(६५) ३. चेतसिककथा

४७५. नत्थि चेतसिको धम्मोति? आमन्ता. ननु अत्थि केचि धम्मा चित्तेन सहगता सहजाता संसट्ठा सम्पयुत्ता एकुप्पादा एकनिरोधा एकवत्थुका एकारम्मणाति? आमन्ता. हञ्चि अत्थि केचि धम्मा चित्तेन सहगता सहजाता संसट्ठा सम्पयुत्ता एकुप्पादा एकनिरोधा एकवत्थुका एकारम्मणा, नो च वत रे वत्तब्बे – ‘‘नत्थि चेतसिको धम्मो’’ति.

फस्सो चित्तेन सहजातोति? आमन्ता. हञ्चि फस्सो चित्तेन सहजातो, तेन वत रे वत्तब्बे – ‘‘फस्सो चेतसिको’’ति. वेदना…पे… सञ्ञा… चेतना… सद्धा… वीरियं… सति… समाधि… पञ्ञा… रागो… दोसो… मोहो…पे… अनोत्तप्पं चित्तेन सहजातन्ति? आमन्ता. हञ्चि अनोत्तप्पं चित्तेन सहजातं, तेन वत रे वत्तब्बे – ‘‘अनोत्तप्पं चेतसिक’’न्ति.

४७६. चित्तेन सहजाताति कत्वा चेतसिकाति? आमन्ता. फस्सेन सहजाताति कत्वा फस्ससिकाति [फस्सिकाति (पी. अट्ठ.)]? आमन्ता. चित्तेन सहजाताति कत्वा चेतसिकाति? आमन्ता. वेदनाय… सञ्ञाय… चेतनाय… सद्धाय… वीरियेन… सतिया… समाधिना… पञ्ञाय… रागेन… दोसेन… मोहेन…पे… अनोत्तप्पेन सहजाताति कत्वा अनोत्तप्पासिकाति [अनोत्तप्पिकाति (?)]? आमन्ता.

४७७. नत्थि चेतसिको धम्मोति? आमन्ता. ननु वुत्तं भगवता –

‘‘चित्तञ्हिदं चेतसिका च धम्मा,

अनत्ततो संविदितस्स होन्ति;

हीनप्पणीतं तदुभये विदित्वा,

सम्मद्दसो वेदि पलोकधम्म’’न्ति.

अत्थेव सुत्तन्तोति? आमन्ता. तेन हि अत्थि चेतसिको धम्मोति.

नत्थि चेतसिको धम्मोति? आमन्ता. ननु वुत्तं भगवता – ‘‘इध, केवट्ट, भिक्खु परसत्तानं परपुग्गलानं चित्तम्पि आदिसति चेतसिकम्पि आदिसति वितक्कितम्पि आदिसति विचारितम्पि आदिसति – ‘एवम्पि ते मनो, इत्थम्पि ते मनो, इतिपि ते चित्त’’’न्ति [दी. नि. १.४८५]. अत्थेव सुत्तन्तोति? आमन्ता. तेन हि अत्थि चेतसिको धम्मोति.

चेतसिककथा निट्ठिता.