२. करुणा

६५३. कथञ्च भिक्खु करुणासहगतेन चेतसा एकं दिसं फरित्वा विहरति? सेय्यथापि नाम एकं पुग्गलं दुग्गतं दुरूपेतं दिस्वा करुणायेय्य, एवमेव सब्बे सत्ते करुणाय फरति.

तत्थ कतमा करुणा? या सत्तेसु करुणा करुणायना करुणायितत्तं करुणाचेतोविमुत्ति – अयं वुच्चति ‘‘करुणा’’.

तत्थ कतमं चित्तं? यं चित्तं मनो मानसं…पे… तज्जामनोविञ्ञाणधातु – इदं वुच्चति ‘‘चित्तं’’. इदं चित्तं इमाय करुणाय सहगतं होति सहजातं संसट्ठं सम्पयुत्तं. तेन वुच्चति ‘‘करुणासहगतेन चेतसा’’ति.

६५४. ‘‘एकं दिस’’न्ति पुरत्थिमं वा दिसं पच्छिमं वा दिसं उत्तरं वा दिसं दक्खिणं वा दिसं उद्धं वा अधो वा तिरियं वा विदिसं वा.

६५५. ‘‘फरित्वा’’ति फरित्वा अधिमुच्चित्वा.

६५६. ‘‘विहरती’’ति इरियति वत्तति पालेति यपेति यापेति चरति विहरति. तेन वुच्चति ‘‘विहरती’’ति.

६५७. ‘‘तथा दुतिय’’न्ति यथेव एकं दिसं तथा दुतियं दिसं तथा ततियं दिसं तथा चतुत्थं दिसं तथा उद्धं तथा अधो तथा तिरियं तथा विदिसं.

६५८. ‘‘सब्बधि सब्बत्तताय सब्बावन्तं लोक’’न्ति सब्बेन सब्बं सब्बथा सब्बं असेसं निस्सेसं. परियादायवचनमेतं – ‘‘सब्बधि सब्बत्तताय सब्बावन्तं लोक’’न्ति.

६५९. ‘‘करुणासहगतेन चेतसा’’ति तत्थ कतमा करुणा? या सत्तेसु करुणा करुणायना करुणायितत्तं करुणाचेतोविमुत्ति – अयं वुच्चति ‘‘करुणा’’.

तत्थ कतमं चित्तं? यं चित्तं मनो मानसं…पे… तज्जामनोविञ्ञाणधातु – इदं वुच्चति ‘‘चित्तं’’. इदं चित्तं इमाय करुणाय सहगतं होति सहजातं संसट्ठं सम्पयुत्तं. तेन वुच्चति ‘‘करुणासहगतेन चेतसा’’ति.

६६०. ‘‘विपुलेना’’ति यं विपुलं तं महग्गतं, यं महग्गतं तं अप्पमाणं, यं अप्पमाणं सो अवेरो, यो अवेरो सो अब्यापज्जो.

६६१. ‘‘फरित्वा’’ति फरित्वा अधिमुच्चित्वा.

६६२. ‘‘विहरती’’ति…पे… तेन वुच्चति ‘‘विहरती’’ति.