१२. उपादापञ्ञत्तानुयोगो
९५. रूपं उपादाय पुग्गलस्स पञ्ञत्तीति? आमन्ता. रूपं अनिच्चं सङ्खतं पटिच्चसमुप्पन्नं खयधम्मं वयधम्मं विरागधम्मं निरोधधम्मं विपरिणामधम्मन्ति? आमन्ता? पुग्गलोपि अनिच्चो सङ्खतो पटिच्चसमुप्पन्नो खयधम्मो वयधम्मो विरागधम्मो निरोधधम्मो विपरिणामधम्मोति? न हेवं वत्तब्बे…पे….
९६. वेदनं उपादाय… सञ्ञं उपादाय… सङ्खारे उपादाय… विञ्ञाणं उपादाय पुग्गलस्स पञ्ञत्तीति? आमन्ता. विञ्ञाणं अनिच्चं सङ्खतं पटिच्चसमुप्पन्नं खयधम्मं वयधम्मं विरागधम्मं निरोधधम्मं विपरिणामधम्मन्ति? आमन्ता. पुग्गलोपि अनिच्चो सङ्खतो पटिच्चसमुप्पन्नो खयधम्मो वयधम्मो विरागधम्मो निरोधधम्मो विपरिणामधम्मोति? न हेवं वत्तब्बे…पे….
९७. रूपं उपादाय पुग्गलस्स पञ्ञत्तीति? आमन्ता. नीलं रूपं उपादाय नीलकस्स पुग्गलस्स पञ्ञत्तीति? न हेवं वत्तब्बे…पे… पीतं रूपं उपादाय… लोहितं रूपं उपादाय… ओदातं रूपं उपादाय… सनिदस्सनं रूपं उपादाय… अनिदस्सनं रूपं उपादाय… सप्पटिघं रूपं उपादाय… अप्पटिघं रूपं उपादाय अप्पटिघस्स पुग्गलस्स पञ्ञत्तीति? न हेवं वत्तब्बे…पे….
९८. वेदनं उपादाय पुग्गलस्स पञ्ञत्तीति? आमन्ता. कुसलं वेदनं उपादाय कुसलस्स पुग्गलस्स पञ्ञत्तीति? न हेवं वत्तब्बे…पे… कुसलं वेदनं उपादाय कुसलस्स पुग्गलस्स पञ्ञत्तीति? आमन्ता. कुसला वेदना सफला सविपाका इट्ठफला कन्तफला मनुञ्ञफला असेचनकफला सुखुद्रया सुखविपाकाति? आमन्ता. कुसलोपि पुग्गलो सफलो सविपाको इट्ठफलो कन्तफलो मनुञ्ञफलो असेचनकफलो सुखुद्रयो सुखविपाकोति? न हेवं वत्तब्बे…पे….
९९. वेदनं उपादाय पुग्गलस्स पञ्ञत्तीति? आमन्ता. अकुसलं वेदनं उपादाय अकुसलस्स पुग्गलस्स पञ्ञत्तीति? न हेवं वत्तब्बे…पे… अकुसलं वेदनं उपादाय अकुसलस्स पुग्गलस्स पञ्ञत्तीति? आमन्ता. अकुसला वेदना सफला सविपाका अनिट्ठफला अकन्तफला अमनुञ्ञफला सेचनकफला दुक्खुद्रया दुक्खविपाकाति? आमन्ता. अकुसलोपि पुग्गलो सफलो सविपाको अनिट्ठफलो अकन्तफलो अमनुञ्ञफलो सेचनकफलो दुक्खुद्रयो दुक्खविपाकोति? न हेवं वत्तब्बे…पे….
१००. वेदनं उपादाय पुग्गलस्स पञ्ञत्तीति? आमन्ता. अब्याकतं वेदनं उपादाय अब्याकतस्स पुग्गलस्स पञ्ञत्तीति? न हेवं वत्तब्बे…पे… अब्याकतं वेदनं उपादाय अब्याकतस्स पुग्गलस्स पञ्ञत्तीति? आमन्ता. अब्याकता वेदना अनिच्चा सङ्खता पटिच्चसमुप्पन्ना खयधम्मा वयधम्मा विरागधम्मा निरोधधम्मा विपरिणामधम्माति? आमन्ता. अब्याकतोपि पुग्गलो अनिच्चो सङ्खतो पटिच्चसमुप्पन्नो खयधम्मो वयधम्मो विरागधम्मो निरोधधम्मो विपरिणामधम्मोति? न हेवं वत्तब्बे…पे….
१०१. सञ्ञं उपादाय… सङ्खारे उपादाय… विञ्ञाणं उपादाय पुग्गलस्स पञ्ञत्तीति? आमन्ता. कुसलं विञ्ञाणं उपादाय कुसलस्स पुग्गलस्स पञ्ञत्तीति? न हेवं वत्तब्बे…पे… कुसलं विञ्ञाणं उपादाय कुसलस्स पुग्गलस्स पञ्ञत्तीति? आमन्ता. कुसलं विञ्ञाणं सफलं सविपाकं इट्ठफलं कन्तफलं मनुञ्ञफलं असेचनकफलं सुखुद्रयं सुखविपाकन्ति? आमन्ता. कुसलोपि पुग्गलो सफलो सविपाको इट्ठफलो कन्तफलो मनुञ्ञफलो असेचनकफलो सुखुद्रयो सुखविपाकोति? न हेवं वत्तब्बे…पे….
१०२. विञ्ञाणं उपादाय पुग्गलस्स पञ्ञत्तीति? आमन्ता. अकुसलं विञ्ञाणं उपादाय अकुसलस्स पुग्गलस्स पञ्ञत्तीति? न हेवं वत्तब्बे…पे… अकुसलं विञ्ञाणं उपादाय अकुसलस्स पुग्गलस्स पञ्ञत्तीति? आमन्ता. अकुसलं विञ्ञाणं सफलं सविपाकं अनिट्ठफलं अकन्तफलं अमनुञ्ञफलं सेचनकफलं दुक्खुद्रयं दुक्खविपाकन्ति? आमन्ता. अकुसलोपि पुग्गलो सफलो सविपाको अनिट्ठफलो अकन्तफलो अमनुञ्ञफलो सेचनकफलो दुक्खुद्रयो दुक्खविपाकोति? न हेवं वत्तब्बे…पे….
१०३. विञ्ञाणं उपादाय पुग्गलस्स पञ्ञत्तीति? आमन्ता. अब्याकतं विञ्ञाणं उपादाय अब्याकतस्स पुग्गलस्स पञ्ञत्तीति? न हेवं वत्तब्बे…पे… अब्याकतं विञ्ञाणं उपादाय अब्याकतस्स पुग्गलस्स पञ्ञत्तीति? आमन्ता. अब्याकतं विञ्ञाणं अनिच्चं सङ्खतं पटिच्चसमुप्पन्नं खयधम्मं वयधम्मं विरागधम्मं निरोधधम्मं विपरिणामधम्मन्ति? आमन्ता. अब्याकतोपि पुग्गलो अनिच्चो सङ्खतो पटिच्चसमुप्पन्नो खयधम्मो वयधम्मो विरागधम्मो निरोधधम्मो विपरिणामधम्मोति? न हेवं वत्तब्बे…पे….
१०४. चक्खुं उपादाय ‘‘चक्खुमा पुग्गलो’’ति वत्तब्बोति? आमन्ता. चक्खुम्हि निरुद्धे ‘‘चक्खुमा पुग्गलो निरुद्धो’’ति वत्तब्बोति? न हेवं वत्तब्बे…पे… सोतं उपादाय… घानं उपादाय… जिव्हं उपादाय… कायं उपादाय… मनं उपादाय ‘‘मनवा पुग्गलो’’ति वत्तब्बोति? आमन्ता. मनम्हि निरुद्धे ‘‘मनवा पुग्गलो निरुद्धो’’ति वत्तब्बोति? न हेवं वत्तब्बे.
१०५. मिच्छादिट्ठिं उपादाय ‘‘मिच्छादिट्ठियो पुग्गलो’’ति वत्तब्बोति? आमन्ता. मिच्छादिट्ठिया निरुद्धाय ‘‘मिच्छादिट्ठियो पुग्गलो निरुद्धो’’ति वत्तब्बोति? न हेवं वत्तब्बे. मिच्छासङ्कप्पं उपादाय… मिच्छावाचं उपादाय… मिच्छाकम्मन्तं उपादाय… मिच्छाआजीवं उपादाय … मिच्छावायामं उपादाय… मिच्छासतिं उपादाय… मिच्छासमाधिं उपादाय ‘‘मिच्छासमाधियो पुग्गलो’’ति वत्तब्बोति? आमन्ता. मिच्छासमाधिम्हि निरुद्धे ‘‘मिच्छासमाधियो पुग्गलो निरुद्धो’’ति वत्तब्बोति? न हेवं वत्तब्बे.
१०६. सम्मादिट्ठिं उपादाय ‘‘सम्मादिट्ठियो पुग्गलो’’ति वत्तब्बोति? आमन्ता. सम्मादिट्ठिया निरुद्धाय ‘‘सम्मादिट्ठियो पुग्गलो निरुद्धो’’ति वत्तब्बोति? न हेवं वत्तब्बे…पे… सम्मासङ्कप्पं उपादाय… सम्मावाचं उपादाय… सम्माकम्मन्तं उपादाय… सम्माआजीवं उपादाय… सम्मावायामं उपादाय… सम्मासतिं उपादाय… सम्मासमाधिं उपादाय ‘‘सम्मासमाधियो पुग्गलो’’ति वत्तब्बोति? आमन्ता. सम्मासमाधिम्हि निरुद्धे ‘‘सम्मासमाधियो पुग्गलो निरुद्धो’’ति वत्तब्बोति? न हेवं वत्तब्बे…पे….
१०७. रूपं उपादाय, वेदनं उपादाय पुग्गलस्स पञ्ञत्तीति? आमन्ता. द्विन्नं खन्धानं उपादाय द्विन्नं पुग्गलानं पञ्ञत्तीति? न हेवं वत्तब्बे…पे… रूपं उपादाय, वेदनं उपादाय, सञ्ञं उपादाय, सङ्खारे उपादाय, विञ्ञाणं उपादाय पुग्गलस्स पञ्ञत्तीति? आमन्ता. पञ्चन्नं खन्धानं उपादाय पञ्चन्नं पुग्गलानं पञ्ञत्तीति? न हेवं वत्तब्बे…पे….
१०८. चक्खायतनं उपादाय, सोतायतनं उपादाय पुग्गलस्स पञ्ञत्तीति? आमन्ता. द्विन्नं आयतनानं उपादाय द्विन्नं पुग्गलानं पञ्ञत्तीति? न हेवं वत्तब्बे…पे… चक्खायतनं उपादाय, सोतायतनं उपादाय…पे… धम्मायतनं उपादाय पुग्गलस्स पञ्ञत्तीति? आमन्ता. द्वादसन्नं आयतनानं उपादाय द्वादसन्नं पुग्गलानं पञ्ञत्तीति? न हेवं वत्तब्बे…पे….
१०९. चक्खुधातुं उपादाय, सोतधातुं उपादाय पुग्गलस्स पञ्ञत्तीति? आमन्ता. द्विन्नं धातूनं उपादाय द्विन्नं पुग्गलानं पञ्ञत्तीति? न हेवं वत्तब्बे…पे… चक्खुधातुं उपादाय, सोतधातुं उपादाय…पे… धम्मधातुं उपादाय पुग्गलस्स पञ्ञत्तीति? आमन्ता. अट्ठारसन्नं धातूनं उपादाय अट्ठारसन्नं पुग्गलानं पञ्ञत्तीति? न हेवं वत्तब्बे…पे….
११०. चक्खुन्द्रियं उपादाय, सोतिन्द्रियं उपादाय पुग्गलस्स पञ्ञत्तीति? आमन्ता. द्विन्नं इन्द्रियानं उपादाय द्विन्नं पुग्गलानं पञ्ञत्तीति? न हेवं वत्तब्बे…पे… चक्खुन्द्रियं उपादाय, सोतिन्द्रियं उपादाय…पे… अञ्ञाताविन्द्रियं उपादाय पुग्गलस्स पञ्ञत्तीति? आमन्ता. बावीसतीनं [बावीसतिया (?)] इन्द्रियानं उपादाय बावीसतीनं पुग्गलानं पञ्ञत्तीति? न हेवं वत्तब्बे…पे….
१११. एकवोकारभवं उपादाय एकस्स पुग्गलस्स पञ्ञत्तीति? आमन्ता. चतुवोकारभवं उपादाय चतुन्नं पुग्गलानं पञ्ञत्तीति? न हेवं वत्तब्बे…पे… एकवोकारभवं उपादाय एकस्स पुग्गलस्स पञ्ञत्तीति? आमन्ता. पञ्चवोकारभवं उपादाय पञ्चन्नं पुग्गलानं पञ्ञत्तीति? न हेवं वत्तब्बे…पे… एकवोकारभवे एकोव पुग्गलोति? आमन्ता. चतुवोकारभवे चत्तारोव [चत्तारो (?)] पुग्गलाति? न हेवं वत्तब्बे…पे… एकवोकारभवे एकोव पुग्गलोति? आमन्ता. पञ्चवोकारभवे पञ्चेव पुग्गलाति? न हेवं वत्तब्बे…पे….
११२. यथा रुक्खं उपादाय छायाय पञ्ञत्ति, एवमेवं रूपं उपादाय पुग्गलस्स पञ्ञत्तीति? ( ) [(आमन्ता) (?) एवं अनन्तरवारत्तयेपि] यथा रुक्खं उपादाय छायाय पञ्ञत्ति, रुक्खोपि अनिच्चो छायापि अनिच्चा, एवमेवं रूपं उपादाय पुग्गलस्स पञ्ञत्ति, रूपम्पि अनिच्चं पुग्गलोपि अनिच्चोति? न हेवं वत्तब्बे…पे… यथा रुक्खं उपादाय छायाय पञ्ञत्ति, अञ्ञो रुक्खो अञ्ञा छाया, एवमेवं रूपं उपादाय पुग्गलस्स पञ्ञत्ति, अञ्ञं रूपं अञ्ञो पुग्गलोति? न हेवं वत्तब्बे…पे….
११३. यथा गामं उपादाय गामिकस्स पञ्ञत्ति, एवमेवं रूपं उपादाय पुग्गलस्स पञ्ञत्तीति? यथा गामं उपादाय गामिकस्स पञ्ञत्ति, अञ्ञो गामो अञ्ञो गामिको, एवमेवं रूपं उपादाय पुग्गलस्स पञ्ञत्ति, अञ्ञं रूपं अञ्ञो पुग्गलोति? न हेवं वत्तब्बे…पे….
११४. यथा रट्ठं उपादाय रञ्ञो पञ्ञत्ति, एवमेवं रूपं उपादाय पुग्गलस्स पञ्ञत्तीति? यथा रट्ठं उपादाय रञ्ञो पञ्ञत्ति, अञ्ञं रट्ठं अञ्ञो राजा, एवमेवं रूपं उपादाय पुग्गलस्स पञ्ञत्ति, अञ्ञं रूपं अञ्ञो पुग्गलोति? न हेवं वत्तब्बे…पे….
११५. यथा न निगळो नेगळिको, यस्स निगळो सो नेगळिको, एवमेवं न रूपं रूपवा, यस्स रूपं सो रूपवाति? यथा न निगळो नेगळिको, यस्स निगळो सो नेगळिको, अञ्ञो निगळो अञ्ञो नेगळिको, एवमेवं न रूपं रूपवा, यस्स रूपं सो रूपवा, अञ्ञं रूपं अञ्ञो रूपवाति? न हेवं वत्तब्बे…पे….
११६. चित्ते चित्ते पुग्गलस्स पञ्ञत्तीति? आमन्ता. चित्ते चित्ते पुग्गलो जायति जीयति मीयति चवति उपपज्जतीति? न हेवं वत्तब्बे…पे… दुतिये चित्ते उप्पन्ने न वत्तब्बं सोति वा अञ्ञोति वाति? आमन्ता. दुतिये चित्ते उप्पन्ने न वत्तब्बं कुमारकोति वा कुमारिकाति वाति? वत्तब्बं.
आजानाहि निग्गहं. हञ्चि दुतिये चित्ते उप्पन्ने न वत्तब्बं – ‘‘सोति वा अञ्ञोति वा,’’ तेन वत रे वत्तब्बे – ‘‘दुतिये चित्ते उप्पन्ने न वत्तब्बं – ‘कुमारकोति वा कुमारिकाति वा’’’ति. यं तत्थ वदेसि – ‘‘वत्तब्बे खो – ‘दुतिये चित्ते उप्पन्ने न वत्तब्बं – सोति वा अञ्ञोति वा, दुतिये चित्ते उप्पन्ने वत्तब्बं – कुमारकोति वा कुमारिकाति वा’’’ति मिच्छा.
हञ्चि वा पन दुतिये चित्ते उप्पन्ने वत्तब्बं – ‘‘कुमारकोति वा कुमारिका’’ति वा, तेन वत रे वत्तब्बे – ‘‘दुतिये चित्ते उप्पन्ने वत्तब्बं – ‘सोति वा अञ्ञोति वा’’’ति. यं तत्थ वदेसि – ‘‘वत्तब्बे खो – ‘दुतिये चित्ते उप्पन्ने न वत्तब्बं – सोति वा अञ्ञोति वा, दुतिये चित्ते उप्पन्ने वत्तब्बं – कुमारकोति वा कुमारिकाति वा’’’ति मिच्छा.
११७. दुतिये चित्ते उप्पन्ने न वत्तब्बं – ‘‘सोति वा अञ्ञोति वा’’ति? आमन्ता. दुतिये चित्ते उप्पन्ने न वत्तब्बं – ‘‘इत्थीति वा पुरिसोति वा गहट्ठोति वा पब्बजितोति वा देवोति वा मनुस्सोति वा’’ति? वत्तब्बं.
आजानाहि निग्गहं. हञ्चि दुतिये चित्ते उप्पन्ने न वत्तब्बं – ‘‘सोति वा अञ्ञोति वा,’’ तेन वत रे वत्तब्बे – ‘‘दुतिये चित्ते उप्पन्ने न वत्तब्बं – ‘देवोति वा मनुस्सोति वा’’’ति. यं तत्थ वदेसि – ‘‘वत्तब्बे खो – ‘दुतिये चित्ते उप्पन्ने न वत्तब्बं – सोति वा अञ्ञोति वा, दुतिये चित्ते उप्पन्ने वत्तब्बं – देवोति वा मनुस्सोति वा’’’ति मिच्छा.
हञ्चि वा पन दुतिये चित्ते उप्पन्ने वत्तब्बं – ‘‘देवोति वा मनुस्सोति वा,’’ तेन वत रे वत्तब्बे – ‘‘दुतिये चित्ते उप्पन्ने वत्तब्बं – ‘सोति वा अञ्ञोति वा’’’ति. यं तत्थ वदेसि – ‘‘वत्तब्बे खो – ‘दुतिये चित्ते उप्पन्ने न वत्तब्बं – सोति वा अञ्ञोति वा, दुतिये चित्ते उप्पन्ने वत्तब्बं – देवोति वा मनुस्सोति वा’’’ति मिच्छा…पे….
११८. न वत्तब्बं – ‘‘पुग्गलो उपलब्भति सच्चिकट्ठपरमत्थेना’’ति? आमन्ता. ननु यो पस्सति यं पस्सति येन पस्सति, सो पस्सति तं पस्सति तेन पस्सतीति? आमन्ता. हञ्चि यो पस्सति यं पस्सति येन पस्सति, सो पस्सति तं पस्सति तेन पस्सति; तेन वत रे वत्तब्बे – ‘‘पुग्गलो उपलब्भति सच्चिकट्ठपरमत्थेना’’ति.
११९. न वत्तब्बं – ‘‘पुग्गलो उपलब्भति सच्चिकट्ठपरमत्थेना’’ति? आमन्ता. ननु यो सुणाति…पे… यो घायति… यो सायति… यो फुसति… यो विजानाति यं विजानाति येन विजानाति, सो विजानाति तं विजानाति तेन विजानातीति? आमन्ता. हञ्चि यो विजानाति यं विजानाति येन विजानाति, सो विजानाति तं विजानाति तेन विजानाति; तेन वत रे वत्तब्बे – ‘‘पुग्गलो उपलब्भति सच्चिकट्ठपरमत्थेना’’ति.
१२०. पुग्गलो उपलब्भति सच्चिकट्ठपरमत्थेनाति? आमन्ता. ननु यो न पस्सति यं न पस्सति येन न पस्सति, सो न पस्सति तं न पस्सति तेन न पस्सतीति? आमन्ता. हञ्चि यो न पस्सति यं न पस्सति येन न पस्सति, सो न पस्सति तं न पस्सति तेन न पस्सति; नो च वत रे वत्तब्बे – ‘‘पुग्गलो उपलब्भति सच्चिकट्ठपरमत्थेना’’ति.
पुग्गलो उपलब्भति सच्चिकट्ठपरमत्थेनाति? आमन्ता. ननु यो न सुणाति…पे… यो न घायति… यो न सायति… यो न फुसति… यो न विजानाति यं न विजानाति येन न विजानाति, सो न विजानाति तं न विजानाति तेन न विजानातीति? आमन्ता. हञ्चि यो न विजानाति यं न विजानाति येन न विजानाति, सो न विजानाति तं न विजानाति तेन न विजानाति; नो च वत रे वत्तब्बे – ‘‘पुग्गलो उपलब्भति सच्चिकट्ठपरमत्थेना’’ति.
१२१. न वत्तब्बं – ‘‘पुग्गलो उपलब्भति सच्चिकट्ठपरमत्थेना’’ति? आमन्ता. ननु वुत्तं भगवता – ‘‘पस्सामहं, भिक्खवे, दिब्बेन चक्खुना विसुद्धेन अतिक्कन्तमानुसकेन सत्ते चवमाने उपपज्जमाने हीने पणीते सुवण्णे दुब्बण्णे, सुगते दुग्गते यथाकम्मूपगे सत्ते पजानामी’’ति [म. नि. १.२१३ थोकं विसदिसं]! अत्थेव सुत्तन्तोति? आमन्ता. तेन हि पुग्गलो उपलब्भति सच्चिकट्ठपरमत्थेनाति.
१२२. वुत्तं भगवता – ‘‘पस्सामहं, भिक्खवे, दिब्बेन चक्खुना विसुद्धेन अतिक्कन्तमानुसकेन सत्ते चवमाने उपपज्जमाने हीने पणीते सुवण्णे दुब्बण्णे, सुगते दुग्गते यथाकम्मूपगे सत्ते पजानामी’’ति कत्वा तेनेव कारणेन पुग्गलो उपलब्भति सच्चिकट्ठपरमत्थेनाति? आमन्ता. भगवा दिब्बेन चक्खुना विसुद्धेन अतिक्कन्तमानुसकेन रूपं पस्सति पुग्गलं पस्सतीति? रूपं पस्सति. रूपं पुग्गलो, रूपं चवति, रूपं उपपज्जति, रूपं यथाकम्मूपगन्ति? न हेवं वत्तब्बे.
भगवा दिब्बेन चक्खुना विसुद्धेन अतिक्कन्तमानुसकेन रूपं पस्सति पुग्गलं पस्सतीति? पुग्गलं पस्सति. पुग्गलो रूपं रूपायतनं रूपधातु नीलं पीतकं लोहितकं ओदातं चक्खुविञ्ञेय्यं चक्खुस्मिं पटिहञ्ञति, चक्खुस्स आपाथं आगच्छतीति? न हेवं वत्तब्बे.
भगवा दिब्बेन चक्खुना विसुद्धेन अतिक्कन्तमानुसकेन रूपं पस्सति पुग्गलं पस्सतीति? उभो पस्सति. उभो रूपं रूपायतनं रूपधातु, उभो नीला, उभो पीतका, उभो लोहितका, उभो ओदाता, उभो चक्खुविञ्ञेय्या, उभो चक्खुस्मिं पटिहञ्ञन्ति, उभो चक्खुस्स आपाथं आगच्छन्ति, उभो चवन्ति, उभो उपपज्जन्ति, उभो यथाकम्मूपगाति? न हेवं वत्तब्बे.
उपादापञ्ञत्तानुयोगो.