(२१७) १०. खणिककथा

९०६. एकचित्तक्खणिका सब्बे धम्माति? आमन्ता. चित्ते महापथवी सण्ठाति, महासमुद्दो सण्ठाति, सिनेरुपब्बतराजा सण्ठाति, आपो सण्ठाति, तेजो सण्ठाति, वायो सण्ठाति, तिणकट्ठवनप्पतयो सण्ठहन्तीति? न हेवं वत्तब्बे…पे….

एकचित्तक्खणिका सब्बे धम्माति? आमन्ता. चक्खायतनं चक्खुविञ्ञाणेन सहजातन्ति? न हेवं वत्तब्बे…पे… चक्खायतनं चक्खुविञ्ञाणेन सहजातन्ति? आमन्ता. ननु आयस्मा सारिपुत्तो एतदवोच – ‘‘अज्झत्तिकञ्चेव, आवुसो, चक्खुं अपरिभिन्नं होति, बाहिरा च रूपा न आपाथं आगच्छन्ति, नो च तज्जो समन्नाहारो होति, नेव ताव तज्जस्स विञ्ञाणभागस्स [विञ्ञाणभावस्स (बहूसु)] पातुभावो होति. अज्झत्तिकञ्चेव, आवुसो, चक्खुं अपरिभिन्नं होति, बाहिरा च रूपा आपाथं आगच्छन्ति, नो च तज्जो समन्नाहारो होति, नेव ताव तज्जस्स विञ्ञाणभागस्स पातुभावो होति. यतो च खो, आवुसो, अज्झत्तिकञ्चेव चक्खुं अपरिभिन्नं होति, बाहिरा च रूपा आपाथं आगच्छन्ति, तज्जो च समन्नाहारो होति, एवं तज्जस्स विञ्ञाणभागस्स पातुभावो होती’’ति [म. नि. १.३०६]! अत्थेव सुत्तन्तोति? आमन्ता. तेन हि न वत्तब्बं – ‘‘चक्खायतनं चक्खुविञ्ञाणेन सहजात’’न्ति.

सोतायतनं…पे… घानायतनं…पे… जिव्हायतनं…पे… कायायतनं कायविञ्ञाणेन सहजातन्ति? न हेवं वत्तब्बे…पे… कायायतनं कायविञ्ञाणेन सहजातन्ति? आमन्ता. ननु आयस्मा सारिपुत्तो एतदवोच – ‘‘अज्झत्तिको चेव, आवुसो, कायो अपरिभिन्नो होति, बाहिरा च फोट्ठब्बा न आपाथं आगच्छन्ति, नो च…पे… अज्झत्तिको चेव, आवुसो, कायो अपरिभिन्नो होति, बाहिरा च फोट्ठब्बा आपाथं आगच्छन्ति, नो च…पे… यतो च खो, आवुसो, अज्झत्तिको चेव कायो अपरिभिन्नो होति, बाहिरा च फोट्ठब्बा आपाथं आगच्छन्ति, तज्जो च समन्नाहारो होति, एवं तज्जस्स विञ्ञाणभागस्स पातुभावो होती’’ति [म. नि. १.३०६]! अत्थेव सुत्तन्तोति? आमन्ता. तेन हि न वत्तब्बं – ‘‘कायायतनं कायविञ्ञाणेन सहजात’’न्ति.

९०७. न वत्तब्बं – ‘‘एकचित्तक्खणिका सब्बे धम्मा’’ति? आमन्ता. सब्बे धम्मा निच्चा धुवा सस्सता अविपरिणामधम्माति? न हेवं वत्तब्बे. तेन हि एकचित्तक्खणिका सब्बे धम्माति.

खणिककथा निट्ठिता.

बावीसतिमवग्गो.

तस्सुद्दानं –

अत्थि किञ्चि संयोजनं अप्पहाय परिनिब्बानं, अरहा कुसलचित्तो परिनिब्बायति, अरहा आनेञ्जे ठितो परिनिब्बायति, अत्थि गब्भसेय्याय धम्माभिसमयो, अत्थि गब्भसेय्याय अरहत्तप्पत्ति, अत्थि सुपिनगतस्स धम्माभिसमयो, अत्थि सुपिनगतस्स अरहत्तप्पत्ति, सब्बं सुपिनगतस्स चित्तं अब्याकतं, नत्थि काचि आसेवनपच्चयता, एकचित्तक्खणिका सब्बे धम्माति.