३. परिञ्ञावारवण्णना
२०६-२०८. तदनन्तरे परिञ्ञावारेपि छळेव कालभेदा. अनुलोमपटिलोमतो द्वेयेव नया. पुग्गलवारो, ओकासवारो, पुग्गलोकासवारोति इमेसु पन तीसु पुग्गलवारोव लब्भति, न इतरे द्वे. किं कारणा? सदिसविस्सज्जनताय. यो हि कोचि पुग्गलो यत्थ कत्थचि ठाने रूपक्खन्धं चे परिजानाति, वेदनाक्खन्धम्पि परिजानातियेव. वेदनाक्खन्धं चे परिजानाति, रूपक्खन्धम्पि परिजानातियेव. रूपक्खन्धं चे न परिजानाति, वेदनाक्खन्धम्पि न परिजानातियेव. वेदनाक्खन्धं चे न परिजानाति, रूपक्खन्धम्पि न परिजानातियेव. तस्मा तेसुपि ‘यत्थ रूपक्खन्धं परिजानाति, तत्थ वेदनाक्खन्धं परिजानाती’ति आदिवसेन पुच्छं कत्वा ‘आमन्ता’त्वेव विस्सज्जनं कातब्बं. सियाति सदिसविस्सज्जनताय ते इध न लब्भन्तीति वेदितब्बा.
अथ वा परिञ्ञाकिच्चं नाम पुग्गलस्सेव होति, नो ओकासस्स, पुग्गलोव परिजानितुं समत्थो, नो ओकासोति पुग्गलवारोवेत्थ गहितो, न ओकासवारो. तस्स पन अग्गहितत्ता तदनन्तरो पुग्गलोकासवारो लब्भमानोपि न गहितो. यो पनेस पुग्गलवारो गहितो, तत्थ पच्चुप्पन्नकाले रूपक्खन्धमूलकानि चत्तारि, वेदनाक्खन्धमूलकानि तीणि, सञ्ञाक्खन्धमूलकानि द्वे, सङ्खारक्खन्धमूलकं एकन्ति हेट्ठा वुत्तनयेनेव अनुलोमनये अग्गहितग्गहणेन दस यमकानि. पटिलोमनये दसाति वीसति. तथा सेसेसुपीति एकेकस्मिं काले वीसति वीसति कत्वा छसु कालेसु वीसं यमकसतं, चत्तारीसानि द्वे पुच्छासतानि, असीत्याधिकानि चत्तारि अत्थसतानि च होन्तीति इदमेत्थ पाळिववत्थानं.
अत्थविनिच्छये पनेत्थ अतीतानागतपच्चुप्पन्नसङ्खाता तयो अद्धा पवत्तिवारे विय चुतिपटिसन्धिवसेन न लब्भन्ति. पवत्ते चित्तक्खणवसेनेव लब्भन्ति. तेनेवेत्थ ‘यो रूपक्खन्धं परिजानाति, सो वेदनाक्खन्धं परिजानाती’तिआदीसु पुच्छासु ‘आमन्ता’ति विस्सज्जनं कतं. लोकुत्तरमग्गक्खणस्मिञ्हि निब्बानारम्मणेन चित्तेन पञ्चसु खन्धेसु परिञ्ञाकिच्चनिब्बत्तिया यं किञ्चि एकं खन्धं परिजानन्तो इतरम्पि परिजानातीति वुच्चति. एवमेत्थ ‘परिजानाती’ति पञ्हेसु अनुलोमनये परिञ्ञाकिच्चस्स मत्थकप्पत्तं अग्गमग्गसमङ्गिं सन्धाय ‘आमन्ता’ति वुत्तन्ति वेदितब्बं. पटिलोमनये पन ‘न परिजानाती’ति पञ्हेसु पुथुज्जनादयो सन्धाय ‘आमन्ता’ति वुत्तं. ‘परिजानित्था’ति इमस्मिं पन अतीतकालवारे मग्गानन्तरअग्गफले ठितोपि परिञ्ञाकिच्चस्स निट्ठितत्ता परिजानित्थयेव नाम.
२०९. यो रूपक्खन्धं परिजानाति, सो वेदनाक्खन्धं परिजानित्थाति पञ्हेन अग्गमग्गसमङ्गिं पुच्छति. यस्मा पनेस खन्धपञ्चकं परिजानातियेव नाम, न ताव निट्ठितपरिञ्ञाकिच्चो; तस्मा ‘नो’ति पटिसेधो कतो. दुतियपञ्हे पन परिजानित्थाति अरहन्तं पुच्छति. यस्मा पनेसो निट्ठितपरिञ्ञाकिच्चो. नत्थि तस्स परिञ्ञेय्यं नाम; तस्मा ‘नो’ति पटिसेधो कतो. पटिलोमनयविस्सज्जने पनेत्थ अरहा रूपक्खन्धं न परिजानातीति अरहतो परिञ्ञाय अभावेन वुत्तं. अग्गमग्गसमङ्गी वेदनाक्खन्धं न परिजानित्थाति अरहत्तमग्गट्ठस्स अनिट्ठितपरिञ्ञाकिच्चताय वुत्तं. न केवलञ्च वेदनाक्खन्धमेव, एकधम्मम्पि सो न परिजानित्थेव. इदं पन पुच्छावसेन वुत्तं. नो च रूपक्खन्धन्ति इदम्पि पुच्छावसेनेव वुत्तं. अञ्ञम्पि पन सो खन्धं परिजानाति.
२१०-२११. यो रूपक्खन्धं परिजानाति, सो वेदनाक्खन्धं परिजानिस्सतीति एत्थ यस्मा मग्गट्ठपुग्गलो एकचित्तक्खणिको, तस्मा सो परिजानिस्सतीति सङ्खं न गच्छति. तेन वुत्तं ‘नो’ति. ते रूपक्खन्धञ्च न परिजानित्थाति पुच्छासभागेन वुत्तं, न परिजानिंसूति पनेत्थ अत्थो. इमिना उपायेन सब्बत्थ अत्थविनिच्छयो वेदितब्बोति.
परिञ्ञावारवण्णना.
खन्धयमकवण्णना निट्ठिता.