१. सुत्तन्तभाजनीयं

३९०. चत्तारो सम्मप्पधाना – इध भिक्खु अनुप्पन्नानं पापकानं अकुसलानं धम्मानं अनुप्पादाय छन्दं जनेति वायमति वीरियं आरभति चित्तं पग्गण्हाति पदहति, उप्पन्नानं पापकानं अकुसलानं धम्मानं पहानाय छन्दं जनेति वायमति वीरियं आरभति चित्तं पग्गण्हाति पदहति, अनुप्पन्नानं कुसलानं धम्मानं उप्पादाय छन्दं जनेति वायमति वीरियं आरभति चित्तं पग्गण्हाति पदहति, उप्पन्नानं कुसलानं धम्मानं ठितिया असम्मोसाय भिय्योभावाय वेपुल्लाय भावनाय पारिपूरिया छन्दं जनेति वायमति वीरियं आरभति चित्तं पग्गण्हाति पदहति.

३९१. कथञ्च भिक्खु अनुप्पन्नानं पापकानं अकुसलानं धम्मानं अनुप्पादाय छन्दं जनेति वायमति वीरियं आरभति चित्तं पग्गण्हाति पदहति? तत्थ कतमे अनुप्पन्ना पापका अकुसला धम्मा? तीणि अकुसलमूलानि – लोभो, दोसो, मोहो. तदेकट्ठा च किलेसा. तंसम्पयुत्तो वेदनाक्खन्धो, सञ्ञाक्खन्धो, सङ्खारक्खन्धो, विञ्ञाणक्खन्धो, तंसमुट्ठानं कायकम्मं वचीकम्मं मनोकम्मं – इमे वुच्चन्ति ‘‘अनुप्पन्ना पापका अकुसला धम्मा’’. इति इमेसं अनुप्पन्नानं पापकानं अकुसलानं धम्मानं अनुप्पादाय छन्दं जनेति वायमति वीरियं आरभति चित्तं पग्गण्हाति पदहति.

३९२. छन्दं जनेतीति. तत्थ कतमो छन्दो? यो छन्दो छन्दिकता [छन्दीकता (स्या.)] कत्तुकम्यता कुसलो धम्मच्छन्दो – अयं वुच्चति ‘‘छन्दो’’. इमं छन्दं जनेति सञ्जनेति उट्ठपेति समुट्ठपेति [उट्ठापेति समुट्ठापेति (स्या.) एवमुपरिपि] निब्बत्तेति अभिनिब्बत्तेति. तेन वुच्चति ‘‘छन्दं जनेती’’ति.

३९३. वायमतीति. तत्थ कतमो वायामो? यो चेतसिको वीरियारम्भो…पे… सम्मावायामो – अयं वुच्चति ‘‘वायामो’’. इमिना वायामेन उपेतो होति समुपेतो उपागतो समुपागतो उपपन्नो सम्पन्नो समन्नागतो. तेन वुच्चति ‘‘वायमती’’ति.

३९४. वीरियं आरभतीति. तत्थ कतमं वीरियं? यो चेतसिको वीरियारम्भो…पे… सम्मावायामो – इदं वुच्चति ‘‘वीरियं’’. इमं वीरियं आरभति समारभति आसेवति भावेति बहुलीकरोति. तेन वुच्चति ‘‘वीरियं आरभती’’ति.

३९५. चित्तं पग्गण्हातीति. तत्थ कतमं चित्तं? यं चित्तं मनो मानसं…पे… तज्जामनोविञ्ञाणधातु – इदं वुच्चति ‘‘चित्तं’’. इमं चित्तं पग्गण्हाति सम्पग्गण्हाति उपत्थम्भेति पच्चुपत्थम्भेति. तेन वुच्चति ‘‘चित्तं पग्गण्हाती’’ति.

३९६. पदहतीति. तत्थ कतमं पधानं? यो चेतसिको वीरियारम्भो…पे… सम्मावायामो – इदं वुच्चति ‘‘पधानं’’. इमिना पधानेन उपेतो होति…पे… समन्नागतो. तेन वुच्चति ‘‘पदहती’’ति.

३९७. कथञ्च भिक्खु उप्पन्नानं पापकानं अकुसलानं धम्मानं पहानाय छन्दं जनेति वायमति वीरियं आरभति चित्तं पग्गण्हाति पदहति? तत्थ कतमे उप्पन्ना पापका अकुसला धम्मा? तीणि अकुसलमूलानि – लोभो, दोसो, मोहो. तदेकट्ठा च किलेसा. तंसम्पयुत्तो वेदनाक्खन्धो, सञ्ञाक्खन्धो, सङ्खारक्खन्धो, विञ्ञाणक्खन्धो, तंसमुट्ठानं कायकम्मं वचीकम्मं मनोकम्मं – इमे वुच्चन्ति ‘‘उप्पन्ना पापका अकुसला धम्मा’’. इति इमेसं उप्पन्नानं पापकानं अकुसलानं धम्मानं पहानाय छन्दं जनेति वायमति वीरियं आरभति चित्तं पग्गण्हाति पदहति.

३९८. छन्दं जनेतीति. तत्थ कतमो छन्दो? यो छन्दो छन्दिकता कत्तुकम्यता कुसलो धम्मच्छन्दो – अयं वुच्चति ‘‘छन्दो’’. इमं छन्दं जनेति सञ्जनेति उट्ठपेति समुट्ठपेति निब्बत्तेति अभिनिब्बत्तेति. तेन वुच्चति ‘‘छन्दं जनेती’’ति.

३९९. वायमतीति. तत्थ कतमो वायामो? यो चेतसिको वीरियारम्भो…पे… सम्मावायामो – अयं वुच्चति ‘‘वायामो’’. इमिना वायामेन उपेतो होति…पे… समन्नागतो. तेन वुच्चति ‘‘वायमती’’ति.

४००. वीरियं आरभतीति. तत्थ कतमं वीरियं? यो चेतसिको वीरियारम्भो…पे… सम्मावायामो – इदं वुच्चति ‘‘वीरियं’’. इमं वीरियं आरभति समारभति आसेवति भावेति बहुलीकरोति. तेन वुच्चति ‘‘वीरियं आरभती’’ति.

४०१. चित्तं पग्गण्हातीति. तत्थ कतमं चित्तं? यं चित्तं मनो मानसं…पे… तज्जामनोविञ्ञाणधातु – इदं वुच्चति ‘‘चित्तं’’. इमं चित्तं पग्गण्हाति सम्पग्गण्हाति उपत्थम्भेति पच्चुपत्थम्भेति. तेन वुच्चति ‘‘चित्तं पग्गण्हाती’’ति.

४०२. पदहतीति. तत्थ कतमं पधानं? यो चेतसिको वीरियारम्भो…पे… सम्मावायामो – इदं वुच्चति ‘‘पधानं’’. इमिना पधानेन उपेतो होति…पे… समन्नागतो. तेन वुच्चति ‘‘पदहती’’ति.

४०३. कथञ्च भिक्खु अनुप्पन्नानं कुसलानं धम्मानं उप्पादाय छन्दं जनेति वायमति वीरियं आरभति चित्तं पग्गण्हाति पदहति? तत्थ कतमे अनुप्पन्ना कुसला धम्मा? तीणि कुसलमूलानि – अलोभो, अदोसो, अमोहो. तंसम्पयुत्तो वेदनाक्खन्धो, सञ्ञाक्खन्धो, सङ्खारक्खन्धो, विञ्ञाणक्खन्धो. तंसमुट्ठानं कायकम्मं, वचीकम्मं, मनोकम्मं – इमे वुच्चन्ति ‘‘अनुप्पन्ना कुसला धम्मा’’. इति इमेसं अनुप्पन्नानं कुसलानं धम्मानं उप्पादाय छन्दं जनेति वायमति वीरियं आरभति चित्तं पग्गण्हाति पदहति.

४०४. छन्दं जनेतीति…पे… वायमतीति…पे… वीरियं आरभतीति…पे… चित्तं पग्गण्हातीति…पे… पदहतीति. तत्थ कतमं पधानं? यो चेतसिको वीरियारम्भो …पे… सम्मावायामो – इदं वुच्चति ‘‘पधानं’’. इमिना पधानेन उपेतो होति…पे… समन्नागतो. तेन वुच्चति ‘‘पदहती’’ति.

४०५. कथञ्च भिक्खु उप्पन्नानं कुसलानं धम्मानं ठितिया असम्मोसाय भिय्योभावाय वेपुल्लाय भावनाय पारिपूरिया छन्दं जनेति वायमति वीरियं आरभति चित्तं पग्गण्हाति पदहति? तत्थ कतमे उप्पन्ना कुसला धम्मा? तीणि कुसलमूलानि – अलोभो, अदोसो, अमोहो. तंसम्पयुत्तो वेदनाक्खन्धो, सञ्ञाक्खन्धो, सङ्खारक्खन्धो, विञ्ञाणक्खन्धो, तंसमुट्ठानं कायकम्मं वचीकम्मं मनोकम्मं – इमे वुच्चन्ति ‘‘उप्पन्ना कुसला धम्मा’’. इति इमेसं उप्पन्नानं कुसलानं धम्मानं ठितिया असम्मोसाय भिय्योभावाय वेपुल्लाय भावनाय पारिपूरिया छन्दं जनेति वायमति वीरियं आरभति चित्तं पग्गण्हाति पदहति.

४०६. ठितियाति. या ठिति सो असम्मोसो, यो असम्मोसो सो भिय्योभावो, यो भिय्योभावो तं वेपुल्लं, यं वेपुल्लं सा भावना, या भावना सा पारिपूरी.

४०७. छन्दं जनेतीति…पे… वायमतीति…पे… वीरियं आरभतीति…पे… चित्तं पग्गण्हातीति…पे… पदहतीति. तत्थ कतमं पधानं? यो चेतसिको वीरियारम्भो…पे… सम्मावायामो – इदं वुच्चति ‘‘पधानं’’. इमिना पधानेन उपेतो होति…पे… समन्नागतो. तेन वुच्चति ‘‘पदहती’’ति.

सुत्तन्तभाजनीयं.