२. पच्चनीकानुलोमवण्णना

६. इदानि यथा परवादिनो पुब्बपक्खे सति सकवादिनो धम्मेनेव तथेन सुजयो होति, तथा वादुप्पत्तिं दस्सेतुं पुग्गलो नुपलब्भतीति पच्चनीकानुलोमपञ्चकं आरद्धं. तत्थ पच्चनीके पुच्छा परवादिस्स, रूपादिभेदं सच्चिकट्ठपरमत्थं सन्धाय पटिञ्ञा सकवादिस्स. सुद्धसम्मुतिसच्चं वा परमत्थमिस्सकं वा सम्मुतिसच्चं सन्धाय यो सच्चिकट्ठोति पुन अनुयोगो परवादिस्स, सम्मुतिवसेन नुपलब्भतीति नवत्तब्बत्ता मिस्सकवसेन वा अनुयोगस्स संकिण्णत्ता न हेवन्ति पटिक्खेपो सकवादिस्स. पटिञ्ञातं पटिक्खिपतीति वचनसामञ्ञमत्तेन आजानाहि निग्गहन्तिआदिवचनं परवादिस्स. एवमयं पुग्गलो नुपलब्भतीति दुतियवादं निस्साय दुतियो निग्गहो होतीति वेदितब्बो. एवं तेन छलेन निग्गहो आरोपितो.

७-१०. इदानि धम्मेन समेन अत्तनो वादे जयं दस्सेतुं अनुलोमनये पुच्छा सकवादिस्स, अत्तनो लद्धिं निस्साय पटिञ्ञा परवादिस्स. लद्धिया ओकासं अदत्वा परमत्थवसेन पुन अनुयोगो सकवादिस्स, परमत्थवसेन पुग्गलस्स अभावतो पटिक्खेपो परवादिस्स. ततो परं धम्मेन समेन अत्तनो जयदस्सनत्थं आजानाहि पटिकम्मन्तिआदि सब्बं सकवादीवचनमेव होति. तत्थ सब्बेसं पटिकम्मनिग्गहोपनयननिग्गमनचतुक्कानं हेट्ठा वुत्तनयेनेव अत्थो वेदितब्बो. एवमिदं पुग्गलो नुपलब्भतीतिआदिकस्स पच्चनीकपञ्चकस्स उपलब्भतीतिआदीनं पटिकम्मनिग्गहोपनयननिग्गमनचतुक्कानञ्च वसेन पच्चनीकानुलोमपञ्चकं नाम निद्दिट्ठं होति. एवमेतानि पठमसच्चिकट्ठे द्वे पञ्चकानि निद्दिट्ठानि. तत्थ पुरिमपञ्चके परवादिस्स सकवादिना कतो निग्गहो सुनिग्गहो. सकवादिस्स पन परवादिना छलवादं निस्साय पटिकम्मं कत्वा अत्तना साधितो जयो दुज्जयो. दुतियपञ्चके सकवादिस्स परवादिना कतो निग्गहो दुन्निग्गहो. परवादिस्स पन सकवादिना धम्मवादं निस्साय पटिकम्मं कत्वा अत्तना साधितो जयो सुजयोति पठमसच्चिकट्ठो. तत्थेतं वुच्चति –

‘‘निग्गहो परवादिस्स, सुद्धो पठमपञ्चके;

असुद्धो पन तस्सेव, पटिकम्मजयो तहिं.

‘‘निग्गहो सकवादिस्स, असुद्धो दुतियपञ्चके;

विसुद्धो पन तस्सेव, पटिकम्मजयो तहिं.

‘‘तस्मा द्वीसुपि ठानेसु, जयोव सकवादिनो;

धम्मेन हि जयो नाम, अधम्मेन कुतो जयो.

‘‘सच्चिकट्ठे यथा चेत्थ, पञ्चकद्वयमण्डिते;

धम्माधम्मवसेनेव, वुत्तो जयपराजयो.

‘‘इतो परेसु सब्बेसु, सच्चिकट्ठेसु पण्डितो;

एवमेव विभावेय्य, उभो जयपराजये’’ति.