१. रूपक्खन्धो
३३. तत्थ कतमो रूपक्खन्धो? एकविधेन रूपक्खन्धो – सब्बं रूपं न हेतु, अहेतुकं, हेतुविप्पयुत्तं, सप्पच्चयं, सङ्खतं, रूपं, लोकियं, सासवं, संयोजनियं, गन्थनियं, ओघनियं, योगनियं, नीवरणियं, परामट्ठं, उपादानियं, संकिलेसिकं, अब्याकतं, अनारम्मणं, अचेतसिकं, चित्तविप्पयुत्तं, नेवविपाकनविपाकधम्मधम्मं, असंकिलिट्ठसंकिलेसिकं, न सवितक्कसविचारं, न अवितक्कविचारमत्तं, अवितक्कअविचारं, न पीतिसहगतं, न सुखसहगतं, न उपेक्खासहगतं, नेव दस्सनेन न भावनाय पहातब्बं, नेव दस्सनेन न भावनाय पहातब्बहेतुकं, नेवाचयगामिनापचयगामी, नेवसेक्खनासेक्खं, परित्तं, कामावचरं, न रूपावचरं, न अरूपावचरं, परियापन्नं, नो अपरियापन्नं, अनियतं, अनिय्यानिकं, उप्पन्नं, छहि विञ्ञाणेहि विञ्ञेय्यं, अनिच्चं, जराभिभूतं. एवं एकविधेन रूपक्खन्धो.
दुविधेन रूपक्खन्धो – अत्थि रूपं उपादा, अत्थि रूपं नो उपादा [नुपादा (सी. क.)]. अत्थि रूपं उपादिन्नं, अत्थि रूपं अनुपादिन्नं. अत्थि रूपं उपादिन्नुपादानियं, अत्थि रूपं अनुपादिन्नुपादानियं. अत्थि रूपं सनिदस्सनं, अत्थि रूपं अनिदस्सनं. अत्थि रूपं सप्पटिघं, अत्थि रूपं अप्पटिघं. अत्थि रूपं इन्द्रियं, अत्थि रूपं न इन्द्रियं. अत्थि रूपं महाभूतं, अत्थि रूपं न महाभूतं. अत्थि रूपं विञ्ञत्ति, अत्थि रूपं न विञ्ञत्ति. अत्थि रूपं चित्तसमुट्ठानं, अत्थि रूपं न चित्तसमुट्ठानं. अत्थि रूपं चित्तसहभु, अत्थि रूपं न चित्तसहभु. अत्थि रूपं चित्तानुपरिवत्ति, अत्थि रूपं न चित्तानुपरिवत्ति. अत्थि रूपं अज्झत्तिकं, अत्थि रूपं बाहिरं. अत्थि रूपं ओळारिकं, अत्थि रूपं सुखुमं. अत्थि रूपं दूरे, अत्थि रूपं सन्तिके…पे… अत्थि रूपं कबळीकारो आहारो, अत्थि रूपं न कबळीकारो आहारो. एवं दुविधेन रूपक्खन्धो.
(यथा रूपकण्डे विभत्तं, तथा इध विभजितब्बं.)
तिविधेन रूपक्खन्धो – यं तं रूपं अज्झत्तिकं तं उपादा, यं तं रूपं बाहिरं तं अत्थि उपादा, अत्थि नो उपादा. यं तं रूपं अज्झत्तिकं तं उपादिन्नं, यं तं रूपं बाहिरं तं अत्थि उपादिन्नं, अत्थि अनुपादिन्नं. यं तं रूपं अज्झत्तिकं तं उपादिन्नुपादानियं, यं तं रूपं बाहिरं तं अत्थि उपादिन्नुपादानियं, अत्थि अनुपादिन्नुपादानियं…पे… यं तं रूपं अज्झत्तिकं तं न कबळीकारो आहारो, यं तं रूपं बाहिरं तं अत्थि कबळीकारो आहारो, अत्थि न कबळीकारो आहारो. एवं तिविधेन रूपक्खन्धो.
चतुब्बिधेन रूपक्खन्धो – यं तं रूपं उपादा तं अत्थि उपादिन्नं, अत्थि अनुपादिन्नं; यं तं रूपं नो उपादा तं अत्थि उपादिन्नं, अत्थि अनुपादिन्नं. यं तं रूपं उपादा तं अत्थि उपादिन्नुपादानियं, अत्थि अनुपादिन्नुपादानियं; यं तं रूपं नो उपादा तं अत्थि उपादिन्नुपादानियं, अत्थि अनुपादिन्नुपादानियं. यं तं रूपं उपादा तं अत्थि सप्पटिघं, अत्थि अप्पटिघं; यं तं रूपं नो उपादा तं अत्थि सप्पटिघं, अत्थि अप्पटिघं. यं तं रूपं उपादा तं अत्थि ओळारिकं, अत्थि सुखुमं; यं तं रूपं नो उपादा तं अत्थि ओळारिकं, अत्थि सुखुमं. यं तं रूपं उपादा तं अत्थि दूरे, अत्थि सन्तिके; यं तं रूपं नो उपादा तं अत्थि दूरे, अत्थि सन्तिके…पे… दिट्ठं, सुतं, मुतं, विञ्ञातं रूपं. एवं चतुब्बिधेन रूपक्खन्धो.
पञ्चविधेन रूपक्खन्धो – पथवीधातु, आपोधातु, तेजोधातु, वायोधातु, यञ्च रूपं उपादा. एवं पञ्चविधेन रूपक्खन्धो.
छब्बिधेन रूपक्खन्धो – चक्खुविञ्ञेय्यं रूपं, सोतविञ्ञेय्यं रूपं, घानविञ्ञेय्यं रूपं, जिव्हाविञ्ञेय्यं रूपं, कायविञ्ञेय्यं रूपं, मनोविञ्ञेय्यं रूपं. एवं छब्बिधेन रूपक्खन्धो.
सत्तविधेन रूपक्खन्धो – चक्खुविञ्ञेय्यं रूपं, सोतविञ्ञेय्यं रूपं, घानविञ्ञेय्यं रूपं, जिव्हाविञ्ञेय्यं रूपं, कायविञ्ञेय्यं रूपं, मनोधातुविञ्ञेय्यं रूपं, मनोविञ्ञाणधातुविञ्ञेय्यं रूपं. एवं सत्तविधेन रूपक्खन्धो.
अट्ठविधेन रूपक्खन्धो – चक्खुविञ्ञेय्यं रूपं, सोतविञ्ञेय्यं रूपं, घानविञ्ञेय्यं रूपं, जिव्हाविञ्ञेय्यं रूपं, कायविञ्ञेय्यं रूपं अत्थि सुखसम्फस्सं, अत्थि दुक्खसम्फस्सं, मनोधातुविञ्ञेय्यं रूपं, मनोविञ्ञाणधातुविञ्ञेय्यं रूपं. एवं अट्ठविधेन रूपक्खन्धो.
नवविधेन रूपक्खन्धो – चक्खुन्द्रियं, सोतिन्द्रियं, घानिन्द्रियं, जिव्हिन्द्रियं, कायिन्द्रियं, इत्थिन्द्रियं, पुरिसिन्द्रियं, जीवितिन्द्रियं, यञ्च रूपं न इन्द्रियं. एवं नवविधेन रूपक्खन्धो.
दसविधेन रूपक्खन्धो – चक्खुन्द्रियं, सोतिन्द्रियं, घानिन्द्रियं, जिव्हिन्द्रियं, कायिन्द्रियं, इत्थिन्द्रियं, पुरिसिन्द्रियं, जीवितिन्द्रियं, न इन्द्रियं रूपं अत्थि सप्पटिघं, अत्थि अप्पटिघं. एवं दसविधेन रूपक्खन्धो.
एकादसविधेन रूपक्खन्धो – चक्खायतनं, सोतायतनं, घानायतनं, जिव्हायतनं, कायायतनं, रूपायतनं, सद्दायतनं, गन्धायतनं, रसायतनं, फोट्ठब्बायतनं, यञ्च रूपं अनिदस्सनअप्पटिघं धम्मायतनपरियापन्नं. एवं एकादसविधेन रूपक्खन्धो.
अयं वुच्चति रूपक्खन्धो.