९. तण्हुप्पादसुत्तवण्णना

९. नवमे उप्पज्जति एतेसूति उप्पादा. का उप्पज्जति? तण्हा. तण्हाय उप्पादा तण्हुप्पादा, तण्हावत्थूनि तण्हाकारणानीति अत्थो. चीवरहेतूति ‘‘कत्थ मनापं चीवरं लभिस्सामी’’ति चीवरकारणा उप्पज्जति. इतिभवाभवहेतूति एत्थ इतीति निदस्सनत्थे निपातो. यथा चीवरादिहेतु, एवं भवाभवहेतुपीति अत्थो. भवाभवोति चेत्थ पणीततरानि सप्पिनवनीतादीनि अधिप्पेतानि. सम्पत्तिभवेसु पणीततरपणीततमभवोतिपि वदन्तियेव.

तण्हादुतियोति अयञ्हि सत्तो अनमतग्गे संसारवट्टे संसरन्तो न एककोव संसरति, तण्हं पन दुतियिकं लभन्तोव संसरति. तेन वुत्तं ‘‘तण्हादुतियो’’ति. इत्थभावञ्ञथाभावन्ति एत्थ इत्थभावो नाम अयं अत्तभावो, अञ्ञथाभावो नाम अनागतत्तभावो. एवरूपो वा अञ्ञोपि अत्तभावो इत्थभावो नाम, न एवरूपो अञ्ञथाभावो नाम. तं इत्थभावञ्ञथाभावं. संसारन्ति खन्धधातुआयतनानं पटिपाटिं. नातिवत्ततीति नातिक्कमति. एवमादीनवं ञत्वाति एवं अतीतानागतपच्चुप्पन्नेसु खन्धेसु आदीनवं जानित्वा. तण्हं दुक्खस्स सम्भवन्ति तण्हं च ‘‘अयं वट्टदुक्खसम्भूतो सभावो कारण’’न्ति एवं जानित्वा. एत्तावता इमस्स भिक्खुनो विपस्सनं वड्ढेत्वा अरहत्तं पत्तभावो दस्सितो. इदानि तं खीणासवं थोमेन्तो वीततण्होतिआदिमाह. तत्थ अनादानोति निग्गहणो. सतो भिक्खु परिब्बजेति सतिसम्पजञ्ञे वेपुल्लप्पत्तो खीणासवो भिक्खु सतो सम्पजानो चरेय्य विहरेय्याति अत्थो. इति सुत्तन्ते वट्टं कथेत्वा गाथासु वट्टविवट्टं कथितन्ति.