चतुत्थबलनिद्देसो
८१२. चतुत्थबलनिद्देसे खन्धनानत्तन्ति ‘अयं रूपक्खन्धो नाम…पे… अयं विञ्ञाणक्खन्धो नामा’ति एवं पञ्चन्नं खन्धानं नानाकरणं पजानाति. तेसुपि ‘एकविधेन रूपक्खन्धो…पे… एकादसविधेन रूपक्खन्धो. एकविधेन वेदनाक्खन्धो…पे… बहुविधेन वेदनाक्खन्धो…पे… एकविधेन सञ्ञाक्खन्धो…पे… एकविधेन सङ्खारक्खन्धो…पे… एकविधेन विञ्ञाणक्खन्धो…पे… बहुविधेन विञ्ञाणक्खन्धो’ति एवं एकेकस्स खन्धस्स नानत्तं पजानाति. आयतननानत्तन्ति ‘इदं चक्खायतनं नाम…पे… इदं धम्मायतनं नाम. तत्थ दसायतना कामावचरा, द्वे चतुभूमका’ति एवं आयतननानत्तं पजानाति. धातुनानत्तन्ति ‘अयं चक्खुधातु नाम…पे… अयं मनोविञ्ञाणधातु नाम. तत्थ सोळस धातुयो कामावचरा, द्वे चतुभूमका’ति एवं धातुनानत्तं पजानाति.
पुन अनेकधातुनानाधातुलोकनानत्तन्ति इदं न केवलं उपादिन्नकसङ्खारलोकस्सेव नानत्तं तथागतो पजानाति, अनुपादिन्नकसङ्खारलोकस्सापि नानत्तं तथागतो पजानातियेवाति दस्सेतुं गहितं. पच्चेकबुद्धा हि द्वे च अग्गसावका उपादिन्नकसङ्खारलोकस्सापि नानत्तं एकदेसतोव जानन्ति नो निप्पदेसतो, अनुपादिन्नकलोकस्स पन नानत्तं न जानन्ति. सब्बञ्ञुबुद्धो पन ‘इमाय नाम धातुया उस्सन्नाय इमस्स नाम रुक्खस्स खन्धो सेतो होति, इमस्स काळको, इमस्स मट्टो; इमस्स बहलत्तचो, इमस्स तनुत्तचो; इमाय नाम धातुया उस्सन्नाय इमस्स रुक्खस्स पत्तं वण्णसण्ठानादिवसेन एवरूपं नाम होति; इमाय पन धातुया उस्सन्नाय इमस्स रुक्खस्स पुप्फं नीलकं होति, पीतकं, लोहितकं, ओदातं, सुगन्धं, दुग्गन्धं होति; इमाय नाम धातुया उस्सन्नाय फलं खुद्दकं होति, महन्तं, दीघं, रस्सं, वट्टं, सुसण्ठानं, दुस्सण्ठानं, मट्ठं, फरुसं, सुगन्धं, दुग्गन्धं, मधुरं, तित्तकं, अम्बिलं, कटुकं, कसावं होति; इमाय नाम धातुया उस्सन्नाय इमस्स रुक्खस्स कण्टको तिखिणो होति, अतिखिणो, उजुको, कुटिलो, तम्बो, काळको, नीलो, ओदातो होती’ति एवं अनुपादिन्नकसङ्खारलोकस्स नानत्तं पजानाति. सब्बञ्ञुबुद्धानंयेव हि एतं बलं, न अञ्ञेसन्ति.
चतुत्थबलनिद्देसवण्णना.