२. अभिधम्मभाजनीयं
४०८. चत्तारो सम्मप्पधाना – इध भिक्खु अनुप्पन्नानं पापकानं अकुसलानं धम्मानं अनुप्पादाय छन्दं जनेति वायमति वीरियं आरभति चित्तं पग्गण्हाति पदहति, उप्पन्नानं पापकानं अकुसलानं धम्मानं पहानाय छन्दं जनेति वायमति वीरियं आरभति चित्तं पग्गण्हाति पदहति, अनुप्पन्नानं कुसलानं धम्मानं उप्पादाय छन्दं जनेति वायमति वीरियं आरभति चित्तं पग्गण्हाति पदहति, उप्पन्नानं कुसलानं धम्मानं ठितिया असम्मोसाय भिय्योभावाय वेपुल्लाय भावनाय पारिपूरिया छन्दं जनेति वायमति वीरियं आरभति चित्तं पग्गण्हाति पदहति.
४०९. कथञ्च भिक्खु अनुप्पन्नानं पापकानं अकुसलानं धम्मानं अनुप्पादाय छन्दं जनेति वायमति वीरियं आरभति चित्तं पग्गण्हाति पदहति? इध भिक्खु यस्मिं समये लोकुत्तरं झानं भावेति निय्यानिकं अपचयगामिं दिट्ठिगतानं पहानाय पठमाय भूमिया पत्तिया विविच्चेव कामेहि…पे… पठमं झानं उपसम्पज्ज विहरति दुक्खपटिपदं दन्धाभिञ्ञं, तस्मिं समये अनुप्पन्नानं पापकानं अकुसलानं धम्मानं अनुप्पादाय छन्दं जनेति वायमति वीरियं आरभति चित्तं पग्गण्हाति पदहति.
४१०. छन्दं जनेतीति. तत्थ कतमो छन्दो? यो छन्दो छन्दिकता कत्तुकम्यता कुसलो धम्मच्छन्दो – अयं वुच्चति ‘‘छन्दो’’. इमं छन्दं जनेति सञ्जनेति उट्ठपेति समुट्ठपेति निब्बत्तेति अभिनिब्बत्तेति. तेन वुच्चति ‘‘छन्दं जनेती’’ति.
४११. वायमतीति. तत्थ कतमो वायामो? यो चेतसिको वीरियारम्भो…पे… सम्मावायामो वीरियसम्बोज्झङ्गो मग्गङ्गं मग्गपरियापन्नं – अयं वुच्चति ‘‘वायामो’’. इमिना वायामेन उपेतो होति समुपेतो उपागतो समुपागतो उपपन्नो सम्पन्नो समन्नागतो. तेन वुच्चति ‘‘वायमती’’ति.
४१२. वीरियं आरभतीति. तत्थ कतमं वीरियं? यो चेतसिको वीरियारम्भो…पे… सम्मावायामो वीरियसम्बोज्झङ्गो मग्गङ्गं मग्गपरियापन्नं – इदं वुच्चति ‘‘वीरियं’’. इमं वीरियं आरभति समारभति आसेवति भावेति बहुलीकरोति. तेन वुच्चति ‘‘वीरियं आरभती’’ति.
४१३. चित्तं पग्गण्हातीति. तत्थ कतमं चित्तं? यं चित्तं मनो मानसं…पे… तज्जामनोविञ्ञाणधातु – इदं वुच्चति ‘‘चित्तं’’. इमं चित्तं पग्गण्हाति सम्पग्गण्हाति उपत्थम्भेति पच्चुपत्थम्भेति. तेन वुच्चति ‘‘चित्तं पग्गण्हाती’’ति.
४१४. पदहतीति. तत्थ कतमं सम्मप्पधानं? यो चेतसिको वीरियारम्भो…पे… सम्मावायामो वीरियसम्बोज्झङ्गो मग्गङ्गं मग्गपरियापन्नं – इदं वुच्चति ‘‘सम्मप्पधानं’’. अवसेसा धम्मा सम्मप्पधानसम्पयुत्ता.
४१५. कथञ्च भिक्खु उप्पन्नानं पापकानं अकुसलानं धम्मानं पहानाय छन्दं जनेति वायमति वीरियं आरभति चित्तं पग्गण्हाति पदहति? इध भिक्खु यस्मिं समये लोकुत्तरं झानं भावेति निय्यानिकं अपचयगामिं दिट्ठिगतानं पहानाय पठमाय भूमिया पत्तिया विविच्चेव कामेहि…पे… पठमं झानं उपसम्पज्ज विहरति दुक्खपटिपदं दन्धाभिञ्ञं, तस्मिं समये उप्पन्नानं पापकानं अकुसलानं धम्मानं पहानाय छन्दं जनेति वायमति वीरियं आरभति चित्तं पग्गण्हाति पदहति.
४१६. छन्दं जनेतीति…पे… वायमतीति…पे… वीरियं आरभतीति…पे… चित्तं पग्गण्हातीति…पे… पदहतीति. तत्थ कतमं सम्मप्पधानं? यो चेतसिको वीरियारम्भो…पे… सम्मावायामो वीरियसम्बोज्झङ्गो मग्गङ्गं मग्गपरियापन्नं – इदं वुच्चति ‘‘सम्मप्पधानं’’. अवसेसा धम्मा सम्मप्पधानसम्पयुत्ता.
४१७. कथञ्च भिक्खु अनुप्पन्नानं कुसलानं धम्मानं उप्पादाय छन्दं जनेति वायमति वीरियं आरभति चित्तं पग्गण्हाति पदहति? इध भिक्खु यस्मिं समये लोकुत्तरं झानं भावेति निय्यानिकं अपचयगामिं दिट्ठिगतानं पहानाय पठमाय भूमिया पत्तिया विविच्चेव कामेहि…पे… पठमं झानं उपसम्पज्ज विहरति दुक्खपटिपदं दन्धाभिञ्ञं, तस्मिं समये अनुप्पन्नानं कुसलानं धम्मानं उप्पादाय छन्दं जनेति वायमति वीरियं आरभति चित्तं पग्गण्हाति पदहति.
४१८. छन्दं जनेतीति…पे… वायमतीति…पे… वीरियं आरभतीति…पे… चित्तं पग्गण्हातीति…पे… पदहतीति. तत्थ कतमं सम्मप्पधानं? यो चेतसिको वीरियारम्भो …पे… सम्मावायामो वीरियसम्बोज्झङ्गो मग्गङ्गं मग्गपरियापन्नं – इदं वुच्चति ‘‘सम्मप्पधानं’’. अवसेसा धम्मा सम्मप्पधानसम्पयुत्ता.
४१९. कथञ्च भिक्खु उप्पन्नानं कुसलानं धम्मानं ठितिया असम्मोसाय भिय्योभावाय वेपुल्लाय भावनाय पारिपूरिया छन्दं जनेति वायमति वीरियं आरभति चित्तं पग्गण्हाति पदहति? इध भिक्खु यस्मिं समये लोकुत्तरं झानं भावेति निय्यानिकं अपचयगामिं दिट्ठिगतानं पहानाय पठमाय भूमिया पत्तिया विविच्चेव कामेहि…पे… पठमं झानं उपसम्पज्ज विहरति दुक्खपटिपदं दन्धाभिञ्ञं, तस्मिं समये उप्पन्नानं कुसलानं धम्मानं ठितिया असम्मोसाय भिय्योभावाय वेपुल्लाय भावनाय पारिपूरिया छन्दं जनेति वायमति वीरियं आरभति चित्तं पग्गण्हाति पदहति.
४२०. ठितियाति. या ठिति सो असम्मोसो, यो असम्मोसो सो भिय्योभावो, यो भिय्योभावो तं वेपुल्लं, यं वेपुल्लं सा भावना, या भावना सा पारिपूरी.
४२१. छन्दं जनेतीति. तत्थ कतमो छन्दो? यो छन्दो छन्दिकता कत्तुकम्यता कुसलो धम्मच्छन्दो – अयं वुच्चति ‘‘छन्दो’’. इमं छन्दं जनेति सञ्जनेति उट्ठपेति समुट्ठपेति निब्बत्तेति अभिनिब्बत्तेति. तेन वुच्चति ‘‘छन्दं जनेती’’ति.
४२२. वायमतीति. तत्थ कतमो वायामो? यो चेतसिको वीरियारम्भो…पे… सम्मावायामो वीरियसम्बोज्झङ्गो मग्गङ्गं मग्गपरियापन्नं – अयं वुच्चति ‘‘वायामो’’. इमिना वायामेन उपेतो होति…पे… समन्नागतो. तेन वुच्चति ‘‘वायमती’’ति.
४२३. वीरियं आरभतीति. तत्थ कतमं वीरियं? यो चेतसिको वीरियारम्भो…पे… सम्मावायामो वीरियसम्बोज्झङ्गो मग्गङ्गं मग्गपरियापन्नं – इदं वुच्चति ‘‘वीरियं’’. इमं वीरियं आरभति समारभति आसेवति भावेति बहुलीकरोति. तेन वुच्चति ‘‘वीरियं आरभती’’ति.
४२४. चित्तं पग्गण्हातीति. तत्थ कतमं चित्तं? यं चित्तं मनो मानसं…पे… तज्जामनोविञ्ञाणधातु – इदं वुच्चति ‘‘चित्तं’’. इमं चित्तं पग्गण्हाति सम्पग्गण्हाति उपत्थम्भेति पच्चुपत्थम्भेति. तेन वुच्चति ‘‘चित्तं पग्गण्हाती’’ति.
४२५. पदहतीति. तत्थ कतमं सम्मप्पधानं? यो चेतसिको वीरियारम्भो…पे… सम्मावायामो वीरियसम्बोज्झङ्गो मग्गङ्गं मग्गपरियापन्नं – इदं वुच्चति ‘‘सम्मप्पधानं’’. अवसेसा धम्मा सम्मप्पधानसम्पयुत्ता.
४२६. तत्थ कतमं सम्मप्पधानं? इध भिक्खु यस्मिं समये लोकुत्तरं झानं भावेति निय्यानिकं अपचयगामिं दिट्ठिगतानं पहानाय पठमाय भूमिया पत्तिया विविच्चेव कामेहि…पे… पठमं झानं उपसम्पज्ज विहरति दुक्खपटिपदं दन्धाभिञ्ञं, यो तस्मिं समये चेतसिको वीरियारम्भो…पे… सम्मावायामो वीरियसम्बोज्झङ्गो मग्गङ्गं मग्गपरियापन्नं – इदं वुच्चति ‘‘सम्मप्पधानं’’. अवसेसा धम्मा सम्मप्पधानसम्पयुत्ता.
अभिधम्मभाजनीयं.