१०. विपाको विपाकधम्मधम्मोतिकथावण्णना

५०१. इदानि विपाको विपाकधम्मधम्मोतिकथा नाम होति. तत्थ यस्मा विपाको विपाकस्स अञ्ञमञ्ञादिपच्चयवसेन पच्चयो होति, तस्मा विपाकोपि विपाकधम्मधम्मोति येसं लद्धि, सेय्यथापि अन्धकानं; ते सन्धाय पुच्छा सकवादिस्स, पटिञ्ञा इतरस्स. तस्स विपाकोति तस्स विपाकधम्मधम्मस्स विपाकस्स यो विपाको, सोपि ते विपाकधम्मधम्मो होतीति पुच्छति. इतरो आयतिं विपाकदानाभावं सन्धाय पटिक्खिपति. दुतियं पुट्ठो तप्पच्चयापि अञ्ञस्स विपाकस्स उप्पत्तिं सन्धाय पटिजानाति. एवं सन्ते पनस्स कुसलाकुसलस्स विय तस्सापि विपाकस्स विपाको, तस्सापि विपाकोति वट्टानुपच्छेदो आपज्जतीति पुट्ठो समयविरोधभयेन पटिक्खिपति.

विपाकोति वातिआदिम्हि वचनसाधने पन यदि विपाकस्स विपाकधम्मधम्मेन एकत्थता भवेय्य, कुसलाकुसलब्याकतानं एकत्थतं आपज्जेय्याति पटिक्खिपति. विपाको च विपाकधम्मधम्मो चाति एत्थ अयं अधिप्पायो – सो हि चतूसु विपाकक्खन्धेसु एकेकं अञ्ञमञ्ञपच्चयादीसु पच्चयट्ठेन विपाकधम्मधम्मतं पच्चयुप्पन्नट्ठेन च विपाकं मञ्ञमानो ‘‘विपाको विपाकधम्मधम्मो’’ति पुट्ठो आमन्ताति पटिजानाति. अथ नं सकवादी ‘‘यस्मा तया एकक्खणे चतूसु खन्धेसु विपाको विपाकधम्मधम्मोपि अनुञ्ञातो, तस्मा तेसं सहगतादिभावो आपज्जती’’ति चोदेतुं एवमाह. इतरो कुसलाकुसलसङ्खातं विपाकधम्मधम्मं सन्धाय पटिक्खिपति. तञ्ञेव अकुसलन्ति यदि ते विपाको विपाकधम्मधम्मो, यो अकुसलविपाको, सो अकुसलं आपज्जति. कस्मा? विपाकधम्मधम्मेन एकत्ता. तञ्ञेव कुसलन्तिआदीसुपि एसेव नयो.

५०२. अञ्ञमञ्ञपच्चयाति इदं सहजातानं पच्चयमत्तवसेन वुत्तं, तस्मा असाधकं. महाभूतानम्पि च अञ्ञमञ्ञपच्चयता वुत्ता, न च तानि विपाकानि, न च विपाकधम्मधम्मानीति.

विपाको विपाकधम्मधम्मोतिकथावण्णना.

सत्तमो वग्गो.