४. यस्संदिसंसुत्तवण्णना

१३४. चतुत्थे उभतोति द्वीहिपि पक्खेहि. मातितो च पितितो चाति यस्स हि माता खत्तिया, मातुमाता खत्तिया, तस्सापि माता खत्तिया. पिता खत्तियो, पितुपिता खत्तियो, तस्सपि पिता खत्तियो. सो उभतो सुजातो मातितो च पितितो च. संसुद्धगहणिकोति संसुद्धाय मातुकुच्छिया समन्नागतो. ‘‘समवेपाकिनिया गहणिया’’ति एत्थ पन कम्मजतेजोधातु गहणीति वुच्चति. याव सत्तमा पितामहयुगाति एत्थ पितुपिता पितामहो, पितामहस्स युगं पितामहयुगं. युगन्ति आयुप्पमाणं वुच्चति. अभिलापमत्तमेव चेतं, अत्थतो पन पितामहोयेव पितामहयुगं. ततो उद्धं सब्बेपि पुब्बपुरिसा पितामहग्गहणेनेव गहिता. एवं याव सत्तमो पुरिसो, ताव संसुद्धगहणिको, अथ वा अक्खित्तो अनुपक्कुट्ठो जातिवादेनाति दस्सेति. अक्खित्तोति ‘‘अपनेथ एतं, किं इमिना’’ति एवं अक्खित्तो अनवक्खित्तो. अनुपक्कुट्ठोति न उपक्कुट्ठो न अक्कोसं वा निन्दं वा पत्तपुब्बो. केन कारणेनाति? जातिवादेन, ‘‘इतिपि हीनजातिको एसो’’ति एवरूपेन वचनेनाति अत्थो.

अड्ढोतिआदीसु यो कोचि अत्तनो सन्तकेन विभवेन अड्ढो होति. इध पन न केवलं अड्ढोयेव, महद्धनो महता अपरिमाणसङ्खेन धनेन समन्नागतोति अत्थो. पञ्चकामगुणवसेन महन्ता उळारा भोगा अस्साति महाभोगो. परिपुण्णकोसकोट्ठागारोति कोसो वुच्चति भण्डागारं, निदहित्वा ठपितेन धनेन परिपुण्णकोसो, धञ्ञेन च परिपुण्णकोट्ठागारोति अत्थो. अथ वा चतुब्बिधो कोसो हत्थी अस्सा रथा रट्ठन्ति, तिविधं कोट्ठागारं धनकोट्ठागारं धञ्ञकोट्ठागारं वत्थकोट्ठागारन्ति. तं सब्बम्पि परिपुण्णमस्साति परिपुण्णकोसकोट्ठागारो. अस्सवायाति कस्सचि बहुम्पि धनं देन्तस्स सेना न सुणाति, सा अनस्सवा नाम होति. कस्सचि अदेन्तस्सापि सुणातियेव, अयं अस्सवा नाम. ओवादपटिकरायाति ‘‘इदं वो कत्तब्ब, इदं न कत्तब्ब’’न्ति दिन्नओवादकराय. पण्डितोति पण्डिच्चेन समन्नागतो. ब्यत्तोति पञ्ञावेय्यत्तियेन युत्तो. मेधावीति ठानुप्पत्तिकपञ्ञाय समन्नागतो. पटिबलोति समत्थो. अत्थे चिन्तेतुन्ति वड्ढिअत्थे चिन्तेतुं. सो हि पच्चुप्पन्नअत्थवसेनेव ‘‘अतीतेपि एवं अहेसुं, अनागतेपि एवं भविस्सन्ती’’ति चिन्तेति. विजितावीनन्ति विजितविजयानं, महन्तेन वा विजयेन समन्नागतानं. विमुत्तचित्तानन्ति पञ्चहि विमुत्तीहि विमुत्तमानसानं.