२. दुतियवग्गो
(१८) ९. अनुपुब्बाभिसमयकथा
३३९. अनुपुब्बाभिसमयोति? आमन्ता. अनुपुब्बेन सोतापत्तिमग्गं भावेतीति? न हेवं वत्तब्बे. अनुपुब्बेन सोतापत्तिमग्गं भावेतीति? आमन्ता. अनुपुब्बेन सोतापत्तिफलं सच्छिकरोतीति? न हेवं वत्तब्बे.
अनुपुब्बाभिसमयोति? आमन्ता. अनुपुब्बेन सकदागामिमग्गं भावेतीति? न हेवं वत्तब्बे. अनुपुब्बेन सकदागामिमग्गं भावेतीति? आमन्ता. अनुपुब्बेन सकदागामिफलं सच्छिकरोतीति? न हेवं वत्तब्बे.
अनुपुब्बाभिसमयोति? आमन्ता. अनुपुब्बेन अनागामिमग्गं भावेतीति? न हेवं वत्तब्बे. अनुपुब्बेन अनागामिमग्गं भावेतीति? आमन्ता. अनुपुब्बेन अनागामिफलं सच्छिकरोतीति? न हेवं वत्तब्बे.
अनुपुब्बाभिसमयोति? आमन्ता. अनुपुब्बेन अरहत्तमग्गं भावेतीति? न हेवं वत्तब्बे. अनुपुब्बेन अरहत्तमग्गं भावेतीति? आमन्ता. अनुपुब्बेन अरहत्तफलं सच्छिकरोतीति? न हेवं वत्तब्बे.
३४०. सोतापत्तिफलसच्छिकिरियाय पटिपन्नो पुग्गलो दुक्खदस्सनेन किं जहतीति? सक्कायदिट्ठिं, विचिकिच्छं, सीलब्बतपरामासं, तदेकट्ठे च किलेसे चतुभागं जहतीति. चतुभागं सोतापन्नो, चतुभागं न सोतापन्नो, चतुभागं सोतापत्तिफलप्पत्तो पटिलद्धो अधिगतो सच्छिकतो उपसम्पज्ज विहरति, कायेन फुसित्वा विहरति, चतुभागं न कायेन फुसित्वा विहरति, चतुभागं सत्तक्खत्तुपरमो कोलङ्कोलो एकबीजी बुद्धे अवेच्चप्पसादेन समन्नागतो, धम्मे…पे… सङ्घे…पे… अरियकन्तेहि सीलेहि समन्नागतो चतुभागं न अरियकन्तेहि सीलेहि समन्नागतोति? न हेवं वत्तब्बे.
समुदयदस्सनेन…पे… निरोधदस्सनेन…पे… मग्गदस्सनेन किं जहतीति? सक्कायदिट्ठिं, विचिकिच्छं, सीलब्बतपरामासं, तदेकट्ठे च किलेसे चतुभागं जहतीति. चतुभागं सोतापन्नो, चतुभागं न सोतापन्नो, चतुभागं सोतापत्तिफलप्पत्तो पटिलद्धो अधिगतो सच्छिकतो उपसम्पज्ज विहरति, कायेन फुसित्वा विहरति, चतुभागं न कायेन फुसित्वा विहरति, चतुभागं सत्तक्खत्तुपरमो कोलङ्कोलो एकबीजी बुद्धे अवेच्चप्पसादेन समन्नागतो, धम्मे…पे… सङ्घे…पे… अरियकन्तेहि सीलेहि समन्नागतो, चतुभागं न अरियकन्तेहि सीलेहि समन्नागतोति? न हेवं वत्तब्बे…पे….
३४१. सकदागामिफलसच्छिकिरियाय पटिपन्नो पुग्गलो दुक्खदस्सनेन किं जहतीति? ओळारिकं कामरागं, ओळारिकं ब्यापादं, तदेकट्ठे च किलेसे चतुभागं जहतीति. चतुभागं सकदागामी, चतुभागं न सकदागामी, चतुभागं सकदागामिफलप्पत्तो पटिलद्धो अधिगतो सच्छिकतो उपसम्पज्ज विहरति, कायेन फुसित्वा विहरति, चतुभागं न कायेन फुसित्वा विहरतीति? न हेवं वत्तब्बे…पे… समुदयदस्सनेन…पे… निरोधदस्सनेन…पे… मग्गदस्सनेन किं जहतीति? ओळारिकं कामरागं, ओळारिकं ब्यापादं, तदेकट्ठे च किलेसे चतुभागं जहतीति. चतुभागं सकदागामी, चतुभागं न सकदागामी, चतुभागं सकदागामिफलप्पत्तो पटिलद्धो अधिगतो सच्छिकतो उपसम्पज्ज विहरति, कायेन फुसित्वा विहरति, चतुभागं न कायेन फुसित्वा विहरतीति? न हेवं वत्तब्बे…पे….
३४२. अनागामिफलसच्छिकिरियाय पटिपन्नो पुग्गलो दुक्खदस्सनेन किं जहतीति? अणुसहगतं कामरागं, अणुसहगतं ब्यापादं, तदेकट्ठे च किलेसे चतुभागं जहतीति. चतुभागं अनागामी, चतुभागं न अनागामी, चतुभागं अनागामिफलप्पत्तो पटिलद्धो अधिगतो सच्छिकतो उपसम्पज्ज विहरति, कायेन फुसित्वा विहरति, चतुभागं न कायेन फुसित्वा विहरति, चतुभागं अन्तरापरिनिब्बायी…पे… उपहच्चपरिनिब्बायी… असङ्खारपरिनिब्बायी… ससङ्खारपरिनिब्बायी… उद्धंसोतो अकनिट्ठगामी, चतुभागं न उद्धंसोतो न अकनिट्ठगामीति? न हेवं वत्तब्बे…पे….
समुदयदस्सनेन…पे… निरोधदस्सनेन…पे… मग्गदस्सनेन किं जहतीति? अणुसहगतं कामरागं, अणुसहगतं ब्यापादं, तदेकट्ठे च किलेसे चतुभागं जहतीति. चतुभागं अनागामी, चतुभागं न अनागामी, चतुभागं अनागामिफलप्पत्तो पटिलद्धो अधिगतो सच्छिकतो उपसम्पज्ज विहरति, कायेन फुसित्वा विहरति, चतुभागं न कायेन फुसित्वा विहरति, चतुभागं अन्तरापरिनिब्बायी…पे… उपहच्चपरिनिब्बायी… असङ्खारपरिनिब्बायी… ससङ्खारपरिनिब्बायी… उद्धंसोतो अकनिट्ठगामी, चतुभागं न उद्धंसोतो अकनिट्ठगामीति? न हेवं वत्तब्बे…पे….
३४३. अरहत्तसच्छिकिरियाय पटिपन्नो पुग्गलो दुक्खदस्सनेन किं जहतीति? रूपरागं, अरूपरागं, मानं, उद्धच्चं, अविज्जं, तदेकट्ठे च किलेसे चतुभागं जहतीति. चतुभागं अरहा, चतुभागं न अरहा, चतुभागं अरहत्तप्पत्तो पटिलद्धो अधिगतो सच्छिकतो उपसम्पज्ज विहरति, कायेन फुसित्वा विहरति, चतुभागं न कायेन फुसित्वा विहरति, चतुभागं वीतरागो…पे… वीतदोसो… वीतमोहो…पे… कतकरणीयो ओहितभारो अनुप्पत्तसदत्थो परिक्खीणभवसंयोजनो सम्मदञ्ञाविमुत्तो उक्खित्तपलिघो सङ्किण्णपरिखो अब्बूळ्हेसिको निरग्गळो अरियो पन्नद्धजो पन्नभारो विसञ्ञुत्तो सुविजितविजयो, दुक्खं तस्स परिञ्ञातं, समुदयो पहीनो, निरोधो सच्छिकतो, मग्गो भावितो, अभिञ्ञेय्यं अभिञ्ञातं, परिञ्ञेय्यं परिञ्ञातं, पहातब्बं पहीनं, भावेतब्बं भावितं…पे… सच्छिकातब्बं सच्छिकतं, चतुभागं सच्छिकातब्बं न सच्छिकतन्ति? न हेवं वत्तब्बे…पे….
समुदयदस्सनेन … निरोधदस्सनेन… मग्गदस्सनेन किं जहतीति? रूपरागं, अरूपरागं, मानं, उद्धच्चं, अविज्जं, तदेकट्ठे च किलेसे चतुभागं जहतीति. चतुभागं अरहा, चतुभागं न अरहा, चतुभागं अरहत्तप्पत्तो पटिलद्धो अधिगतो सच्छिकतो उपसम्पज्ज विहरति, कायेन फुसित्वा विहरति, चतुभागं न कायेन फुसित्वा विहरति, चतुभागं वीतरागो… वीतदोसो… वीतमोहो… कतकरणीयो ओहितभारो अनुप्पत्तसदत्थो परिक्खीणभवसंयोजनो सम्मदञ्ञाविमुत्तो उक्खित्तपलिघो सङ्किण्णपरिखो अब्बूळ्हेसिको निरग्गळो अरियो पन्नद्धजो पन्नभारो विसञ्ञुत्तो सुविजितविजयो, दुक्खं तस्स परिञ्ञातं, समुदयो पहीनो, निरोधो सच्छिकतो, मग्गो भावितो, अभिञ्ञेय्यं अभिञ्ञातं, परिञ्ञेय्यं परिञ्ञातं, पहातब्बं पहीनं, भावेतब्बं भावितं…पे… सच्छिकातब्बं सच्छिकतं, चतुभागं सच्छिकातब्बं न सच्छिकतन्ति? न हेवं वत्तब्बे…पे….
३४४. सोतापत्तिफलसच्छिकिरियाय पटिपन्नो पुग्गलो दुक्खं दक्खन्तो पटिपन्नकोति वत्तब्बोति? आमन्ता. दुक्खे दिट्ठे फले ठितोति वत्तब्बोति? न हेवं वत्तब्बे. समुदयं दक्खन्तो…पे… निरोधं दक्खन्तो पटिपन्नकोति वत्तब्बोति? आमन्ता. निरोधे दिट्ठे फले ठितोति वत्तब्बोति? न हेवं वत्तब्बे.
सोतापत्तिफलसच्छिकिरियाय पटिपन्नो पुग्गलो मग्गं दक्खन्तो पटिपन्नकोति वत्तब्बो, मग्गे दिट्ठे फले ठितोति वत्तब्बोति? आमन्ता. दुक्खं दक्खन्तो पटिपन्नकोति वत्तब्बो, दुक्खे दिट्ठे फले ठितोति वत्तब्बोति? न हेवं वत्तब्बे…पे… मग्गं दक्खन्तो पटिपन्नकोति वत्तब्बो, मग्गे दिट्ठे फले ठितोति वत्तब्बोति? आमन्ता. समुदयं दक्खन्तो…पे… निरोधं दक्खन्तो पटिपन्नकोति वत्तब्बो, निरोधे दिट्ठे फले ठितोति वत्तब्बोति? न हेवं वत्तब्बे…पे….
सोतापत्तिफलसच्छिकिरियाय पटिपन्नो पुग्गलो दुक्खं दक्खन्तो पटिपन्नकोति वत्तब्बो, दुक्खे दिट्ठे न वत्तब्बं – ‘‘फले ठितोति वत्तब्बो’’ति? आमन्ता. मग्गं दक्खन्तो पटिपन्नकोति वत्तब्बो, मग्गे दिट्ठे न वत्तब्बं – ‘‘फले ठितोति वत्तब्बो’’ति? न हेवं वत्तब्बे…पे… समुदयं दक्खन्तो… निरोधं दक्खन्तो पटिपन्नकोति वत्तब्बो, निरोधे दिट्ठे न वत्तब्बं – ‘‘फले ठितोति वत्तब्बो’’ति? आमन्ता. मग्गं दक्खन्तो ‘‘पटिपन्नको’’ति वत्तब्बो, मग्गे दिट्ठे न वत्तब्बं – ‘‘फले ठितोति वत्तब्बो’’ति? न हेवं वत्तब्बे…पे….
[सकवादीपुच्छालक्खणं] सोतापत्तिफलसच्छिकिरियाय पटिपन्नो पुग्गलो दुक्खं दक्खन्तो पटिपन्नकोति वत्तब्बो, दुक्खे दिट्ठे न वत्तब्बं – ‘‘फले ठितोति वत्तब्बो’’ति? आमन्ता. निरत्थियं दुक्खदस्सनन्ति? न हेवं वत्तब्बे…पे… समुदयं दक्खन्तो…पे… निरोधं दक्खन्तो पटिपन्नकोति वत्तब्बो, निरोधे दिट्ठे न वत्तब्बं – ‘‘फले ठितोति वत्तब्बो’’ति? आमन्ता. निरत्थियं निरोधदस्सनन्ति? न हेवं वत्तब्बे…पे….
३४५. [परवादीपुच्छालक्खणं] दुक्खे दिट्ठे चत्तारि सच्चानि दिट्ठानि होन्तीति? आमन्ता. दुक्खसच्चं चत्तारि सच्चानीति? न हेवं वत्तब्बे…पे….
[सकवादीपुच्छालक्खणं] रूपक्खन्धे अनिच्चतो दिट्ठे पञ्चक्खन्धा अनिच्चतो दिट्ठा होन्तीति? आमन्ता. रूपक्खन्धो पञ्चक्खन्धाति? न हेवं वत्तब्बे…पे….
[सकवादीपुच्छालक्खणं] चक्खायतने अनिच्चतो दिट्ठे द्वादसायतनानि अनिच्चतो दिट्ठानि होन्तीति? आमन्ता. चक्खायतनं द्वादसायतनानीति? न हेवं वत्तब्बे…पे….
[सकवादीपुच्छालक्खणं] चक्खुधातुया अनिच्चतो दिट्ठाय अट्ठारस धातुयो अनिच्चतो दिट्ठा होन्तीति? आमन्ता. चक्खुधातु अट्ठारस धातुयोति? न हेवं वत्तब्बे…पे….
[सकवादीपुच्छालक्खणं] चक्खुन्द्रिये अनिच्चतो दिट्ठे बावीसतिन्द्रियानि अनिच्चतो दिट्ठानि होन्तीति? आमन्ता. चक्खुन्द्रियं बावीसतिन्द्रियानीति? न हेवं वत्तब्बे…पे….
[सकवादीपुच्छालक्खणं] चतूहि ञाणेहि सोतापत्तिफलं सच्छिकरोतीति? आमन्ता. चत्तारि सोतापत्तिफलानीति? न हेवं वत्तब्बे…पे… अट्ठहि ञाणेहि सोतापत्तिफलं सच्छिकरोतीति? आमन्ता. अट्ठ सोतापत्तिफलानीति? न हेवं वत्तब्बे…पे… द्वादसहि ञाणेहि सोतापत्तिफलं सच्छिकरोतीति? आमन्ता. द्वादस सोतापत्तिफलानीति? न हेवं वत्तब्बे…पे… चतुचत्तारीसाय ञाणेहि सोतापत्तिफलं सच्छिकरोतीति? आमन्ता. चतुचत्तारीसं सोतापत्तिफलानीति? न हेवं वत्तब्बे…पे… सत्तसत्ततिया ञाणेहि सोतापत्तिफलं सच्छिकरोतीति? आमन्ता. सत्तसत्तति सोतापत्तिफलानीति? न हेवं वत्तब्बे…पे….
३४६. न वत्तब्बं – ‘‘अनुपुब्बाभिसमयो’’ति? आमन्ता. ननु वुत्तं भगवता – ‘‘सेय्यथापि, भिक्खवे, महासमुद्दो अनुपुब्बनिन्नो अनुपुब्बपोणो अनुपुब्बपब्भारो, न आयतकेनेव पपातो; एवमेव खो, भिक्खवे, इमस्मिं धम्मविनये अनुपुब्बसिक्खा अनुपुब्बकिरिया अनुपुब्बपटिपदा, न आयतकेनेव अञ्ञापटिवेधो’’ति [चूळव. ३८५; अ. नि. ८.२०; उदा. ४५ उदाने च]. अत्थेव सुत्तन्तोति? आमन्ता. तेन हि अनुपुब्बाभिसमयोति.
न वत्तब्बं – ‘‘अनुपुब्बाभिसमयो’’ति? आमन्ता. ननु वुत्तं भगवता –
‘‘अनुपुब्बेन मेधावी, थोकं थोकं खणे खणे;
कम्मारो रजतस्सेव, निद्धमे मलमत्तनो’’ति [ध. प. २३९ धम्मपदे].
अत्थेव सुत्तन्तोति? आमन्ता. तेन हि अनुपुब्बाभिसमयोति.
अनुपुब्बाभिसमयोति? आमन्ता. नन्वायस्मा गवम्पति थेरो भिक्खू एतदवोच – ‘‘सम्मुखा मेतं, आवुसो, भगवतो सुतं सम्मुखा पटिग्गहितं – ‘यो, भिक्खवे, दुक्खं पस्सति दुक्खसमुदयम्पि सो पस्सति, दुक्खनिरोधम्पि पस्सति, दुक्खनिरोधगामिनिं पटिपदम्पि पस्सति; यो दुक्खसमुदयं पस्सति दुक्खम्पि सो पस्सति, दुक्खनिरोधम्पि पस्सति, दुक्खनिरोधगामिनिं पटिपदम्पि पस्सति; यो दुक्खनिरोधं पस्सति दुक्खम्पि सो पस्सति, दुक्खसमुदयम्पि पस्सति, दुक्खनिरोधगामिनिं पटिपदम्पि पस्सति; यो दुक्खनिरोधगामिनिं पटिपदं पस्सति दुक्खम्पि सो पस्सति, दुक्खसमुदयम्पि पस्सति, दुक्खनिरोधम्पि पस्सती’’’ति [सं. नि. ५.११००]! अत्थेव सुत्तन्तोति? आमन्ता. तेन हि न वत्तब्बं – ‘‘अनुपुब्बाभिसमयो’’ति.
अनुपुब्बाभिसमयोति? आमन्ता. ननु वुत्तं भगवता –
‘‘सहावस्स दस्सनसम्पदाय,
तयस्सु धम्मा जहिता भवन्ति;
सक्कायदिट्ठी विचिकिच्छितञ्च,
सीलब्बतं वापि यदत्थि किञ्चि;
चतूहपायेहि च विप्पमुत्तो,
छच्चाभिठानानि अभब्ब कातु’’न्ति.
अत्थेव सुत्तन्तोति? आमन्ता. तेन हि न वत्तब्बं – ‘‘अनुपुब्बाभिसमयो’’ति.
अनुपुब्बाभिसमयोति? आमन्ता. ननु वुत्तं भगवता – ‘‘यस्मिं, भिक्खवे, समये अरियसावकस्स विरजं वीतमलं धम्मचक्खुं उदपादि – ‘यं किञ्चि समुदयधम्मं सब्बं तं निरोधधम्म’न्ति, सह दस्सनुप्पादा, भिक्खवे, अरियसावकस्स तीणि संयोजनानि पहीयन्ति – सक्कायदिट्ठि, विचिकिच्छा, सीलब्बतपरामासो’’ति! अत्थेव सुत्तन्तोति? आमन्ता. तेन हि न वत्तब्बं – ‘‘अनुपुब्बाभिसमयो’’ति.
अनुपुब्बाभिसमयकथा निट्ठिता.