(१९६) ३. निरयपालकथा

८६६. नत्थि निरयेसु निरयपालाति? आमन्ता. नत्थि निरयेसु कम्मकारणाति? न हेवं वत्तब्बे…पे… अत्थि निरयेसु कम्मकारणाति? आमन्ता. अत्थि निरयेसु निरयपालाति? न हेवं वत्तब्बे…पे….

अत्थि मनुस्सेसु कम्मकारणा, अत्थि च कारणिकाति? आमन्ता. अत्थि निरयेसु कम्मकारणा, अत्थि च कारणिकाति? न हेवं वत्तब्बे…पे… अत्थि निरयेसु कम्मकारणा, नत्थि च कारणिकाति? आमन्ता. अत्थि मनुस्सेसु कम्मकारणा, नत्थि च कारणिकाति? न हेवं वत्तब्बे…पे….

८६७. अत्थि निरयेसु निरयपालाति? आमन्ता. ननु वुत्तं भगवता –

‘‘न वेस्सभू नोपि च पेत्तिराजा,

सोमो यमो वेस्सवणो च राजा;

सकानि कम्मानि हनन्ति तत्थ, इतो पणुन्नं [पणुण्णं (स्या. क.), पनुन्नं (सी.)] परलोकपत्त’’न्ति.

अत्थेव सुत्तन्तोति? आमन्ता. तेन हि नत्थि निरयेसु निरयपालाति.

८६८. नत्थि निरयेसु निरयपालाति? आमन्ता. ननु वुत्तं भगवता – ‘‘तमेनं, भिक्खवे, निरयपाला पञ्चविधबन्धनं नाम कारणं कारेन्ति [करोन्ति (म. नि. ३.२५०; अ. नि. ३.३६)] – तत्तं अयोखीलं हत्थे गमेन्ति, तत्तं अयोखीलं दुतिये हत्थे गमेन्ति, तत्तं अयोखीलं पादे गमेन्ति, तत्तं अयोखीलं दुतिये पादे गमेन्ति, तत्तं अयोखीलं मज्झेउरस्मिं गमेन्ति; सो तत्थ दुक्खा तिब्बा कटुका वेदना वेदेति; न च ताव कालं करोति याव न तं पापकम्मं ब्यन्तीहोती’’ति [म. नि. ३.२५०; अ. नि. ३.३६]! अत्थेव सुत्तन्तोति? आमन्ता. तेन हि अत्थि निरयेसु निरयपालाति.

नत्थि निरयेसु निरयपालाति? आमन्ता. ननु वुत्तं भगवता – ‘‘तमेनं, भिक्खवे, निरयपाला संवेसेत्वा कुठारीहि [कुधारीहि (सब्बत्थ)] तच्छन्ति…पे… तमेनं, भिक्खवे, निरयपाला उद्धम्पादं अधोसिरं ठपेत्वा वासीहि तच्छन्ति…पे… तमेनं, भिक्खवे, निरयपाला रथे योजेत्वा आदित्ताय पथविया सम्पज्जलिताय सजोतिभूताय [सञ्जोतिभूताय (स्या.)] सारेन्तिपि पच्चासारेन्तिपि…पे… तमेनं, भिक्खवे, निरयपाला महन्तं अङ्गारपब्बतं आदित्तं सम्पज्जलितं सजोतिभूतं आरोपेन्तिपि ओरोपेन्तिपि…पे… तमेनं, भिक्खवे, निरयपाला उद्धम्पादं अधोसिरं गहेत्वा तत्ताय लोहकुम्भिया पक्खिपन्ति आदित्ताय सम्पज्जलिताय सजोतिभूताय. सो तत्थ फेणुद्देहकं पच्चति, सो तत्थ फेणुद्देहकं पच्चमानो सकिम्पि उद्धं गच्छति, सकिम्पि अधो गच्छति, सकिम्पि तिरियं गच्छति. सो तत्थ दुक्खा तिब्बा कटुका वेदना वेदयति, न च ताव कालं करोति याव न तं पापकम्मं ब्यन्तीहोति. तमेनं, भिक्खवे, निरयपाला महानिरये पक्खिपन्ति! सो खो पन, भिक्खवे, महानिरयो –

‘‘चतुक्कण्णो चतुद्वारो, विभत्तो भागसो मितो;

अयोपाकारपरियन्तो, अयसा पटिकुज्जितो.

‘‘तस्स अयोमया भूमि, जलिता तेजसा युता;

समन्ता योजनसतं, फरित्वा तिट्ठति सब्बदा’’ति [म. नि. ३.२५०; अ. नि. ३.३६; पे. व. ७१].

अत्थेव सुत्तन्तोति? आमन्ता. तेन हि अत्थि निरयेसु निरयपालाति.

निरयपालकथा निट्ठिता.