२. सारणीयसुत्तवण्णना

१२. दुतिये खत्तियस्साति जातिया खत्तियस्स. मुद्धावसित्तस्साति राजाभिसेकेन मुद्धनि अभिसित्तस्स. सारणीयानि भवन्तीति सरितब्बानि असम्मुस्सनीयानि होन्ति. जातोति निब्बत्तो. यावजीवं सारणीयन्ति दहरकाले जानितुम्पि न सक्का, अपरभागे पन मातापितुआदीहि ञातकेहि वा दासादीहि वा ‘‘त्वं असुकजनपदे असुकनगरे असुकदिवसे असुकनक्खत्ते जातो’’ति आचिक्खिते सुत्वा ततो पट्ठाय यावजीवं सरति न सम्मुस्सति. तेन वुत्तं – ‘‘यावजीवं सारणीयं होती’’ति.

इदं, भिक्खवे, दुतियन्ति अभिसेकट्ठानं नाम रञ्ञो बलवतुट्ठिकरं होति, तेनस्स तं यावजीवं सारणीयं. सङ्गामविजयट्ठानेपि एसेव नयो. एत्थ पन सङ्गामन्ति युद्धं. अभिविजिनित्वाति जिनित्वा सत्तुमद्दनं कत्वा. तमेव सङ्गामसीसन्ति तमेव सङ्गामट्ठानं. अज्झावसतीति अभिभवित्वा आवसति.

इदानि यस्मा सम्मासम्बुद्धस्स रञ्ञो जातिट्ठानादीहि कत्तब्बकिच्चं नत्थि, इमस्मिं पन सासने तप्पटिभागे तयो पुग्गले दस्सेतुं इदं कारणं आभतं, तस्मा ते दस्सेन्तो एवमेव खो, भिक्खवेतिआदिमाह. तत्थ अनगारियं पब्बजितो होतीति एत्थ चतुपारिसुद्धिसीलम्पि पब्बज्जानिस्सितमेवाति वेदितब्बं. सारणीयं होतीति ‘‘अहं असुकरट्ठे असुकजनपदे असुकविहारे असुकमाळके असुकदिवाट्ठाने असुकचङ्कमे असुकरुक्खमूले पब्बजितो’’ति एवं यावजीवं सरितब्बमेव होति न सम्मुस्सितब्बं.

इदं दुक्खन्ति एत्तकं दुक्खं, न इतो उद्धं दुक्खं अत्थि. अयं दुक्खसमुदयोति एत्तको दुक्खसमुदयो, न इतो उद्धं दुक्खसमुदयो अत्थीति. सेसपदद्वयेपि एसेव नयो. एवमेत्थ चतूहि सच्चेहि सोतापत्तिमग्गो कथितो. कसिणपरिकम्मविपस्सनाञाणानि पन मग्गसन्निस्सितानेव होन्ति. सारणीयं होतीति ‘‘अहं असुकरट्ठे…पे… असुकरुक्खमूले सोतापन्नो जातो’’ति यावजीवं सारणीयं होति असम्मुस्सनीयं.

आसवानं खयाति आसवानं खयेन. चेतोविमुत्तिन्ति फलसमाधिं. पञ्ञाविमुत्तिन्ति फलपञ्ञं. सयं अभिञ्ञा सच्छिकत्वाति अत्तनाव अभिविसिट्ठाय पञ्ञाय पच्चक्खं कत्वा. उपसम्पज्ज विहरतीति पटिलभित्वा विहरति. सारणीयन्ति ‘‘मया असुकरट्ठे…पे… असुकरुक्खमूले अरहत्तं पत्त’’न्ति अत्तनो अरहत्तपत्तिट्ठानं नाम यावजीवं सारणीयं होति असम्मुस्सनीयन्ति यथानुसन्धिनाव देसनं निट्ठपेसि.