१. सम्बोधिसुत्तवण्णना

१. नवकनिपातस्स पठमे सम्बोधिपक्खिकानन्ति चतुमग्गसङ्खातस्स सम्बोधिस्स पक्खे भवानं, उपकारकानन्ति अत्थो. पाळियं आगते नव धम्मे सन्धायेवं पुच्छति. का उपनिसाति को उपनिस्सयपच्चयो. अभिसल्लेखन्तीति अभिसल्लेखिका. समथविपस्सनाचित्तस्स विवरणे सप्पाया उपकारकाति चेतोविवरणसप्पाया. अप्पिच्छतं आरब्भ पवत्ता कथा अप्पिच्छकथा. सेसेसुपि एसेव नयो.

असुभा भावेतब्बा रागस्स पहानायाति अयमत्थो सालिलायकोपमाय विभावेतब्बो – एको हि पुरिसो असितं गहेत्वा कोटितो पट्ठाय सालिक्खेत्ते सालियो लायति. अथस्स वतिं भिन्दित्वा गावो पविसिंसु. सो असितं ठपेत्वा यट्ठिं आदाय तेनेव मग्गेन गावो नीहरित्वा वतिं पाकतिकं कत्वा पुनपि असितं आदाय सालियो लायि. एत्थ सालिक्खेत्तं विय बुद्धसासनं दट्ठब्बं, सालिलायको विय योगावचरो, असितं विय पञ्ञा, लायनकालो विय विपस्सनाय कम्मकरणकालो, यट्ठि विय असुभकम्मट्ठानं, वति विय संवरो, वतिं भिन्दित्वा गावीनं पविसनं विय सहसा अप्पटिसङ्खाय पमादं आरब्भ रागस्स उप्पज्जनं, असितं ठपेत्वा यट्ठिं आदाय पविट्ठमग्गेनेव गावो नीहरित्वा वतिं पटिपाकतिकं कत्वा पुन कोटितो पट्ठाय सालिलायनं विय असुभकम्मट्ठानेन रागं विक्खम्भेत्वा पुन विपस्सनाय कम्मं आरभनकालो. इममत्थं सन्धाय वुत्तं – ‘‘असुभा भावेतब्बा रागस्स पहानाया’’ति.

तत्थ रागस्साति पञ्चकामगुणिकरागस्स. मेत्ताति मेत्ताकम्मट्ठानं. ब्यापादस्स पहानायाति वुत्तनयेनेव उप्पन्नस्स कोपस्स पजहनत्थाय. आनापानस्सतीति सोळसवत्थुका आनापानस्सति. वितक्कुपच्छेदायाति वुत्तनयेनेव उप्पन्नानं वितक्कानं उपच्छेदनत्थाय. अस्मिमानसमुग्घातायाति अस्मीति उप्पज्जनकस्स मानस्स समुग्घातत्थाय. अनत्तसञ्ञा सण्ठातीति अनिच्चलक्खणे दिट्ठे अनत्तलक्खणं दिट्ठमेव होति. एतेसु हि तीसु लक्खणेसु एकस्मिं दिट्ठे इतरद्वयं दिट्ठमेव होति. तेन वुत्तं – ‘‘अनिच्चसञ्ञिनो, भिक्खवे, अनत्तसञ्ञा सण्ठाती’’ति. दिट्ठेव धम्मे निब्बानन्ति दिट्ठेयेव धम्मे अपच्चयपरिनिब्बानञ्च पापुणातीति इमस्मिं सुत्ते वट्टविवट्टं कथितं.