३. पठमसत्तकसुत्तवण्णना

२३. ततिये अभिण्हं सन्निपाताति इदं वज्जिसत्तके वुत्तसदिसमेव. इधापि च अभिण्हं असन्निपतन्ता दिसासु आगतसासनं न सुणन्ति, ततो ‘‘असुकविहारसीमा आकुला, उपोसथप्पवारणा ठिता, असुकस्मिं ठाने भिक्खू वेज्जकम्मदूतकम्मादीनि करोन्ति, विञ्ञत्तिबहुला फलपुप्फदानादीहि जीविकं कप्पेन्ती’’तिआदीनि न जानन्ति. पापभिक्खूपि ‘‘पमत्तो सङ्घो’’ति ञत्वा रासिभूता सासनं ओसक्कापेन्ति. अभिण्हं सन्निपतन्ता पन तं पवत्तिं सुणन्ति, ततो भिक्खुसङ्घं पेसेत्वा सीमं उजुं कारेन्ति, उपोसथप्पवारणायो पवत्तापेन्ति, मिच्छाजीवानं उस्सन्नट्ठाने अरियवंसिके पेसेत्वा अरियवंसं कथापेन्ति, पापभिक्खूनं विनयधरेहि निग्गहं कारापेन्ति. पापभिक्खूपि ‘‘अप्पमत्तो सङ्घो, न सक्का अम्हेहि वग्गबन्धनेन विचरितु’’न्ति भिज्जित्वा पलायन्ति. एवमेत्थ वुद्धिहानियो वेदितब्बा.

समग्गातिआदीसु चेतियपटिजग्गनत्थं वा बोधिघरउपोसथागारच्छादनत्थं वा कतिकवत्तं वा ठपेतुकामताय ‘‘सङ्घो सन्निपततू’’ति भेरिया वा घण्टिया वा आकोटितमत्ताय ‘‘मय्हं चीवरकम्मं अत्थि, मय्हं पत्तो पचितब्बो, मय्हं नवकम्मं अत्थी’’ति विक्खेपं करोन्ता न समग्गा सन्निपतन्ति नाम. सब्बं पन तं कम्मं ठपेत्वा ‘‘अहं पुरिमतरं, अहं पुरिमतर’’न्ति एकप्पहारेनेव सन्निपतन्ता समग्गा सन्निपतन्ति नाम. सन्निपतिता पन चिन्तेत्वा मन्तेत्वा कत्तब्बं कत्वा एकतोव अवुट्ठहन्ता न समग्गा वुट्ठहन्ति नाम. एवं वुट्ठितेसु हि ये पठमं गच्छन्ति, तेसं एवं होति ‘‘अम्हेहि बाहिरकथाव सुता, इदानि विनिच्छयकथा भविस्सती’’ति. एकप्पहारेनेव वुट्ठहन्ता समग्गा वुट्ठहन्ति नाम. अपिच ‘‘असुकट्ठाने विहारसीमा आकुला, उपोसथप्पवारणा ठिता, असुकट्ठाने वेज्जकम्मादिकारका पापभिक्खू उस्सन्ना’’ति सुत्वा ‘‘को गन्त्वा तेसं निग्गहं करिस्सती’’ति वुत्ते ‘‘अहं पठमं, अहं पठम’’न्ति वत्वा गच्छन्तापि समग्गा वुट्ठहन्ति नाम.

आगन्तुकं पन दिस्वा ‘‘इमं परिवेणं याहि, एतं परिवेणं याहि, अयं को’’ति अवत्वा सब्बे वत्तं करोन्तापि, जिण्णपत्तचीवरकं दिस्वा तस्स भिक्खाचारवत्तेन पत्तचीवरं परियेसन्तापि, गिलानस्स गिलानभेसज्जं परियेसमानापि, गिलानमेव अनाथं ‘‘असुकपरिवेणं याही’’ति अवत्वा अत्तनो अत्तनो परिवेणे पटिजग्गन्तापि, एको ओलीयमानको गन्थो होति, पञ्ञवन्तं भिक्खुं सङ्गण्हित्वा तेन तं गन्थं उक्खिपापेन्तापि समग्गा सङ्घकरणीयानि करोन्ति नाम.

अप्पञ्ञत्तन्तिआदीसु नवं अधम्मिकं कतिकवत्तं वा सिक्खापदं वा गण्हन्ता अप्पञ्ञत्तं पञ्ञापेन्ति नाम पुराणसन्थतवत्थुस्मिं सावत्थियं भिक्खू विय. उद्धम्मं उब्बिनयं सासनं दीपेन्ता पञ्ञत्तं समुच्छिन्दन्ति नाम, वस्ससतपरिनिब्बुते भगवति वेसालिका वज्जिपुत्तका विय. खुद्दानुखुद्दका पन आपत्तियो सञ्चिच्च वीतिक्कमन्ता यथापञ्ञत्तेसु सिक्खापदेसु समादाय न वत्तन्ति नाम अस्सजिपुनब्बसुका विय. तथा अकरोन्ता पन अपञ्ञत्तं न पञ्ञापेन्ति, पञ्ञत्तं न समुच्छिन्दन्ति, यथापञ्ञत्तेसु सिक्खापदेसु समादाय वत्तन्ति नाम आयस्मा उपसेनो विय, आयस्मा यसो काकण्डकपुत्तो विय, आयस्मा महाकस्सपो विय च. वुद्धियेवाति सीलादिगुणेहि वुद्धियेव, नो परिहानि.

थेराति थिरभावप्पत्ता थेरकारकेहि गुणेहि समन्नागता. बहू रत्तियो जानन्तीति रत्तञ्ञू. चिरं पब्बजितानं एतेसन्ति चिरपब्बजिता. सङ्घस्स पितिट्ठाने ठिताति सङ्घपितरो. पितिट्ठाने ठितत्ता सङ्घं परिणेन्ति, पुब्बङ्गमा हुत्वा तीसु सिक्खासु पवत्तेन्तीति सङ्घपरिणायका.

ये तेसं सक्कारादीनि न करोन्ति, ओवादत्थाय द्वे तयो वारे उपट्ठानं न गच्छन्ति, तेपि तेसं ओवादं न देन्ति, पवेणिकथं न कथेन्ति, सारभूतं धम्मपरियायं न सिक्खापेन्ति. ते तेहि विस्सट्ठा सीलादीहि धम्मक्खन्धेहि सत्तहि च अरियधनेहीति एवमादीहि गुणेहि परिहायन्ति. ये पन तेसं सक्कारादीनि करोन्ति, उपट्ठानं गच्छन्ति, तेसं ते ‘‘एवं ते अभिक्कमितब्ब’’न्तिआदिकं ओवादं देन्ति, पवेणिकथं कथेन्ति, सारभूतं धम्मपरियायं सिक्खापेन्ति, तेरसहि धुतङ्गेहि दसहि कथावत्थूहि अनुसासन्ति. ते तेसं ओवादे ठत्वा सीलादीहि गुणेहि वड्ढमाना सामञ्ञत्थं अनुपापुणन्ति. एवमेत्थ हानिवुद्धियो दट्ठब्बा.

पुनब्भवो सीलमस्साति पोनोब्भविका, पुनब्भवदायिकाति अत्थो, तस्सा पोनोब्भविकाय. न वसं गच्छिस्सन्तीति एत्थ ये चतुन्नं पच्चयानं कारणा उपट्ठाकानं पदानुपदिका हुत्वा गामतो गामं विचरन्ति, ते तस्सा वसं गच्छन्ति नाम. इतरे न गच्छन्ति. तत्थ हानिवुद्धियो पाकटायेव.

आरञ्ञकेसूति पञ्चधनुसतिकपच्छिमेसु. सापेक्खाति सालया. गामन्तसेनासनेसु हि झानं अप्पेत्वापि ततो वुट्ठितमत्तोव इत्थिपुरिसदारकदारिकादिसद्दं सुणाति, येनस्स अधिगतविसेसोपि हायतियेव. अरञ्ञसेनासने निद्दायित्वापि पबुद्धमत्तो सीहब्यग्घमोरादीनं सद्दं सुणाति, येन अरञ्ञे पीतिं पटिलभित्वा तमेव सम्मसन्तो अग्गफले पतिट्ठाति. इति भगवा गामन्तसेनासने झानं अप्पेत्वा निसिन्नभिक्खुतो अरञ्ञे निद्दायमानमेव पसंसति. तस्मा तमेव अत्थवसं पटिच्च ‘‘आरञ्ञकेसु सेनासनेसु सापेक्खा भविस्सन्ती’’ति आह.

पच्चत्तञ्ञेव सतिं उपट्ठापेस्सन्तीति अत्तनाव अत्तनो अब्भन्तरे सतिं उपट्ठपेस्सन्ति. पेसलाति पियसीला. इधापि सब्रह्मचारीनं आगमनं अनिच्छन्ता नेवासिका अस्सद्धा होन्ति अप्पसन्ना, विहारं सम्पत्तभिक्खूनं पच्चुग्गमन-पत्तचीवरपटिग्गहण-आसनपञ्ञापनतालवण्टग्गहणादीनि न करोन्ति. अथ नेसं अवण्णो उग्गच्छति ‘‘असुकविहारवासिनो भिक्खू अस्सद्धा अप्पसन्ना विहारं पविट्ठानं वत्तप्पटिवत्तम्पि न करोन्ती’’ति. तं सुत्वा पब्बजिता विहारद्वारेन गच्छन्तापि विहारं न पविसन्ति. एवं अनागतानं अनागमनमेव होति. आगतानं पन फासुविहारे असति येपि अजानित्वा आगता, ते ‘‘वसिस्सामाति तावचिन्तेत्वा आगतम्हा, इमेसं पन नेवासिकानं इमिना नीहारेन को वसिस्सती’’ति निक्खमित्वा गच्छन्ति. एवं सो विहारो अञ्ञेसं भिक्खूनं अनावासोव होति. ततो नेवासिका सीलवन्तानं दस्सनं अलभन्ता कङ्खाविनोदकं वा आचारसिक्खापकं वा मधुरधम्मसवनं वा न लभन्ति. तेसं नेव अग्गहितधम्मग्गहणं न गहितसज्झायकरणं होति. इति नेसं हानियेव होति, न वुद्धि.

ये पन सब्रह्मचारीनं आगमनं इच्छन्ति, ते सद्धा होन्ति पसन्ना, आगतानं सब्रह्मचारीनं पच्चुग्गमनादीनि कत्वा सेनासनं पञ्ञपेत्वा देन्ति, ते गहेत्वा भिक्खाचारं पविसन्ति, कङ्खं विनोदेन्ति, मधुरधम्मस्सवनं लभन्ति. अथ नेसं कित्तिसद्दो उग्गच्छति ‘‘असुकविहारे भिक्खू एवं सद्धा पसन्ना वत्तसम्पन्ना सङ्गाहका’’ति. तं सुत्वा भिक्खू दूरतोपि आगच्छन्ति. तेसं नेवासिका वत्तं करोन्ति, समीपं गन्त्वा वुड्ढतरं आगन्तुकं वन्दित्वा निसीदन्ति, नवकतरस्स सन्तिके आसनं गहेत्वा निसीदित्वा ‘‘इमस्मिं विहारे वसिस्सथ, गमिस्सथा’’ति पुच्छन्ति. ‘‘गमिस्सामा’’ति वुत्ते ‘‘सप्पायं सेनासनं, सुलभा भिक्खा’’तिआदीनि वत्वा गन्तुं न देन्ति. विनयधरो चे होति, तस्स सन्तिके विनयं सज्झायन्ति. सुत्तन्तादिधरो चे, तस्स सन्तिके तं तं धम्मं सज्झायन्ति. ते आगन्तुकथेरानं ओवादे ठत्वा सह पटिसम्भिदाहि अरहत्तं पापुणन्ति. आगन्तुका ‘‘एकं द्वे दिवसानि वसिस्सामाति आगतम्हा, इमेसं पन सुखसंवासताय दस द्वादस वस्सानि वसिम्हा’’ति वत्तारो होन्ति. एवमेत्थ हानिवुद्धियो वेदितब्बा.