६. छक्कनिद्देसो

(१) छ विवादमूलानि

९४४. तत्थ कतमानि छ विवादमूलानि? कोधो, मक्खो, इस्सा, साठेय्यं, पापिच्छता, सन्दिट्ठिपरामासिता – इमानि छ विवादमूलानि.

(२) छ छन्दरागा

तत्थ कतमे छ छन्दरागा? छन्दरागा गेहसिता धम्मा. मनापियेसु रूपेसु गेहसितो रागो सारागो चित्तस्स सारागो, मनापियेसु सद्देसु…पे… मनापियेसु गन्धेसु…पे… मनापियेसु रसेसु…पे… मनापियेसु फोट्ठब्बेसु…पे… मनापियेसु धम्मेसु गेहसितो रागो सारागो चित्तस्स सारागो – इमे छ छन्दरागा.

(३) छ विरोधवत्थूनि

तत्थ कतमानि छ विरोधवत्थूनि? अमनापियेसु रूपेसु चित्तस्स आघातो पटिघातो चण्डिक्कं असुरोपो अनत्तमनता चित्तस्स, अमनापियेसु सद्देसु…पे… अमनापियेसु गन्धेसु…पे… अमनापियेसु रसेसु…पे… अमनापियेसु फोट्ठब्बेसु…पे… अमनापियेसु धम्मेसु चित्तस्स आघातो पटिघातो चण्डिक्कं असुरोपो अनत्तमनता चित्तस्स – इमानि छ विरोधवत्थूनि.

(४) छ तण्हाकाया

तत्थ कतमे छ तण्हाकाया? रूपतण्हा, सद्दतण्हा, गन्धतण्हा, रसतण्हा, फोट्ठब्बतण्हा, धम्मतण्हा – इमे छ तण्हाकाया.

(५) छ अगारवा

९४५. तत्थ कतमे छ अगारवा? सत्थरि अगारवो विहरति अप्पतिस्सो, धम्मे अगारवो विहरति अप्पतिस्सो, सङ्घे अगारवो विहरति अप्पतिस्सो, सिक्खाय अगारवो विहरति अप्पतिस्सो, अप्पमादे अगारवो विहरति अप्पतिस्सो, पटिसन्थारे अगारवो विहरति अप्पतिस्सो – इमे छ अगारवा.

(६) छ परिहानिया धम्मा

तत्थ कतमे छ परिहानिया धम्मा? कम्मारामता, भस्सारामता, निद्दारामता, सङ्गणिकारामता, संसग्गारामता, पपञ्चारामता – इमे छ परिहानिया धम्मा.

(७) अपरेपि छ परिहानिया धम्मा

९४६. तत्थ कतमे अपरेपि छ परिहानिया धम्मा? कम्मारामता, भस्सारामता, निद्दारामता, सङ्गणिकारामता, दोवचस्सता, पापमित्तता – इमे छ परिहानिया धम्मा.

(८) छ सोमनस्सुपविचारा

तत्थ कतमे छ सोमनस्सुपविचारा? चक्खुना रूपं दिस्वा सोमनस्सट्ठानियं रूपं उपविचरति, सोतेन सद्दं सुत्वा…पे… घानेन गन्धं घायित्वा…पे… जिव्हाय रसं सायित्वा…पे… कायेन फोट्ठब्बं फुसित्वा…पे… मनसा धम्मं विञ्ञाय सोमनस्सट्ठानियं धम्मं उपविचरति – इमे छ सोमनस्सुपविचारा.

(९) छ दोमनस्सुपविचारा

तत्थ कतमे छ दोमनस्सुपविचारा? चक्खुना रूपं दिस्वा दोमनस्सट्ठानियं रूपं उपविचरति, सोतेन सद्दं सुत्वा…पे… घानेन गन्धं घायित्वा…पे… जिव्हाय रसं सायित्वा …पे… कायेन फोट्ठब्बं फुसित्वा…पे… मनसा धम्मं विञ्ञाय दोमनस्सट्ठानियं धम्मं उपविचरति – इमे छ दोमनस्सुपविचारा.

(१०) छ उपेक्खुपविचारा

तत्थ कतमे छ उपेक्खुपविचारा? चक्खुना रूपं दिस्वा उपेक्खाट्ठानियं रूपं उपविचरति, सोतेन सद्दं सुत्वा…पे… घानेन गन्धं घायित्वा…पे… जिव्हाय रसं सायित्वा…पे… कायेन फोट्ठब्बं फुसित्वा…पे… मनसा धम्मं विञ्ञाय उपेक्खाट्ठानियं धम्मं उपविचरति – इमे छ उपेक्खुपविचारा.

(११) छ गेहसितानि सोमनस्सानि

९४७. तत्थ कतमानि छ गेहसितानि सोमनस्सानि? मनापियेसु रूपेसु गेहसितं चेतसिकं सातं चेतसिकं सुखं चेतोसम्फस्सजं सातं सुखं वेदयितं चेतोसम्फस्सजा साता सुखा वेदना, मनापियेसु सद्देसु…पे… मनापियेसु गन्धेसु…पे… मनापियेसु रसेसु…पे… मनापियेसु फोट्ठब्बेसु…पे… मनापियेसु धम्मेसु गेहसितं चेतसिकं सातं चेतसिकं सुखं चेतोसम्फस्सजं सातं सुखं वेदयितं चेतोसम्फस्सजा साता सुखा वेदना – इमानि छ गेहसितानि सोमनस्सानि.

(१२) छ गेहसितानि दोमनस्सानि

तत्थ कतमानि छ गेहसितानि दोमनस्सानि? अमनापियेसु रूपेसु गेहसितं चेतसिकं असातं चेतसिकं दुक्खं चेतोसम्फस्सजं असातं दुक्खं वेदयितं चेतोसम्फस्सजा असाता दुक्खा वेदना, अमनापियेसु सद्देसु…पे… अमनापियेसु गन्धेसु…पे… अमनापियेसु रसेसु…पे… अमनापियेसु फोट्ठब्बेसु…पे… अमनापियेसु धम्मेसु गेहसितं चेतसिकं असातं चेतसिकं दुक्खं चेतोसम्फस्सजं असातं दुक्खं वेदयितं चेतोसम्फस्सजा असाता दुक्खा वेदना – इमानि छ गेहसितानि दोमनस्सानि.

(१३) छ गेहसिता उपेक्खा

तत्थ कतमा छ गेहसिता उपेक्खा? उपेक्खाट्ठानियेसु रूपेसु गेहसितं चेतसिकं नेव सातं नासातं चेतोसम्फस्सजं अदुक्खमसुखं वेदयितं चेतोसम्फस्सजा अदुक्खमसुखा वेदना, उपेक्खाट्ठानियेसु सद्देसु…पे… उपेक्खाट्ठानियेसु गन्धेसु…पे… उपेक्खाट्ठानियेसु रसेसु…पे… उपेक्खाट्ठानियेसु फोट्ठब्बेसु…पे… उपेक्खाट्ठानियेसु धम्मेसु गेहसितं चेतसिकं नेव सातं नासातं चेतोसम्फस्सजं अदुक्खमसुखं वेदयितं चेतोसम्फस्सजा अदुक्खमसुखा वेदना – इमा छ गेहसिता उपेक्खा.

(१४) छ दिट्ठियो

९४८. तत्थ कतमा छ दिट्ठियो? ‘‘अत्थि मे अत्ता’’ति वा अस्स सच्चतो थेततो दिट्ठि उप्पज्जति, ‘‘नत्थि मे अत्ता’’ति वा अस्स सच्चतो थेततो दिट्ठि उप्पज्जति, ‘‘अत्तना वा अत्तानं सञ्जानामी’’ति वा अस्स सच्चतो थेततो दिट्ठि उप्पज्जति, ‘‘अत्तना वा अनत्तानं सञ्जानामी’’ति वा अस्स सच्चतो थेततो दिट्ठि उप्पज्जति, ‘‘अनत्तना वा अत्तानं सञ्जानामी’’ति वा अस्स सच्चतो थेततो दिट्ठि उप्पज्जति; अथ वा पनस्स एवंदिट्ठि होति – ‘‘सो मे अयं अत्ता वदो वेदेय्यो तत्र तत्र दीघरत्तं कल्याणपापकानं कम्मानं विपाकं पच्चनुभोति. न सो जातो नाहोसि, न सो जातो न भविस्सति, निच्चो धुवो सस्सतो अविपरिणामधम्मो’’ति वा पनस्स सच्चतो थेततो दिट्ठि उप्पज्जति. इमा छ दिट्ठियो.

छक्कं.