२. अभिधम्मभाजनीयं

१. रूपावचरकुसलं

६२३. चत्तारि झानानि – पठमं झानं, दुतियं झानं, ततियं झानं, चतुत्थं झानं.

६२४. तत्थ कतमं पठमं झानं? इध भिक्खु यस्मिं समये रूपूपपत्तिया मग्गं भावेति विविच्चेव कामेहि…पे… पठमं झानं उपसम्पज्ज विहरति पथवीकसिणं, तस्मिं समये पञ्चङ्गिकं झानं होति – वितक्को, विचारो, पीति, सुखं, चित्तस्सेकग्गता. इदं वुच्चति ‘‘पठमं झानं’’. अवसेसा धम्मा झानसम्पयुत्ता.

तत्थ कतमं दुतियं झानं? इध भिक्खु यस्मिं समये रूपूपपत्तिया मग्गं भावेति वितक्कविचारानं वूपसमा…पे… दुतियं झानं उपसम्पज्ज विहरति पथवीकसिणं, तस्मिं समये तिवङ्गिकं झानं होति – पीति, सुखं, चित्तस्सेकग्गता. इदं वुच्चति ‘‘दुतियं झानं’’. अवसेसा धम्मा झानसम्पयुत्ता.

तत्थ कतमं ततियं झानं? इध भिक्खु यस्मिं समये रूपूपपत्तिया मग्गं भावेति पीतिया च विरागा…पे… ततियं झानं उपसम्पज्ज विहरति पथवीकसिणं, तस्मिं समये दुवङ्गिकं झानं होति – सुखं, चित्तस्सेकग्गता. इदं वुच्चति ‘‘ततियं झानं’’. अवसेसा धम्मा झानसम्पयुत्ता.

तत्थ कतमं चतुत्थं झानं? इध भिक्खु यस्मिं समये रूपूपपत्तिया मग्गं भावेति सुखस्स च पहाना…पे… चतुत्थं झानं उपसम्पज्ज विहरति पथवीकसिणं, तस्मिं समये दुवङ्गिकं झानं होति – उपेक्खा, चित्तस्सेकग्गता. इदं वुच्चति ‘‘चतुत्थं झानं’’. अवसेसा धम्मा झानसम्पयुत्ता.

चतुक्कं.

६२५. इध भिक्खु यस्मिं समये रूपूपपत्तिया मग्गं भावेति विविच्चेव कामेहि…पे… पठमं झानं उपसम्पज्ज विहरति पथवीकसिणं, तस्मिं समये पञ्चङ्गिकं झानं होति – वितक्को, विचारो, पीति, सुखं, चित्तस्सेकग्गता. इदं वुच्चति ‘‘पठमं झानं’’. अवसेसा धम्मा झानसम्पयुत्ता.

इध भिक्खु यस्मिं समये रूपूपपत्तिया मग्गं भावेति विविच्चेव कामेहि विविच्च अकुसलेहि धम्मेहि अवितक्कं विचारमत्तं विवेकजं पीतिसुखं दुतियं झानं उपसम्पज्ज विहरति पथवीकसिणं, तस्मिं समये चतुरङ्गिकं झानं होति – विचारो, पीति, सुखं, चित्तस्सेकग्गता. इदं वुच्चति ‘‘दुतियं झानं’’. अवसेसा धम्मा झानसम्पयुत्ता.

इध भिक्खु यस्मिं समये रूपूपपत्तिया मग्गं भावेति वितक्कविचारानं वूपसमा…पे… ततियं झानं उपसम्पज्ज विहरति पथवीकसिणं, तस्मिं समये तिवङ्गिकं झानं होति – पीति, सुखं, चित्तस्सेकग्गता. इदं वुच्चति ‘‘ततियं झानं’’. अवसेसा धम्मा झानसम्पयुत्ता.

इध भिक्खु यस्मिं समये रूपूपपत्तिया मग्गं भावेति पीतिया च विरागा…पे… चतुत्थं झानं उपसम्पज्ज विहरति पथवीकसिणं, तस्मिं समये दुवङ्गिकं झानं होति – सुखं, चित्तस्सेकग्गता. इदं वुच्चति ‘‘चतुत्थं झानं’’. अवसेसा धम्मा झानसम्पयुत्ता.

इध भिक्खु यस्मिं समये रूपूपपत्तिया मग्गं भावेति सुखस्स च पहाना…पे… पञ्चमं झानं उपसम्पज्ज विहरति पथवीकसिणं, तस्मिं समये दुवङ्गिकं झानं होति – उपेक्खा, चित्तस्सेकग्गता. इदं वुच्चति ‘‘पञ्चमं झानं’’. अवसेसा धम्मा झानसम्पयुत्ता.

पञ्चकं.

२. अरूपावचरकुसलं

६२६. इध भिक्खु यस्मिं समये अरूपूपपत्तिया मग्गं भावेति सब्बसो आकिञ्चञ्ञायतनं समतिक्कम्म नेवसञ्ञानासञ्ञायतनसञ्ञासहगतं सुखस्स च पहाना…पे… चतुत्थं झानं उपसम्पज्ज विहरति, तस्मिं समये दुवङ्गिकं झानं होति – उपेक्खा, चित्तस्सेकग्गता. इदं वुच्चति ‘‘चतुत्थं झानं’’. अवसेसा धम्मा झानसम्पयुत्ता.

३. लोकुत्तरकुसलं

६२७. चत्तारि झानानि – पठमं झानं, दुतियं झानं, ततियं झानं, चतुत्थं झानं.

६२८. तत्थ कतमं पठमं झानं? इध भिक्खु यस्मिं समये लोकुत्तरं झानं भावेति निय्यानिकं अपचयगामिं दिट्ठिगतानं पहानाय पठमाय भूमिया पत्तिया विविच्चेव कामेहि…पे… पठमं झानं उपसम्पज्ज विहरति दुक्खपटिपदं दन्धाभिञ्ञं, तस्मिं समये पञ्चङ्गिकं झानं होति – वितक्को, विचारो, पीति, सुखं, चित्तस्सेकग्गता. इदं वुच्चति ‘‘पठमं झानं’’. अवसेसा धम्मा झानसम्पयुत्ता.

तत्थ कतमं दुतियं झानं? इध भिक्खु यस्मिं समये लोकुत्तरं झानं भावेति निय्यानिकं अपचयगामिं दिट्ठिगतानं पहानाय पठमाय भूमिया पत्तिया वितक्कविचारानं वूपसमा…पे… दुतियं झानं उपसम्पज्ज विहरति दुक्खपटिपदं दन्धाभिञ्ञं, तस्मिं समये तिवङ्गिकं झानं होति – पीति, सुखं, चित्तस्सेकग्गता. इदं वुच्चति ‘‘दुतियं झानं’’. अवसेसा धम्मा झानसम्पयुत्ता.

तत्थ कतमं ततियं झानं? इध भिक्खु यस्मिं समये लोकुत्तरं झानं भावेति निय्यानिकं अपचयगामिं दिट्ठिगतानं पहानाय पठमाय भूमिया पत्तिया पीतिया च विरागा…पे… ततियं झानं उपसम्पज्ज विहरति दुक्खपटिपदं दन्धाभिञ्ञं, तस्मिं समये दुवङ्गिकं झानं होति – सुखं, चित्तस्सेकग्गता. इदं वुच्चति ‘‘ततियं झानं’’. अवसेसा धम्मा झानसम्पयुत्ता.

तत्थ कतमं चतुत्थं झानं? इध भिक्खु यस्मिं समये लोकुत्तरं झानं भावेति निय्यानिकं अपचयगामिं दिट्ठिगतानं पहानाय पठमाय भूमिया पत्तिया सुखस्स च पहाना …पे… चतुत्थं झानं उपसम्पज्ज विहरति दुक्खपटिपदं दन्धाभिञ्ञं, तस्मिं समये दुवङ्गिकं झानं होति – उपेक्खा, चित्तस्सेकग्गता. इदं वुच्चति ‘‘चतुत्थं झानं’’. अवसेसा धम्मा झानसम्पयुत्ता.

चतुक्कं.

६२९. इध भिक्खु यस्मिं समये लोकुत्तरं झानं भावेति निय्यानिकं अपचयगामिं दिट्ठिगतानं पहानाय पठमाय भूमिया पत्तिया विविच्चेव कामेहि…पे… पठमं झानं उपसम्पज्ज विहरति दुक्खपटिपदं दन्धाभिञ्ञं, तस्मिं समये पञ्चङ्गिकं झानं होति – वितक्को, विचारो, पीति, सुखं, चित्तस्सेकग्गता. इदं वुच्चति ‘‘पठमं झानं’’. अवसेसा धम्मा झानसम्पयुत्ता.

इध भिक्खु यस्मिं समये लोकुत्तरं झानं भावेति निय्यानिकं अपचयगामिं दिट्ठिगतानं पहानाय पठमाय भूमिया पत्तिया विविच्चेव कामेहि विविच्च अकुसलेहि धम्मेहि अवितक्कं विचारमत्तं विवेकजं पीतिसुखं दुतियं झानं उपसम्पज्ज विहरति दुक्खपटिपदं दन्धाभिञ्ञं, तस्मिं समये चतुरङ्गिकं झानं होति विचारो पीति सुखं चित्तस्सेकग्गता. इदं वुच्चति ‘‘दुतियं झानं’’. अवसेसा धम्मा झानसम्पयुत्ता.

इध भिक्खु यस्मिं समये लोकुत्तरं झानं भावेति निय्यानिकं अपचयगामिं दिट्ठिगतानं पहानाय पठमाय भूमिया पत्तिया वितक्कविचारानं वूपसमा…पे… ततियं झानं उपसम्पज्ज विहरति दुक्खपटिपदं दन्धाभिञ्ञं, तस्मिं समये तिवङ्गिकं झानं होति – पीति, सुखं, चित्तस्सेकग्गता. इदं वुच्चति ‘‘ततियं झानं’’. अवसेसा धम्मा झानसम्पयुत्ता.

इध भिक्खु यस्मिं समये लोकुत्तरं झानं भावेति निय्यानिकं अपचयगामिं दिट्ठिगतानं पहानाय पठमाय भूमिया पत्तिया पीतिया च विरागा…पे… चतुत्थं झानं उपसम्पज्ज विहरति दुक्खपटिपदं दन्धाभिञ्ञं, तस्मिं समये दुवङ्गिकं झानं होति – सुखं, चित्तस्सेकग्गता. इदं वुच्चति ‘‘चतुत्थं झानं’’. अवसेसा धम्मा झानसम्पयुत्ता.

इध भिक्खु यस्मिं समये लोकुत्तरं झानं भावेति निय्यानिकं अपचयगामिं दिट्ठिगतानं पहानाय पठमाय भूमिया पत्तिया सुखस्स च पहाना…पे… पञ्चमं झानं उपसम्पज्ज विहरति दुक्खपटिपदं दन्धाभिञ्ञं, तस्मिं समये दुवङ्गिकं झानं होति – उपेक्खा, चित्तस्सेकग्गता. इदं वुच्चति ‘‘पञ्चमं झानं’’. अवसेसा धम्मा झानसम्पयुत्ता.

पञ्चकं.

४. रूपावचरविपाका

६३०. चत्तारि झानानि – पठमं झानं, दुतियं झानं, ततियं झानं, चतुत्थं झानं.

६३१. तत्थ कतमं पठमं झानं? इध भिक्खु यस्मिं समये रूपूपपत्तिया मग्गं भावेति विविच्चेव कामेहि…पे… पठमं झानं उपसम्पज्ज विहरति पथवीकसिणं, तस्मिं समये फस्सो होति…पे… अविक्खेपो होति. इमे धम्मा कुसला. तस्सेव रूपावचरस्स कुसलस्स कम्मस्स कतत्ता उपचितत्ता विपाकं विविच्चेव कामेहि…पे… पठमं झानं उपसम्पज्ज विहरति पथवीकसिणं, तस्मिं समये पञ्चङ्गिकं झानं होति – वितक्को, विचारो, पीति, सुखं, चित्तस्सेकग्गता. इदं वुच्चति ‘‘पठमं झानं’’. अवसेसा धम्मा झानसम्पयुत्ता.

तत्थ कतमं दुतियं झानं? इध भिक्खु यस्मिं समये रूपूपपत्तिया मग्गं भावेति वितक्कविचारानं वूपसमा…पे… दुतियं झानं उपसम्पज्ज विहरति पथवीकसिणं, तस्मिं समये फस्सो होति…पे… अविक्खेपो होति. इमे धम्मा कुसला. तस्सेव रूपावचरस्स कुसलस्स कम्मस्स कतत्ता उपचितत्ता विपाकं वितक्कविचारानं वूपसमा…पे… दुतियं झानं…पे… ततियं झानं…पे… चतुत्थं झानं…पे… पठमं झानं…पे… पञ्चमं झानं उपसम्पज्ज विहरति पथवीकसिणं, तस्मिं समये दुवङ्गिकं झानं होति – उपेक्खा, चित्तस्सेकग्गता. इदं वुच्चति ‘‘पञ्चमं झानं’’. अवसेसा धम्मा झानसम्पयुत्ता…पे….

५. अरूपावचरविपाका

६३२. इध भिक्खु यस्मिं समये अरूपूपपत्तिया मग्गं भावेति सब्बसो आकिञ्चञ्ञायतनं समतिक्कम्म नेवसञ्ञानासञ्ञायतनसञ्ञासहगतं सुखस्स च पहाना…पे… चतुत्थं झानं उपसम्पज्ज विहरति, तस्मिं समये फस्सो होति…पे… अविक्खेपो होति. इमे धम्मा कुसला. तस्सेव अरूपावचरस्स कुसलस्स कम्मस्स कतत्ता उपचितत्ता विपाकं सब्बसो आकिञ्चञ्ञायतनं समतिक्कम्म नेवसञ्ञानासञ्ञायतनसञ्ञासहगतं सुखस्स च पहाना…पे… चतुत्थं झानं उपसम्पज्ज विहरति, तस्मिं समये दुवङ्गिकं झानं होति – उपेक्खा, चित्तस्सेकग्गता. इदं वुच्चति ‘‘चतुत्थं झानं’’. अवसेसा धम्मा झानसम्पयुत्ता.

६. लोकुत्तरविपाका

६३३. चत्तारि झानानि – पठमं झानं, दुतियं झानं, ततियं झानं, चतुत्थं झानं.

६३४. तत्थ कतमं पठमं झानं? इध भिक्खु यस्मिं समये लोकुत्तरं झानं भावेति निय्यानिकं अपचयगामिं दिट्ठिगतानं पहानाय पठमाय भूमिया पत्तिया विविच्चेव कामेहि…पे… पठमं झानं उपसम्पज्ज विहरति दुक्खपटिपदं दन्धाभिञ्ञं, तस्मिं समये फस्सो होति…पे… अविक्खेपो होति. इमे धम्मा कुसला. तस्सेव लोकुत्तरस्स कुसलस्स झानस्स कतत्ता भावितत्ता विपाकं विविच्चेव कामेहि…पे… पठमं झानं उपसम्पज्ज विहरति दुक्खपटिपदं दन्धाभिञ्ञं सुञ्ञतं, तस्मिं समये पञ्चङ्गिकं झानं होति – वितक्को, विचारो, पीति, सुखं, चित्तस्सेकग्गता. इदं वुच्चति ‘‘पठमं झानं’’. अवसेसा धम्मा झानसम्पयुत्ता.

तत्थ कतमं दुतियं झानं? इध भिक्खु यस्मिं समये लोकुत्तरं झानं भावेति निय्यानिकं अपचयगामिं दिट्ठिगतानं पहानाय पठमाय भूमिया पत्तिया वितक्कविचारानं वूपसमा…पे… दुतियं झानं उपसम्पज्ज विहरति दुक्खपटिपदं दन्धाभिञ्ञं, तस्मिं समये फस्सो होति…पे… अविक्खेपो होति. इमे धम्मा कुसला. तस्सेव लोकुत्तरस्स कुसलस्स झानस्स कतत्ता भावितत्ता विपाकं वितक्कविचारानं वूपसमा…पे… दुतियं झानं …पे… ततियं झानं…पे… चतुत्थं झानं…पे… पठमं झानं…पे… पञ्चमं झानं उपसम्पज्ज विहरति दुक्खपटिपदं दन्धाभिञ्ञं सुञ्ञतं, तस्मिं समये दुवङ्गिकं झानं होति – उपेक्खा, चित्तस्सेकग्गता. इदं वुच्चति ‘‘पञ्चमं झानं’’. अवसेसा धम्मा झानसम्पयुत्ता.

७. रूपारूपावचरकिरिया

६३५. चत्तारि झानानि – पठमं झानं, दुतियं झानं, ततियं झानं, चतुत्थं झानं.

६३६. तत्थ कतमं पठमं झानं? इध भिक्खु यस्मिं समये रूपावचरं झानं भावेति किरियं नेव कुसलं नाकुसलं न च कम्मविपाकं दिट्ठधम्मसुखविहारं विविच्चेव कामेहि…पे… पठमं झानं उपसम्पज्ज विहरति पथवीकसिणं, तस्मिं समये पञ्चङ्गिकं झानं होति – वितक्को, विचारो, पीति, सुखं, चित्तस्सेकग्गता. इदं वुच्चति ‘‘पठमं झानं’’. अवसेसा धम्मा झानसम्पयुत्ता.

तत्थ कतमं दुतियं झानं? इध भिक्खु यस्मिं समये रूपावचरं झानं भावेति किरियं नेव कुसलं नाकुसलं न च कम्मविपाकं दिट्ठधम्मसुखविहारं वितक्कविचारानं वूपसमा…पे… दुतियं झानं…पे… ततियं झानं…पे… चतुत्थं झानं…पे… पठमं झानं…पे… पञ्चमं झानं उपसम्पज्ज विहरति पथवीकसिणं, तस्मिं समये दुवङ्गिकं झानं होति – उपेक्खा, चित्तस्सेकग्गता. इदं वुच्चति ‘‘पञ्चमं झानं’’. अवसेसा धम्मा झानसम्पयुत्ता.

६३७. इध भिक्खु यस्मिं समये अरूपावचरं झानं भावेति किरियं नेव कुसलं नाकुसलं न च कम्मविपाकं दिट्ठधम्मसुखविहारं सब्बसो आकिञ्चञ्ञायतनं समतिक्कम्म नेवसञ्ञानासञ्ञायतनसञ्ञासहगतं सुखस्स च पहाना…पे… चतुत्थं झानं उपसम्पज्ज विहरति, तस्मिं समये दुवङ्गिकं झानं होति – उपेक्खा, चित्तस्सेकग्गता. इदं वुच्चति ‘‘चतुत्थं झानं’’. अवसेसा धम्मा झानसम्पयुत्ताति.

अभिधम्मभाजनीयं.