सिया सवितक्कसविचारं, सिया अवितक्कविचारमत्तं, सिया अवितक्कविचार’’न्ति वक्खति. तथा ‘‘पटिपाटिया सत्त कामावचरानि, ततो द्वे रूपावचरानि, अवसाने एकं लोकुत्तर’’न्ति वक्खति; ‘‘सब्बञ्ञुतञाणं पन सवितक्कसविचारमेव, कामावचरमेव, लोकियमेवा’’ति वक्खति. इति अञ्ञदेव दसबलञाणं, अञ्ञं सब्बञ्ञुतञाणन्ति.
सम्मोहविनोदनिया विभङ्गट्ठकथाय
ञाणविभङ्गवण्णना निट्ठिता.