६. हेतुचतुक्कं
२५६. तस्मिं समये अविज्जापच्चया सङ्खारो अविज्जाहेतुको, सङ्खारपच्चया विञ्ञाणं सङ्खारहेतुकं, विञ्ञाणपच्चया नामं विञ्ञाणहेतुकं, नामपच्चया छट्ठायतनं नामहेतुकं, छट्ठायतनपच्चया फस्सो छट्ठायतनहेतुको, फस्सपच्चया वेदना फस्सहेतुका, वेदनापच्चया तण्हा वेदनाहेतुका, तण्हापच्चया उपादानं तण्हाहेतुकं; उपादानपच्चया भवो, भवपच्चया जाति, जातिपच्चया जरामरणं. एवमेतस्स केवलस्स दुक्खक्खन्धस्स समुदयो होति.
२५७. तत्थ कतमा अविज्जा? यं अञ्ञाणं अदस्सनं…पे… अविज्जालङ्गी मोहो अकुसलमूलं – अयं वुच्चति ‘‘अविज्जा’’.
तत्थ कतमो अविज्जापच्चया सङ्खारो अविज्जाहेतुको? या चेतना सञ्चेतना सञ्चेतयितत्तं – अयं वुच्चति ‘‘अविज्जापच्चया सङ्खारो अविज्जाहेतुको’’.
तत्थ कतमं सङ्खारपच्चया विञ्ञाणं सङ्खारहेतुकं? यं चित्तं मनो मानसं…पे… तज्जामनोविञ्ञाणधातु – इदं वुच्चति ‘‘सङ्खारपच्चया विञ्ञाणं सङ्खारहेतुकं’’.
तत्थ कतमं विञ्ञाणपच्चया नामं विञ्ञाणहेतुकं? वेदनाक्खन्धो, सञ्ञाक्खन्धो, सङ्खारक्खन्धो – इदं वुच्चति ‘‘विञ्ञाणपच्चया नामं विञ्ञाणहेतुकं’’.
तत्थ कतमं नामपच्चया छट्ठायतनं नामहेतुकं? यं चित्तं मनो मानसं…पे… तज्जामनोविञ्ञाणधातु – इदं वुच्चति ‘‘नामपच्चया छट्ठायतनं नामहेतुकं’’.
तत्थ कतमो छट्ठायतनपच्चया फस्सो छट्ठायतनहेतुको? यो फस्सो फुसना सम्फुसना सम्फुसितत्तं – अयं वुच्चति ‘‘छट्ठायतनपच्चया फस्सो छट्ठायतनहेतुको’’.
तत्थ कतमा फस्सपच्चया वेदना फस्सहेतुका? यं चेतसिकं सातं चेतसिकं सुखं चेतोसम्फस्सजं सातं सुखं वेदयितं चेतोसम्फस्सजा साता सुखा वेदना – अयं वुच्चति ‘‘फस्सपच्चया वेदना फस्सहेतुका’’.
तत्थ कतमा वेदनापच्चया तण्हा वेदनाहेतुका? यो रागो सारागो…पे… चित्तस्स सारागो – अयं वुच्चति ‘‘वेदनापच्चया तण्हा वेदनाहेतुका’’.
तत्थ कतमं तण्हापच्चया उपादानं तण्हाहेतुकं? या दिट्ठि दिट्ठिगतं…पे… तित्थायतनं विपरियासग्गाहो – इदं वुच्चति ‘‘तण्हापच्चया उपादानं तण्हाहेतुकं’’…पे… तेन वुच्चति ‘‘एवमेतस्स केवलस्स दुक्खक्खन्धस्स समुदयो होति’’ति.
२५८. तस्मिं समये अविज्जापच्चया सङ्खारो अविज्जाहेतुको, सङ्खारपच्चया विञ्ञाणं सङ्खारहेतुकं, विञ्ञाणपच्चया नामं विञ्ञाणहेतुकं, नामपच्चया फस्सो नामहेतुको, फस्सपच्चया वेदना फस्सहेतुका, वेदनापच्चया तण्हा वेदनाहेतुका, तण्हापच्चया उपादानं तण्हाहेतुकं; उपादानपच्चया भवो, भवपच्चया जाति, जातिपच्चया जरामरणं. एवमेतस्स केवलस्स दुक्खक्खन्धस्स समुदयो होति.
२५९. तत्थ कतमा अविज्जा? यं अञ्ञाणं अदस्सनं…पे… अविज्जालङ्गी मोहो अकुसलमूलं – अयं वुच्चति ‘‘अविज्जा’’.
तत्थ कतमो अविज्जापच्चया सङ्खारो अविज्जाहेतुको? या चेतना सञ्चेतना सञ्चेतयितत्तं – अयं वुच्चति ‘‘अविज्जापच्चया सङ्खारो अविज्जाहेतुको’’.
तत्थ कतमं सङ्खारपच्चया विञ्ञाणं सङ्खारहेतुकं? यं चित्तं मनो मानसं…पे… तज्जामनोविञ्ञाणधातु – इदं वुच्चति सङ्खारपच्चया विञ्ञाणं सङ्खारहेतुकं.
तत्थ कतमं विञ्ञाणपच्चया नामं विञ्ञाणहेतुकं? वेदनाक्खन्धो, सञ्ञाक्खन्धो, सङ्खारक्खन्धो – इदं वुच्चति ‘‘विञ्ञाणपच्चया नामं विञ्ञाणहेतुकं’’.
नामपच्चया फस्सो नामहेतुकोति. तत्थ कतमं नामं? ठपेत्वा फस्सं, वेदनाक्खन्धो सञ्ञाक्खन्धो सङ्खारक्खन्धो विञ्ञाणक्खन्धो – इदं वुच्चति ‘‘नामं’’.
तत्थ कतमो नामपच्चया फस्सो नामहेतुको? यो फस्सो फुसना सम्फुसना सम्फुसितत्तं – अयं वुच्चति ‘‘नामपच्चया फस्सो नामहेतुको’’…पे… तेन वुच्चति ‘‘एवमेतस्स केवलस्स दुक्खक्खन्धस्स समुदयो होती’’ति.
२६०. तस्मिं समये अविज्जापच्चया सङ्खारो अविज्जाहेतुको, सङ्खारपच्चया विञ्ञाणं सङ्खारहेतुकं, विञ्ञाणपच्चया नामरूपं विञ्ञाणहेतुकं, नामरूपपच्चया छट्ठायतनं नामरूपहेतुकं, छट्ठायतनपच्चया फस्सो छट्ठायतनहेतुको, फस्सपच्चया वेदना फस्सहेतुका, वेदनापच्चया तण्हा वेदनाहेतुका, तण्हापच्चया उपादानं तण्हाहेतुकं; उपादानपच्चया भवो, भवपच्चया जाति, जातिपच्चया जरामरणं. एवमेतस्स केवलस्स दुक्खक्खन्धस्स समुदयो होति.
२६१. तत्थ कतमा अविज्जा? यं अञ्ञाणं अदस्सनं…पे… अविज्जालङ्गी मोहो अकुसलमूलं – अयं वुच्चति ‘‘अविज्जा’’.
तत्थ कतमो अविज्जापच्चया सङ्खारो अविज्जाहेतुको? या चेतना सञ्चेतना सञ्चेतयितत्तं – अयं वुच्चति ‘‘अविज्जापच्चया सङ्खारो अविज्जाहेतुको’’.
तत्थ कतमं सङ्खारपच्चया विञ्ञाणं सङ्खारहेतुकं? यं चित्तं मनो मानसं…पे… तज्जामनोविञ्ञाणधातु – इदं वुच्चति ‘‘सङ्खारपच्चया विञ्ञाणं सङ्खारहेतुकं’’.
तत्थ कतमं विञ्ञाणपच्चया नामरूपं विञ्ञाणहेतुकं? अत्थि नामं, अत्थि रूपं. तत्थ कतमं नामं? वेदनाक्खन्धो, सञ्ञाक्खन्धो, सङ्खारक्खन्धो – इदं वुच्चति ‘‘नामं’’. तत्थ कतमं रूपं? चक्खायतनस्स उपचयो, सोतायतनस्स उपचयो, घानायतनस्स उपचयो, जिव्हायतनस्स उपचयो, कायायतनस्स उपचयो, यं वा पनञ्ञम्पि अत्थि रूपं चित्तजं चित्तहेतुकं चित्तसमुट्ठानं – इदं वुच्चति ‘‘रूपं’’. इति इदञ्च नामं, इदञ्च रूपं. इदं वुच्चति ‘‘विञ्ञाणपच्चया नामरूपं विञ्ञाणहेतुकं’’.
नामरूपपच्चया छट्ठायतनं नामरूपहेतुकन्ति. अत्थि नामं, अत्थि रूपं. तत्थ कतमं नामं? वेदनाक्खन्धो, सञ्ञाक्खन्धो, सङ्खारक्खन्धो – इदं वुच्चति ‘‘नामं’’. तत्थ कतमं रूपं? यं रूपं निस्साय मनोविञ्ञाणधातु वत्तति – इदं वुच्चति ‘‘रूपं’’. इति इदञ्च नामं, इदञ्च रूपं. इदं वुच्चति ‘‘नामरूपं’’.
तत्थ कतमं नामरूपपच्चया छट्ठायतनं नामरूपहेतुकं? यं चित्तं मनो मानसं…पे… तज्जामनोविञ्ञाणधातु – इदं वुच्चति ‘‘नामरूपपच्चया छट्ठायतनं नामरूपहेतुकं’’.
तत्थ कतमो छट्ठायतनपच्चया फस्सो छट्ठायतनहेतुको? यो फस्सो फुसना सम्फुसना सम्फुसितत्तं – अयं वुच्चति ‘‘छट्ठायतनपच्चया फस्सो छट्ठायतनहेतुको’’…पे… तेन वुच्चति ‘‘एवमेतस्स केवलस्स दुक्खक्खन्धस्स समुदयो होती’’ति.
२६२. तस्मिं समये अविज्जापच्चया सङ्खारो अविज्जाहेतुको, सङ्खारपच्चया विञ्ञाणं सङ्खारहेतुकं विञ्ञाणपच्चया नामरूपं विञ्ञाणहेतुकं, नामरूपपच्चया सळायतनं नामरूपहेतुकं, छट्ठायतनपच्चया फस्सो छट्ठायतनहेतुको, फस्सपच्चया वेदना फस्सहेतुका, वेदनापच्चया तण्हा वेदनाहेतुका, तण्हापच्चया उपादानं तण्हाहेतुकं; उपादानपच्चया भवो, भवपच्चया जाति, जातिपच्चया जरामरणं. एवमेतस्स केवलस्स दुक्खक्खन्धस्स समुदयो होति.
२६३. तत्थ कतमा अविज्जा? यं अञ्ञाणं अदस्सनं…पे… अविज्जालङ्गी मोहो अकुसलमूलं – अयं वुच्चति ‘‘अविज्जा’’.
तत्थ कतमो अविज्जापच्चया सङ्खारो अविज्जाहेतुको? या चेतना सञ्चेतना सञ्चेतयितत्तं – अयं वुच्चति ‘‘अविज्जापच्चया सङ्खारो अविज्जाहेतुको’’.
तत्थ कतमं सङ्खारपच्चया विञ्ञाणं सङ्खारहेतुकं? यं चित्तं मनो मानसं…पे… तज्जामनोविञ्ञाणधातु – इदं वुच्चति ‘‘सङ्खारपच्चया विञ्ञाणं सङ्खारहेतुकं’’.
तत्थ कतमं विञ्ञाणपच्चया नामरूपं विञ्ञाणहेतुकं? अत्थि नामं, अत्थि रूपं. तत्थ कतमं नामं? वेदनाक्खन्धो, सञ्ञाक्खन्धो, सङ्खारक्खन्धो – इदं वुच्चति ‘‘नामं’’. तत्थ कतमं रूपं? चक्खायतनस्स उपचयो, सोतायतनस्स उपचयो, घानायतनस्स उपचयो, जिव्हायतनस्स उपचयो, कायायतनस्स उपचयो, यं वा पनञ्ञम्पि अत्थि रूपं चित्तजं चित्तहेतुकं चित्तसमुट्ठानं – इदं वुच्चति ‘‘रूपं’’. इति इदञ्च नामं, इदञ्च रूपं. इदं वुच्चति ‘‘विञ्ञाणपच्चया नामरूपं विञ्ञाणहेतुकं’’.
नामरूपपच्चया सळायतनं नामरूपहेतुकन्ति. अत्थि नामं, अत्थि रूपं. तत्थ कतमं नामं? वेदनाक्खन्धो, सञ्ञाक्खन्धो, सङ्खारक्खन्धो – इदं वुच्चति ‘‘नामं’’. तत्थ कतमं रूपं? चत्तारो च महाभूता, यञ्च रूपं निस्साय मनोविञ्ञाणधातु वत्तति – इदं वुच्चति ‘‘रूपं’’. इति इदञ्च नामं, इदञ्च रूपं. इदं वुच्चति ‘‘नामरूपं’’.
तत्थ कतमं नामरूपपच्चया सळायतनं नामरूपहेतुकं? चक्खायतनं, सोतायतनं, घानायतनं, जिव्हायतनं, कायायतनं, मनायतनं – इदं वुच्चति ‘‘नामरूपपच्चया सळायतनं नामरूपहेतुकं’’.
तत्थ कतमो छट्ठायतनपच्चया फस्सो छट्ठायतनहेतुको? यो फस्सो फुसना सम्फुसना सम्फुसितत्तं – अयं वुच्चति ‘‘छट्ठायतनपच्चया फस्सो छट्ठायतनहेतुको’’.
तत्थ कतमा फस्सपच्चया वेदना फस्सहेतुका? यं चेतसिकं सातं चेतसिकं सुखं चेतोसम्फस्सजं सातं सुखं वेदयितं चेतोसम्फस्सजा साता सुखा वेदना – अयं वुच्चति ‘‘फस्सपच्चया वेदना फस्सहेतुका’’.
तत्थ कतमा वेदनापच्चया तण्हा वेदनाहेतुका? यो रागो सारागो…पे… चित्तस्स सारागो – अयं वुच्चति ‘‘वेदनापच्चया तण्हा वेदनाहेतुका’’.
तत्थ कतमं तण्हापच्चया उपादानं तण्हाहेतुकं? या दिट्ठि दिट्ठिगतं…पे… तित्थायतनं विपरियासग्गाहो – इदं वुच्चति ‘‘तण्हापच्चया उपादानं तण्हाहेतुकं’’…पे… तेन वुच्चति ‘‘एवमेतस्स केवलस्स दुक्खक्खन्धस्स समुदयो होती’’ति.
हेतुचतुक्कं.