५. कसिणसुत्तवण्णना

२५. पञ्चमे सकलट्ठेन कसिणानि, तदारम्मणानं धम्मानं खेत्तट्ठेन अधिट्ठानट्ठेन वा आयतनानीति कसिणायतनानि. उद्धन्ति उपरि गगणतलाभिमुखं. अधोति हेट्ठा भूमितलाभिमुखं. तिरियन्ति खेत्तमण्डलं विय समन्ता परिच्छिन्दित्वा. एकच्चो हि उद्धमेव कसिणं वड्ढेति, एकच्चो अधो, एकच्चो समन्ततो. तेन तेन वा कारणेन एवं पसारेति आलोकमिव रूपदस्सनकामो. तेन वुत्तं – ‘‘पथवीकसिणमेको सञ्जानाति उद्धं अधो तिरिय’’न्ति. अद्वयन्ति इदं पन एकस्स अञ्ञभावानुपगमनत्थं वुत्तं. यथा हि उदकं पविट्ठस्स सब्बदिसासु उदकमेव होति न अञ्ञं, एवमेव पथवीकसिणं पथवीकसिणमेव होति. नत्थि तस्स अञ्ञकसिणसम्भेदोति. एसेव नयो सब्बत्थ. अप्पमाणन्ति इदं तस्स तस्स फरणअप्पमाणवसेन वुत्तं. तञ्हि चेतसा फरन्तो सकलमेव फरति, ‘‘अयमस्स आदि, इदं मज्झ’’न्ति पमाणं न गण्हाति. विञ्ञाणकसिणन्ति चेत्थ कसिणुग्घाटिमाकासे पवत्तविञ्ञाणं. तत्थ कसिणवसेन कसिणुग्घाटिमाकासे, कसिणुग्घाटिमाकासवसेन तत्थ पवत्तविञ्ञाणे उद्धंअधोतिरियता वेदितब्बा. अयमेत्थ सङ्खेपो, कम्मट्ठानभावनानयेन पनेतानि पथवीकसिणादीनि वित्थारतो विसुद्धिमग्गे (विसुद्धि. १.५१ आदयो) वुत्तानेव.