९. उदायीसुत्तवण्णना

२९. नवमे उदायिन्ति लाळुदायित्थेरं. सुणोमहं, आवुसोति, आवुसो, नाहं बधिरो, सुणामि भगवतो वचनं, पञ्हं पन उपपरिक्खामीति. अधिचित्तन्ति समाधिविपस्सनाचित्तं. इदं, भन्ते, अनुस्सतिट्ठानन्ति इदं झानत्तयसङ्खातं अनुस्सतिकारणं. दिट्ठधम्मसुखविहाराय संवत्ततीति इमस्मिंयेव अत्तभावे सुखविहारत्थाय पवत्तति. आलोकसञ्ञन्ति आलोकनिमित्ते उप्पन्नसञ्ञं. दिवा सञ्ञं अधिट्ठातीति दिवाति सञ्ञं ठपेति. यथा दिवा तथा रत्तिन्ति यथानेन दिवा आलोकसञ्ञा मनसिकता, रत्तिम्पि तथेव तं मनसि करोति. यथा रत्तिं तथा दिवाति यथा वानेन रत्तिं आलोकसञ्ञा मनसिकता, दिवापि तं तथेव मनसि करोति. विवटेनाति पाकटेन. अपरियोनद्धेनाति नीवरणेहि अनोनद्धेन. सप्पभासं चित्तं भावेतीति दिब्बचक्खुञाणत्थाय सहोभासकं चित्तं ब्रूहेति वड्ढेति. यं पन ‘‘आलोकसञ्ञं मनसि करोती’’ति वुत्तं, तं थिनमिद्धविनोदनालोकसञ्ञं सन्धाय वुत्तं, न दिब्बचक्खुञाणालोकन्ति वेदितब्बं. ञाणदस्सनप्पटिलाभायाति दिब्बचक्खुसङ्खातस्स ञाणदस्सनस्स पटिलाभाय.

इममेव कायन्तिआदीसु यं वत्तब्बं सिया, तं सब्बं सब्बाकारेन वित्थारतो विसुद्धिमग्गे कायगतासतिकम्मट्ठाने वुत्तं. कामरागप्पहानायाति पञ्चकामगुणिकस्स रागस्स पहानत्थाय. सेय्यथापि पस्सेय्याति यथा पस्सेय्य. सरीरन्ति मतसरीरं. सिवथिकाय छड्डितन्ति सुसाने अपविद्धं. एकाहं मतस्स अस्साति एकाहमतं. द्वीहं मतस्स अस्साति द्वीहमतं. तीहं मतस्स अस्साति तीहमतं. भस्ता विय वायुना उद्धं जीवितपरियादाना यथानुक्कमं समुग्गतेन सूनभावेन धुमातत्ता उद्धुमातं, उद्धुमातमेव उद्धुमातकं. पटिकूलत्ता वा कुच्छितं उद्धुमातन्ति उद्धुमातकं. विनीलं वुच्चति विपरिभिन्नवण्णं, विनीलमेव विनीलकं. पटिकूलत्ता वा कुच्छितं विनीलन्ति विनीलकं. मंसुस्सदट्ठानेसु रत्तवण्णस्स पुब्बसन्निचयट्ठानेसु सेतवण्णस्स येभुय्येन च नीलवण्णस्स नीलट्ठाने नीलसाटकपारुतस्सेव छवसरीरस्सेतं अधिवचनं. परिभिन्नट्ठानेहि नवहि वा वणमुखेहि विस्सन्दमानं पुब्बं विपुब्बं, विपुब्बमेव विपुब्बकं. पटिकूलत्ता वा कुच्छितं विपुब्बन्ति विपुब्बकं. विपुब्बकं जातं तथाभावं गतन्ति विपुब्बकजातं.

सो इममेव कायन्ति सो भिक्खु इमं अत्तनो कायं तेन कायेन सद्धिं ञाणेन उपसंहरति उपनेति. कथं? अयम्पि खो कायो एवंधम्मो एवंभावी एवंअनतीतोति. इदं वुत्तं होति – आयु उस्मा विञ्ञाणन्ति इमेसं तिण्णं धम्मानं अत्थिताय अयं कायो ठानगमनादिखमो होति, इमेसं पन विगमा अयम्पि एवंधम्मो एवंपूतिकसभावोयेवाति. एवंभावीति एवमेवं उद्धुमातादिभेदो भविस्सति. एवं अनतीतोति एवं उद्धुमातादिभावं अनतिक्कन्तो.

खज्जमानन्ति उदरादीसु निसीदित्वा उदरमंसओट्ठमंसअक्खिकमंसादीनि लुञ्चित्वा लुञ्चित्वा खादियमानं. समंसलोहितन्ति सेसावसेसमंसलोहितयुत्तं. निम्मंसलोहितमक्खितन्ति मंसे खीणेपि लोहितं न सुस्सति, तं सन्धाय वुत्तं – ‘‘निम्मंसलोहितमक्खित’’न्ति. अञ्ञेनाति अञ्ञेन दिसाभागेन. हत्थट्ठिकन्ति चतुसट्ठिभेदम्पि हत्थट्ठिकं पाटियेक्कं पाटियेक्कं विप्पकिण्णं. पादट्ठिकादीसुपि एसेव नयो. तेरोवस्सिकानीति अतिक्कन्तसंवच्छरानि. पूतीनीति अब्भोकासे ठितानि वातातपवुट्ठिसम्फस्सेन तेरोवस्सिकानेव पूतीनि होन्ति, अन्तोभूमिगतानि पन चिरतरं तिट्ठन्ति. चुण्णकजातानीति चुण्णविचुण्णं हुत्वा विप्पकिण्णानि. सब्बत्थ सो इममेवाति वुत्तनयेन खज्जमानादीनं वसेन योजना कातब्बा. अस्मिमानसमुग्घातायाति अस्मीति पवत्तस्स नवविधस्स मानस्स समुग्घातत्थाय. अनेकधातुपटिवेधायाति अनेकधातूनं पटिविज्झनत्थाय. सतोव अभिक्कमतीति गच्छन्तो सतिपञ्ञाहि समन्नागतोव गच्छति. सतोव पटिक्कमतीति पटिनिवत्तन्तोपि सतिपञ्ञाहि समन्नागतोव निवत्तति. सेसपदेसुपि एसेव नयो. सतिसम्पजञ्ञायाति सतिया च ञाणस्स च अत्थाय. इति इमस्मिं सुत्ते सतिञाणानि मिस्सकानि कथितानीति.