दुकनिक्खेपं

हेतुगोच्छकं

१०५९. कतमे धम्मा हेतू? तयो कुसलहेतू, तयो अकुसलहेतू, तयो अब्याकतहेतू, नव कामावचरहेतू छ रूपावचरहेतू, छ अरूपावचरहेतू, छ अपरियापन्नहेतू.

१०६०. तत्थ कतमे तयो कुसलहेतू? अलोभो, अदोसो, अमोहो.

१०६१. तत्थ कतमो अलोभो? यो अलोभो अलुब्भना अलुब्भितत्तं असारागो असारज्जना असारज्जितत्तं अनभिज्झा अलोभो कुसलमूलं – अयं वुच्चति अलोभो.

१०६२. तत्थ कतमो अदोसो? यो अदोसो अदुस्सना अदुस्सितत्तं मेत्ति मेत्तायना मेत्तायितत्तं अनुद्दा अनुद्दायना अनुदायितत्तं हितेसिता अनुकम्पा अब्यापादो अब्यापज्जो अदोसो कुसलमूलं – अयं वुच्चति अदोसो.

१०६३. तत्थ कतमो अमोहो? दुक्खे ञाणं, दुक्खसमुदये ञाणं, दुक्खनिरोधे ञाणं, दुक्खनिरोधगामिनिया पटिपदाय ञाणं, पुब्बन्ते ञाणं, अपरन्ते ञाणं, पुब्बन्तापरन्ते ञाणं, इदप्पच्चयता पटिच्चसमुप्पन्नेसु धम्मेसु ञाणं, या एवरूपा पञ्ञा पजानना विचयो पविचयो धम्मविचयो सल्लक्खणा उपलक्खणा पच्चुपलक्खणा पण्डिच्चं कोसल्लं नेपुञ्ञं वेभब्या चिन्ता उपपरिक्खा भूरी मेधा परिणायिका विपस्सना सम्पजञ्ञं पतोदो पञ्ञा पञ्ञिन्द्रियं पञ्ञाबलं पञ्ञासत्थं पञ्ञापासादो पञ्ञाआलोको पञ्ञाओभासो पञ्ञापज्जोतो पञ्ञारतनं अमोहो धम्मविचयो सम्मादिट्ठि – अयं वुच्चति अमोहो.

इमे तयो कुसलहेतू.

१०६४. तत्थ कतमे तयो अकुसलहेतू? लोभो, दोसो, मोहो.

१०६५. तत्थ कतमो लोभो? यो रागो सारागो अनुनयो अनुरोधो नन्दी नन्दीरागो [नन्दिरागो (सी.)] चित्तस्स सारागो इच्छा मुच्छा अज्झोसानं गेधो पलिगेधो सङ्गो पङ्को एजा माया जनिका सञ्जननी सिब्बिनी [सिब्बनी (सी.)] जालिनी सरिता विसत्तिका सुत्तं विसटा आयूहिनी [आयूहनी (सी. स्या.)] दुतिया पणिधि भवनेत्ति वनं वनथो सन्थवो सिनेहो अपेक्खा पटिबन्धु आसा आसिसना आसिसितत्तं [आसिंसना आसिंसितत्तं (सी. स्या.)] रूपासा सद्दासा गन्धासा रसासा फोट्ठब्बासा लाभासा धनासा पुत्तासा जीवितासा जप्पा पजप्पा अभिजप्पा जप्पा जप्पना जप्पितत्तं लोलुप्पं लोलुप्पायना लोलुप्पायितत्तं पुच्छञ्जिकता [पुञ्चिकता (स्या.) पुच्छिकता (सी.)] साधुकम्यता अधम्मरागो विसमलोभो निकन्ति निकामना पत्थना पिहना सम्पत्थना कामतण्हा भवतण्हा विभवतण्हा रूपतण्हा अरूपतण्हा निरोधतण्हा रूपतण्हा सद्दतण्हा गन्धतण्हा रसतण्हा फोट्ठब्बतण्हा धम्मतण्हा ओघो योगो गन्थो उपादानं आवरणं नीवरणं छादनं बन्धनं उपक्किलेसो अनुसयो परियुट्ठानं लता वेविच्छं दुक्खमूलं दुक्खनिदानं दुक्खप्पभवो मारपासो मारबळिसं मारविसयो तण्हानदी तण्हाजालं तण्हागद्दुलं तण्हासमुद्दो अभिज्झा लोभो अकुसलमूलं – अयं वुच्चति लोभो.

१०६६. तत्थ कतमो दोसो? अनत्थं मे अचरीति आघातो जायति, अनत्थं मे चरतीति आघातो जायति, अनत्थं मे चरिस्सतीति आघातो जायति, पियस्स मे मनापस्स अनत्थं अचरि…पे… अनत्थं चरति…पे… अनत्थं चरिस्सतीति आघातो जायति, अप्पियस्स मे अमनापस्स अत्थं अचरि…पे… अत्थं चरति…पे… अत्थं चरिस्सतीति आघातो जायति, अट्ठाने वा पन आघातो जायति. यो एवरूपो चित्तस्स आघातो पटिघातो पटिघं पटिविरोधो कोपो पकोपो सम्पकोपो दोसो पदोसो सम्पदोसो चित्तस्स ब्यापत्ति मनोपदोसो कोधो कुज्झना कुज्झितत्तं दोसो दुस्सना दुस्सितत्तं ब्यापत्ति ब्यापज्जना ब्यापज्जितत्तं विरोधो पटिविरोधो चण्डिक्कं असुरोपो अनत्तमनता चित्तस्स – अयं वुच्चति दोसो.

१०६७. तत्थ कतमो मोहो? दुक्खे अञ्ञाणं, दुक्खसमुदये अञ्ञाणं, दुक्खनिरोधे अञ्ञाणं, दुक्खनिरोधगामिनिया पटिपदाय अञ्ञाणं, पुब्बन्ते अञ्ञाणं, अपरन्ते अञ्ञाणं, पुब्बन्तापरन्ते अञ्ञाणं, इदप्पच्चयता पटिच्चसमुप्पन्नेसु धम्मेसु अञ्ञाणं, यं एवरूपं अञ्ञाणं अदस्सनं अनभिसमयो अननुबोधो असम्बोधो अप्पटिवेधो असंगाहना अपरियोगाहना असमपेक्खना अपच्चवेक्खणा अपच्चक्खकम्मं दुम्मेज्झं बाल्यं असम्पजञ्ञं मोहो पमोहो सम्मोहो अविज्जा अविज्जोघो अविज्जायोगो अविज्जानुसयो अविज्जापरियुट्ठानं अविज्जालङ्गी मोहो अकुसलमूलं – अयं वुच्चति मोहो.

इमे तयो अकुसलहेतू.

१०६८. तत्थ कतमे तयो अब्याकतहेतू? कुसलानं वा धम्मानं विपाकतो किरियाब्याकतेसु वा धम्मेसु अलोभो अदोसो अमोहो – इमे तयो अब्याकतहेतू.

१०६९. तत्थ कतमे नव कामावचरहेतू? तयो कुसलहेतू, तयो अकुसलहेतू, तयो अब्याकतहेतू – इमे नव कामावचरहेतू.

१०७०. तत्थ कतमे छ रूपावचरहेतू? तयो कुसलहेतू, तयो अब्याकतहेतू – इमे छ रूपावचरहेतू.

१०७१. तत्थ कतमे छ अरूपावचरहेतू? तयो कुसलहेतू, तयो अब्याकतहेतू – इमे छ अरूपावचरहेतू.

१०७२. तत्थ कतमे छ अपरियापन्नहेतू? तयो कुसलहेतू, तयो अब्याकतहेतू – इमे छ अपरियापन्नहेतू.

१०७३. तत्थ कतमे तयो कुसलहेतू? अलोभो, अदोसो, अमोहो.

१०७४. तत्थ कतमो अलोभो? यो अलोभो अलुब्भना अलुब्भितत्तं असारागो असारज्जना असारज्जितत्तं अनभिज्झा अलोभो कुसलमूलं – अयं वुच्चति अलोभो.

१०७५. तत्थ कतमो अदोसो? यो अदोसो अदुस्सना अदुस्सितत्तं…पे… अब्यापादो अब्यापज्जो अदोसो कुसलमूलं – अयं वुच्चति अदोसो.

१०७६. तत्थ कतमो अमोहो? दुक्खे ञाणं, दुक्खसमुदये ञाणं, दुक्खनिरोधे ञाणं, दुक्खनिरोधगामिनिया पटिपदाय ञाणं, पुब्बन्ते ञाणं, अपरन्ते ञाणं, पुब्बन्तापरन्ते ञाणं, इदप्पच्चयता पटिच्चसमुप्पन्नेसु धम्मेसु ञाणं, या एवरूपा पञ्ञा पजानना विचयो पविचयो धम्मविचयो सल्लक्खणा उपलक्खणा पच्चुपलक्खणा पण्डिच्चं कोसल्लं नेपुञ्ञं वेभब्या चिन्ता उपपरिक्खा भूरी मेधा परिणायिका विपस्सना सम्पजञ्ञं पतोदो पञ्ञा पञ्ञिन्द्रियं पञ्ञाबलं पञ्ञासत्थं पञ्ञापासादो पञ्ञाआलोको पञ्ञाओभासो पञ्ञापज्जोतो पञ्ञारतनं अमोहो धम्मविचयो सम्मादिट्ठि धम्मविचयसम्बोज्झङ्गो मग्गङ्गं मग्गपरियापन्नं – अयं वुच्चति अमोहो.

इमे तयो कुसलहेतू.

१०७७. तत्थ कतमे तयो अब्याकतहेतू? कुसलानं धम्मानं विपाकतो अलोभो अदोसो अमोहो – इमे तयो अब्याकतहेतू. इमे छ अपरियापन्नहेतू – इमे धम्मा हेतू.

१०७८. कतमे धम्मा न हेतू? ते धम्मे ठपेत्वा, अवसेसा कुसलाकुसलाब्याकता धम्मा कामावचरा, रूपावचरा, अरूपावचरा, अपरियापन्ना; वेदनाक्खन्धो…पे… विञ्ञाणक्खन्धो; सब्बञ्च रूपं, असङ्खता च धातु – इमे धम्मा न हेतू.

१०७९. कतमे धम्मा सहेतुका? तेहि धम्मेहि ये धम्मा सहेतुका वेदनाक्खन्धो…पे… विञ्ञाणक्खन्धो – इमे धम्मा सहेतुका.

१०८०. कतमे धम्मा अहेतुका? तेहि धम्मेहि ये धम्मा अहेतुका वेदनाक्खन्धो…पे… विञ्ञाणक्खन्धो, सब्बञ्च रूपं, असङ्खता च धातु – इमे धम्मा अहेतुका.

१०८१. कतमे धम्मा हेतुसम्पयुत्ता? तेहि धम्मेहि ये धम्मा सम्पयुत्ता वेदनाक्खन्धो…पे… विञ्ञाणक्खन्धो – इमे धम्मा हेतुसम्पयुत्ता.

१०८२. कतमे धम्मा हेतुविप्पयुत्ता? तेहि धम्मेहि ये धम्मा विप्पयुत्ता वेदनाक्खन्धो…पे… विञ्ञाणक्खन्धो, सब्बञ्च रूपं, असङ्खता च धातु – इमे धम्मा हेतुविप्पयुत्ता.

१०८३. कतमे धम्मा हेतू चेव सहेतुका च? लोभो मोहेन हेतु चेव सहेतुको च, मोहो लोभेन हेतु चेव सहेतुको च, दोसो मोहेन हेतु चेव सहेतुको च, मोहो दोसेन हेतु चेव सहेतुको च; अलोभो अदोसो अमोहो, ते अञ्ञमञ्ञं हेतू चेव सहेतुका च – इमे धम्मा हेतू चेव सहेतुका च.

१०८४. कतमे धम्मा सहेतुका चेव न च हेतू? तेहि धम्मेहि ये धम्मा सहेतुका ते धम्मे ठपेत्वा, वेदनाक्खन्धो…पे… विञ्ञाणक्खन्धो – इमे धम्मा सहेतुका चेव न च हेतू.

१०८५. कतमे धम्मा हेतू चेव हेतुसम्पयुत्ता च? लोभो मोहेन हेतु चेव हेतुसम्पयुत्तो च, मोहो लोभेन हेतु चेव हेतुसम्पयुत्तो च, दोसो मोहेन हेतु चेव हेतुसम्पयुत्तो च, मोहो दोसेन हेतु चेव हेतुसम्पयुत्तो च; अलोभो अदोसो अमोहो, ते अञ्ञमञ्ञं हेतू चेव हेतुसम्पयुत्ता च – इमे धम्मा हेतू चेव हेतुसम्पयुत्ता च.

१०८६. कतमे धम्मा हेतुसम्पयुत्ता चेव न च हेतू? तेहि धम्मेहि ये धम्मा सम्पयुत्ता ते धम्मे ठपेत्वा, वेदनाक्खन्धो…पे… विञ्ञाणक्खन्धो – इमे धम्मा हेतुसम्पयुत्ता चेव न च हेतू.

१०८७. कतमे धम्मा न हेतू सहेतुका? तेहि धम्मेहि ये धम्मा न हेतू सहेतुका वेदनाक्खन्धो…पे… विञ्ञाणक्खन्धो – इमे धम्मा न हेतू सहेतुका.

१०८८. कतमे धम्मा न हेतू अहेतुका? तेहि धम्मेहि ये धम्मा न हेतू अहेतुका वेदनाक्खन्धो…पे… विञ्ञाणक्खन्धो, सब्बञ्च रूपं, असङ्खता च धातु – इमे धम्मा न हेतू अहेतुका.

चूळन्तरदुकं

१०८९. कतमे धम्मा सप्पच्चया? पञ्चक्खन्धा – रूपक्खन्धो, वेदनाक्खन्धो, सञ्ञाक्खन्धो, सङ्खारक्खन्धो, विञ्ञाणक्खन्धो – इमे धम्मा सप्पच्चया.

१०९०. कतमे धम्मा अप्पच्चया? असङ्खता धातु – इमे धम्मा अप्पच्चया.

१०९१. कतमे धम्मा सङ्खता? येव ते धम्मा सप्पच्चया, तेव ते धम्मा सङ्खता.

१०९२. कतमे धम्मा असङ्खता? यो एव सो धम्मो अप्पच्चयो, सो एव सो धम्मो असङ्खतो.

१०९३. कतमे धम्मा सनिदस्सना? रूपायतनं – इमे धम्मा सनिदस्सना.

१०९४. कतमे धम्मा अनिदस्सना? चक्खायतनं…पे… फोट्ठब्बायतनं, वेदनाक्खन्धो…पे… विञ्ञाणक्खन्धो, यञ्च रूपं अनिदस्सनं अप्पटिघं धम्मायतनपरियापन्नं, असङ्खता च धातु – इमे धम्मा अनिदस्सना.

१०९५. कतमे धम्मा सप्पटिघा? चक्खायतनं…पे… फोट्ठब्बायतनं – इमे धम्मा सप्पटिघा.

१०९६. कतमे धम्मा अप्पटिघा? वेदनाक्खन्धो…पे… विञ्ञाणक्खन्धो, यञ्च रूपं अनिदस्सनं अप्पटिघं धम्मायतनपरियापन्नं, असङ्खता च धातु – इमे धम्मा अप्पटिघा.

१०९७. कतमे धम्मा रूपिनो? चत्तारो च महाभूता चतुन्नञ्च महाभूतानं उपादाय रूपं – इमे धम्मा रूपिनो.

१०९८. कतमे धम्मा अरूपिनो? वेदनाक्खन्धो…पे… विञ्ञाणक्खन्धो, असङ्खता च धातु – इमे धम्मा अरूपिनो.

१०९९. कतमे धम्मा लोकिया? सासवा कुसलाकुसलाब्याकता धम्मा कामावचरा, रूपावचरा, अरूपावचरा, रूपक्खन्धो…पे… विञ्ञाणक्खन्धो – इमे धम्मा लोकिया.

११००. कतमे धम्मा लोकुत्तरा? अपरियापन्ना मग्गा च, मग्गफलानि च, असङ्खता च धातु – इमे धम्मा लोकुत्तरा.

११०१. कतमे धम्मा केनचि विञ्ञेय्या, केनचि न विञ्ञेय्या? ये ते धम्मा चक्खुविञ्ञेय्या, न ते धम्मा सोतविञ्ञेय्या; ये वा पन ते धम्मा सोतविञ्ञेय्या, न ते धम्मा चक्खुविञ्ञेय्या. ये ते धम्मा चक्खुविञ्ञेय्या, न ते धम्मा घानविञ्ञेय्या; ये वा पन ते धम्मा घानविञ्ञेय्या, न ते धम्मा चक्खुविञ्ञेय्या. ये ते धम्मा चक्खुविञ्ञेय्या, न ते धम्मा जिव्हाविञ्ञेय्या; ये वा पन ते धम्मा जिव्हाविञ्ञेय्या, न ते धम्मा चक्खुविञ्ञेय्या. ये ते धम्मा चक्खुविञ्ञेय्या, न ते धम्मा कायविञ्ञेय्या; ये वा पन ते धम्मा कायविञ्ञेय्या, न ते धम्मा चक्खुविञ्ञेय्या. ये ते धम्मा सोतविञ्ञेय्या, न ते धम्मा घानविञ्ञेय्या; ये वा पन ते धम्मा घानविञ्ञेय्या, न ते धम्मा सोतविञ्ञेय्या. ये ते धम्मा सोतविञ्ञेय्या, न ते धम्मा जिव्हाविञ्ञेय्या; ये वा पन ते धम्मा जिव्हाविञ्ञेय्या, न ते धम्मा सोतविञ्ञेय्या. ये ते धम्मा सोतविञ्ञेय्या, न ते धम्मा कायविञ्ञेय्या; ये वा पन ते धम्मा कायविञ्ञेय्या न ते धम्मा सोतविञ्ञेय्या. ये ते धम्मा सोतविञ्ञेय्या, न ते धम्मा चक्खुविञ्ञेय्या; ये वा पन ते धम्मा चक्खुविञ्ञेय्या, न ते धम्मा सोतविञ्ञेय्या. ये ते धम्मा घानविञ्ञेय्या, न ते धम्मा जिव्हाविञ्ञेय्या; ये वा पन ते धम्मा जिव्हाविञ्ञेय्या, न ते धम्मा घानविञ्ञेय्या. ये ते धम्मा घानविञ्ञेय्या, न ते धम्मा कायविञ्ञेय्या; ये वा पन ते धम्मा कायविञ्ञेय्या, न ते धम्मा घानविञ्ञेय्या. ये ते धम्मा घानविञ्ञेय्या, न ते धम्मा चक्खुविञ्ञेय्या; ये वा पन ते धम्मा चक्खुविञ्ञेय्या, न ते धम्मा घानविञ्ञेय्या. ये ते धम्मा घानविञ्ञेय्या, न ते धम्मा सोतविञ्ञेय्या; ये वा पन ते धम्मा सोतविञ्ञेय्या, न ते धम्मा घानविञ्ञेय्या. ये ते धम्मा जिव्हाविञ्ञेय्या, न ते धम्मा कायविञ्ञेय्या; ये वा पन ते धम्मा कायविञ्ञेय्या, न ते धम्मा जिव्हाविञ्ञेय्या. ये ते धम्मा जिव्हाविञ्ञेय्या, न ते धम्मा चक्खुविञ्ञेय्या; ये वा पन ते धम्मा चक्खुविञ्ञेय्या, न ते धम्मा जिव्हाविञ्ञेय्या. ये ते धम्मा जिव्हाविञ्ञेय्या, न ते धम्मा सोतविञ्ञेय्या; ये वा पन ते धम्मा सोतविञ्ञेय्या, न ते धम्मा जिव्हाविञ्ञेय्या. ये ते धम्मा जिव्हाविञ्ञेय्या, न ते धम्मा घानविञ्ञेय्या; ये वा पन ते धम्मा घानविञ्ञेय्या, न ते धम्मा जिव्हाविञ्ञेय्या. ये ते धम्मा कायविञ्ञेय्या, न ते धम्मा चक्खुविञ्ञेय्या; ये वा पन ते धम्मा चक्खुविञ्ञेय्या, न ते धम्मा कायविञ्ञेय्या. ये ते धम्मा कायविञ्ञेय्या, न ते धम्मा सोतविञ्ञेय्या; ये वा पन ते धम्मा सोतविञ्ञेय्या, न ते धम्मा कायविञ्ञेय्या. ये ते धम्मा कायविञ्ञेय्या, न ते धम्मा घानविञ्ञेय्या; ये वा पन ते धम्मा घानविञ्ञेय्या, न ते धम्मा कायविञ्ञेय्या. ये ते धम्मा कायविञ्ञेय्या, न ते धम्मा जिव्हाविञ्ञेय्या; ये वा पन ते धम्मा जिव्हाविञ्ञेय्या, न ते धम्मा कायविञ्ञेय्या. इमे धम्मा केनचि विञ्ञेय्या केनचि न विञ्ञेय्या.

आसवगोच्छकं

११०२. कतमे धम्मा आसवा? चत्तारो आसवा – कामासवो, भवासवो, दिट्ठासवो, अविज्जासवो.

११०३. तत्थ कतमो कामासवो? यो कामेसु कामच्छन्दो कामरागो कामनन्दी कामतण्हा कामसिनेहो कामपरिळाहो काममुच्छा कामज्झोसानं – अयं वुच्चति कामासवो.

११०४. तत्थ कतमो भवासवो? यो भवेसु भवछन्दो [भवच्छन्दो (सी. स्या.)] भवरागो भवनन्दी भवतण्हा भवसिनेहो भवपरिळाहो भवमुच्छा भवज्झोसानं – अयं वुच्चति भवासवो.

११०५. तत्थ कतमो दिट्ठासवो? सस्सतो लोकोति वा, असस्सतो लोकोति वा, अन्तवा लोकोति वा, अनन्तवा लोकोति वा, तं जीवं तं सरीरन्ति वा, अञ्ञं जीवं अञ्ञं सरीरन्ति वा, होति तथागतो परं मरणाति वा, न होति तथागतो परं मरणाति वा, होति च न च होति तथागतो परं मरणाति वा, नेव होति न न होति तथागतो परं मरणाति वा; या एवरूपा दिट्ठि दिट्ठिगतं दिट्ठिगहनं दिट्ठिकन्तारो दिट्ठिविसूकायिकं दिट्ठिविप्फन्दितं दिट्ठिसंयोजनं गाहो पटिग्गाहो अभिनिवेसो परामासो कुम्मग्गो मिच्छापथो मिच्छत्तं तित्थायतनं विपरियासग्गाहो – अयं वुच्चति दिट्ठासवो. सब्बापि मिच्छादिट्ठि दिट्ठासवो.

११०६. तत्थ कतमो अविज्जासवो? दुक्खे अञ्ञाणं, दुक्खसमुदये अञ्ञाणं, दुक्खनिरोधे अञ्ञाणं, दुक्खनिरोधगामिनिया पटिपदाय अञ्ञाणं, पुब्बन्ते अञ्ञाणं, अपरन्ते अञ्ञाणं, पुब्बन्तापरन्ते अञ्ञाणं, इदप्पच्चयता पटिच्चसमुप्पन्नेसु धम्मेसु अञ्ञाणंः यं एवरूपं अञ्ञाणं अदस्सनं अनभिसमयो अननुबोधो असम्बोधो अप्पटिवेधो असंगाहना अपरियोगाहना असमपेक्खना अपच्चवेक्खणा अपच्चक्खकम्मं दुम्मेज्झं बाल्यं असम्पजञ्ञं मोहो पमोहो सम्मोहो अविज्जा अविज्जोघो अविज्जायोगो अविज्जानुसयो अविज्जापरियुट्ठानं अविज्जालङ्गी मोहो अकुसलमूलं – अयं वुच्चति अविज्जासवो.

इमे धम्मा आसवा.

११०७. कतमे धम्मा नो आसवा? ते धम्मे ठपेत्वा अवसेसा कुसलाकुसलाब्याकता धम्मा कामावचरा, रूपावचरा, अरूपावचरा, अपरियापन्ना वेदनाक्खन्धो…पे… विञ्ञाणक्खन्धो; सब्बञ्च रूपं असङ्खता च धातु – इमे धम्मा नो आसवा.

११०८. कतमे धम्मा सासवा? कुसलाकुसलाब्याकता धम्मा कामावचरा, रूपावचरा, अरूपावचरा; रूपक्खन्धो…पे… विञ्ञाणक्खन्धो – इमे धम्मा सासवा.

११०९. कतमे धम्मा अनासवा? अपरियापन्ना मग्गा च मग्गफलानि च, असङ्खता च धातु – इमे धम्मा अनासवा.

१११०. कतमे धम्मा आसवसम्पयुत्ता? तेहि धम्मेहि ये धम्मा सम्पयुत्ता वेदनाक्खन्धो…पे… विञ्ञाणक्खन्धो – इमे धम्मा आसवसम्पयुत्ता.

११११. कतमे धम्मा आसवविप्पयुत्ता? तेहि धम्मेहि ये धम्मा विप्पयुत्ता वेदनाक्खन्धो…पे… विञ्ञाणक्खन्धो; सब्बञ्च रूपं, असङ्खता च धातु – इमे धम्मा आसवविप्पयुत्ता.

१११२. कतमे धम्मा आसवा चेव सासवा च? तेयेव आसवा आसवा चेव सासवा च.

१११३. कतमे धम्मा सासवा चेव नो च आसवा? तेहि धम्मेहि ये धम्मा सासवा, ते धम्मे ठपेत्वा अवसेसा सासवा कुसलाकुसलाब्याकता धम्मा कामावचरा, रूपावचरा, अरूपावचरा; रूपक्खन्धो…पे… विञ्ञाणक्खन्धो – इमे धम्मा सासवा चेव नो च आसवा.

१११४. कतमे धम्मा आसवा चेव आसवसम्पयुत्ता च? कामासवो अविज्जासवेन आसवो चेव आसवसम्पयुत्तो च, अविज्जासवो कामासवेन आसवो चेव आसवसम्पयुत्तो च, भवासवो अविज्जासवेन आसवो चेव आसवसम्पयुत्तो च, अविज्जासवो भवासवेन आसवो चेव आसवसम्पयुत्तो च, दिट्ठासवो अविज्जासवेन आसवो चेव आसवसम्पयुत्तो च, अविज्जासवो दिट्ठासवेन आसवो चेव आसवसम्पयुत्तो च – इमे धम्मा आसवा चेव आसवसम्पयुत्ता च.

१११५. कतमे धम्मा आसवसम्पयुत्ता चेव नो च आसवा? तेहि धम्मेहि ये धम्मा सम्पयुत्ता, ते धम्मे ठपेत्वा वेदनाक्खन्धो…पे… विञ्ञाणक्खन्धो – इमे धम्मा आसवसम्पयुत्ता चेव नो च आसवा.

१११६. कतमे धम्मा आसवविप्पयुत्ता सासवा? तेहि धम्मेहि ये धम्मा विप्पयुत्ता सासवा कुसलाकुसलाब्याकता धम्मा कामावचरा, रूपावचरा, अरूपावचरा, रूपक्खन्धो…पे… विञ्ञाणक्खन्धो – इमे धम्मा आसवविप्पयुत्ता सासवा.

१११७. कतमे धम्मा आसवविप्पयुत्ता अनासवा? अपरियापन्ना मग्गा च, मग्गफलानि च, असङ्खता च धातु – इमे धम्मा आसवविप्पयुत्ता अनासवा.

निक्खेपकण्डे पठमभाणवारो.

संयोजनगोच्छकं

१११८. कतमे धम्मा संयोजना? दस संयोजनानि – कामरागसंयोजनं, पटिघसंयोजनं, मानसंयोजनं, दिट्ठिसंयोजनं, विचिकिच्छासंयोजनं, सीलब्बतपरामाससंयोजनं, भवरागसंयोजनं, इस्सासंयोजनं, मच्छरियसंयोजनं, अविज्जासंयोजनं.

१११९. तत्थ कतमं कामरागसंयोजनं? यो कामेसु कामच्छन्दो कामरागो कामनन्दी कामतण्हा कामसिनेहो कामपरिळाहो काममुच्छा कामज्झोसानं – इदं वुच्चति कामरागसंयोजनं.

११२०. तत्थ कतमं पटिघसंयोजनं? अनत्थं मे अचरीति आघातो जायति, अनत्थं मे चरतीति आघातो जायति, अनत्थं मे चरिस्सतीति आघातो जायति, पियस्स मे मनापस्स अनत्थं अचरि…पे… अनत्थं चरति…पे… अनत्थं चरिस्सतीति आघातो जायति, अप्पियस्स मे अमनापस्स अत्थं अचरि…पे… अत्थं चरति…पे… अत्थं चरिस्सतीति आघातो जायति, अट्ठाने वा पन आघातो जायति. यो एवरूपो चित्तस्स आघातो पटिघातो पटिघं पटिविरोधो कोपो पकोपो सम्पकोपो दोसो पदोसो सम्पदोसो चित्तस्स ब्यापत्ति मनोपदोसो कोधो कुज्झना कुज्झितत्तं दोसो दुस्सना दुस्सितत्तं ब्यापत्ति ब्यापज्जना ब्यापज्जितत्तं विरोधो पटिविरोधो चण्डिक्कं असुरोपो अनत्तमनता चित्तस्स – इदं वुच्चति पटिघसंयोजनं.

११२१. तत्थ कतमं मानसंयोजनं? सेय्योहमस्मीति मानो, सदिसोहमस्मीति मानो, हीनोहमस्मीति मानो. यो एवरूपो मानो मञ्ञना मञ्ञितत्तं उन्नति उन्नमो [उण्णति उण्णामो (स्या.)] धजो सम्पग्गाहो केतुकम्यता चित्तस्स – इदं वुच्चति मानसंयोजनं.

११२२. तत्थ कतमं दिट्ठिसंयोजनं? सस्सतो लोकोति वा, असस्सतो लोकोति वा, अन्तवा लोकोति वा, अनन्तवा लोकोति वा, तं जीवं तं सरीरन्ति वा, अञ्ञं जीवं अञ्ञं सरीरन्ति वा, होति तथागतो परं मरणाति वा, न होति तथागतो परं मरणाति वा, होति च न च होति तथागतो परं मरणाति वा, नेव होति न न होति तथागतो परं मरणाति वा; या एवरूपा दिट्ठि दिट्ठिगतं दिट्ठिगहनं दिट्ठिकन्तारो दिट्ठिविसूकायिकं दिट्ठिविप्फन्दितं दिट्ठिसंयोजनं गाहो पटिग्गाहो अभिनिवेसो परामासो कुम्मग्गो मिच्छापथो मिच्छत्तं तित्थायतनं विपरियासग्गाहो – इदं वुच्चति दिट्ठिसंयोजनं. ठपेत्वा सीलब्बतपरामाससंयोजनं सब्बापि मिच्छादिट्ठि दिट्ठिसंयोजनं.

११२३. तत्थ कतमं विचिकिच्छासंयोजनं? सत्थरि कङ्खति विचिकिच्छति, धम्मे कङ्खति विचिकिच्छति, सङ्घे कङ्खति विचिकिच्छति, सिक्खाय कङ्खति विचिकिच्छति, पुब्बन्ते कङ्खति विचिकिच्छति, अपरन्ते कङ्खति विचिकिच्छति, पुब्बन्तापरन्ते कङ्खति विचिकिच्छति, इदप्पच्चयता पटिच्चसमुप्पन्नेसु धम्मेसु कङ्खति विचिकिच्छतिः या एवरूपा कङ्खा कङ्खायना कङ्खायितत्तं विमति विचिकिच्छा द्वेळ्हकं द्वेधापथो संसयो अनेकंसग्गाहो आसप्पना परिसप्पना अपरियोगाहना थम्भितत्तं चित्तस्स मनोविलेखो – इदं वुच्चति विचिकिच्छासंयोजनं.

११२४. तत्थ कतमं सीलब्बतपरामाससंयोजनं? इतो बहिद्धा समणब्राह्मणानं सीलेन सुद्धि वतेन सुद्धि सीलब्बतेन सुद्धीति; या एवरूपा दिट्ठि दिट्ठिगतं दिट्ठिगहनं दिट्ठिकन्तारो दिट्ठिविसूकायिकं दिट्ठिविप्फन्दितं दिट्ठिसंयोजनं गाहो पतिट्ठाहो अभिनिवेसो परामासो कुम्मग्गो मिच्छापथो मिच्छत्तं तित्थायतनं विपरियासग्गाहो – इदं वुच्चति सीलब्बतपरामाससंयोजनं.

११२५. तत्थ कतमं भवरागसंयोजनं? यो भवेसु भवछन्दो भवरागो भवनन्दी भवतण्हा भवसिनेहो भवपरिळाहो भवमुच्छा भवज्झोसानं – इदं वुच्चति भवरागसंयोजनं.

११२६. तत्थ कतमं इस्सासंयोजनं? या परलाभसक्कारगरुकारमाननवन्दनपूजनासु इस्सा इस्सायना इस्सायितत्तं उसूया उसूयना उसूयितत्तं [उस्सुया उस्सुयना उस्सुयितत्तं (क.)] – इदं वुच्चति इस्सासंयोजनं.

११२७. तत्थ कतमं मच्छरियसंयोजनं? पञ्च मच्छरियानि – आवासमच्छरियं, कुलमच्छरियं, लाभमच्छरियं, वण्णमच्छरियं, धम्ममच्छरियं. यं एवरूपं मच्छेरं मच्छरायना मच्छरायितत्तं वेविच्छं कदरियं कटुकञ्चुकता अग्गहितत्तं चित्तस्स – इदं वुच्चति मच्छरियसंयोजनं.

११२८. तत्थ कतमं अविज्जासंयोजनं? दुक्खे अञ्ञाणं, दुक्खसमुदये अञ्ञाणं, दुक्खनिरोधे अञ्ञाणं, दुक्खनिरोधगामिनिया पटिपदाय अञ्ञाणं, पुब्बन्ते अञ्ञाणं, अपरन्ते अञ्ञाणं, पुब्बन्तापरन्ते अञ्ञाणं, इदप्पच्चयता पटिच्चसमुप्पन्नेसु धम्मेसु अञ्ञाणंः यं एवरूपं अञ्ञाणं अदस्सनं अनभिसमयो अननुबोधो असम्बोधो अप्पटिवेधो असंगाहना अपरियोगाहना असमपेक्खना अपच्चवेक्खणा अपच्चक्खकम्मं दुम्मेज्झं बाल्यं असम्पजञ्ञं मोहो पमोहो सम्मोहो अविज्जा अविज्जोघो अविज्जायोगो अविज्जानुसयो अविज्जापरियुट्ठानं अविज्जालङ्गी मोहो अकुसलमूलं – इदं वुच्चति अविज्जासंयोजनं.

इमे धम्मा संयोजना.

११२९. कतमे धम्मा नो संयोजना? ते धम्मे ठपेत्वा अवसेसा कुसलाकुसलाब्याकता धम्मा कामावचरा, रूपावचरा, अरूपावचरा, अपरियापन्ना; वेदनाक्खन्धो…पे… विञ्ञाणक्खन्धो; सब्बञ्च रूपं, असङ्खता च धातु – इमे धम्मा नो संयोजना.

११३०. कतमे धम्मा संयोजनिया? सासवा कुसलाकुसलाब्याकता धम्मा कामावचरा, रूपावचरा, अरूपावचरा; रूपक्खन्धो…पे… विञ्ञाणक्खन्धो – इमे धम्मा संयोजनिया.

११३१. कतमे धम्मा असंयोजनिया? अपरियापन्ना मग्गा च, मग्गफलानि च, असङ्खता च धातु – इमे धम्मा असंयोजनिया.

११३२. कतमे धम्मा संयोजनसम्पयुत्ता? तेहि धम्मेहि ये धम्मा सम्पयुत्ता वेदनाक्खन्धो…पे… विञ्ञाणक्खन्धो – इमे धम्मा संयोजनसम्पयुत्ता.

११३३. कतमे धम्मा संयोजनविप्पयुत्ता? तेहि धम्मेहि ये धम्मा विप्पयुत्ता वेदनाक्खन्धो…पे… विञ्ञाणक्खन्धो; सब्बञ्च रूपं, असङ्खता च धातु – इमे धम्मा संयोजनविप्पयुत्ता.

११३४. कतमे धम्मा संयोजना चेव संयोजनिया च? तानेव संयोजनानि संयोजना चेव संयोजनिया च.

११३५. कतमे धम्मा संयोजनिया चेव नो च संयोजना? तेहि धम्मेहि ये धम्मा संयोजनिया, ते धम्मे ठपेत्वा अवसेसा सासवा कुसलाकुसलाब्याकता धम्मा कामावचरा, रूपावचरा, अरूपावचरा; रूपक्खन्धो…पे… विञ्ञाणक्खन्धो – इमे धम्मा संयोजनिया चेव नो च संयोजना.

११३६. कतमे धम्मा संयोजना चेव संयोजनसम्पयुत्ता च? कामरागसंयोजनं अविज्जासंयोजनेन संयोजनञ्चेव संयोजनसम्पयुत्तञ्च, अविज्जासंयोजनं कामरागसंयोजनेन संयोजनञ्चेव संयोजनसम्पयुत्तञ्च, पटिघसंयोजनं अविज्जासंयोजनेन संयोजनञ्चेव संयोजनसम्पयुत्तञ्च, अविज्जासंयोजनं पटिघसंयोजनेन संयोजनञ्चेव संयोजनसम्पयुत्तञ्च, मानसंयोजनं अविज्जासंयोजनेन संयोजनञ्चेव संयोजनसम्पयुत्तञ्च, अविज्जासंयोजनं मानसंयोजनेन संयोजनञ्चेव संयोजनसम्पयुत्तञ्च, दिट्ठिसंयोजनं अविज्जासंयोजनेन संयोजनञ्चेव संयोजनसम्पयुत्तञ्च, अविज्जासंयोजनं दिट्ठिसंयोजनेन संयोजनञ्चेव संयोजनसम्पयुत्तञ्च, विचिकिच्छासंयोजनं अविज्जासंयोजनेन संयोजनञ्चेव संयोजनसम्पयुत्तञ्च, अविज्जासंयोजनं विचिकिच्छासंयोजनेन संयोजनञ्चेव संयोजनसम्पयुत्तञ्च, सीलब्बतपरामाससंयोजनं अविज्जासंयोजनेन संयोजनञ्चेव संयोजनसम्पयुत्तञ्च, अविज्जासंयोजनं सीलब्बतपरामाससंयोजनेन संयोजनञ्चेव संयोजनसम्पयुत्तञ्च, भवरागसंयोजनं अविज्जासंयोजनेन संयोजनञ्चेव संयोजनसम्पयुत्तञ्च, अविज्जासंयोजनं भवरागसंयोजनेन संयोजनञ्चेव संयोजनसम्पयुत्तञ्च, इस्सासंयोजनं अविज्जासंयोजनेन संयोजनञ्चेव संयोजनसम्पयुत्तञ्च, अविज्जासंयोजनं इस्सासंयोजनेन संयोजनञ्चेव संयोजनसम्पयुत्तञ्च, मच्छरियसंयोजनं अविज्जासंयोजनेन संयोजनञ्चेव संयोजनसम्पयुत्तञ्च, अविज्जासंयोजनं मच्छरियसंयोजनेन संयोजनञ्चेव संयोजनसम्पयुत्तञ्च – इमे धम्मा संयोजना चेव संयोजनसम्पयुत्ता च.

११३७. कतमे धम्मा संयोजनसम्पयुत्ता चेव नो च संयोजना? तेहि धम्मेहि ये धम्मा सम्पयुत्ता, ते धम्मे ठपेत्वा वेदनाक्खन्धो…पे… विञ्ञाणक्खन्धो – इमे धम्मा संयोजनसम्पयुत्ता चेव नो च संयोजना.

११३८. कतमे धम्मा संयोजनविप्पयुत्ता संयोजनिया? तेहि धम्मेहि ये धम्मा विप्पयुत्ता सासवा कुसलाकुसलाब्याकता धम्मा कामावचरा, रूपावचरा, अरूपावचरा; रूपक्खन्धो…पे… विञ्ञाणक्खन्धो – इमे धम्मा संयोजनविप्पयुत्ता संयोजनिया.

११३९. कतमे धम्मा संयोजनविप्पयुत्ता असंयोजनिया? अपरियापन्ना मग्गा च, मग्गफलानि च, असङ्खता च धातु – इमे धम्मा संयोजनविप्पयुत्ता असंयोजनिया.

गन्थगोच्छकं

११४०. कतमे धम्मा गन्था? चत्तारो गन्था – अभिज्झा कायगन्थो, ब्यापादो कायगन्थो, सीलब्बतपरामासो कायगन्थो, इदं सच्चाभिनिवेसो कायगन्थो.

११४१. तत्थ कतमो अभिज्झा कायगन्थो? यो रागो सारागो अनुनयो अनुरोधो नन्दी नन्दीरागो चित्तस्स सारागो इच्छा मुच्छा अज्झोसानं गेधो पलिगेधो सङ्गो पङ्को एजा माया जनिका सञ्जननी सिब्बिनी जालिनी सरिता विसत्तिका सुत्तं विसटा आयूहिनी दुतिया पणिधि भवनेत्ति वनं वनथो सन्थवो सिनेहो अपेक्खा पटिबन्धु आसा आसिसना आसिसितत्तं रूपासा सद्दासा गन्धासा रसासा फोट्ठब्बासा लाभासा धनासा पुत्तासा जीवितासा जप्पा पजप्पा अभिजप्पा जप्पा जप्पना जप्पितत्तं लोलुप्पं लोलुप्पायना लोलुप्पायितत्तं पुच्छञ्जिकता साधुकम्यता अधम्मरागो विसमलोभो निकन्ति निकामना पत्थना पिहना सम्पत्थना कामतण्हा भवतण्हा विभवतण्हा रूपतण्हा अरूपतण्हा निरोधतण्हा रूपतण्हा सद्दतण्हा गन्धतण्हा रसतण्हा फोट्ठब्बतण्हा धम्मतण्हा ओघो योगो गन्थो उपादानं आवरणं नीवरणं छादनं बन्धनं उपक्किलेसो अनुसयो परियुट्ठानं लता वेविच्छं दुक्खमूलं दुक्खनिदानं दुक्खप्पभवो मारपासो मारबळिसं मारविसयो तण्हानदी तण्हाजालं तण्हागद्दुलं तण्हासमुद्दो अभिज्झा लोभो अकुसलमूलं – अयं वुच्चति अभिज्झा कायगन्थो.

११४२. तत्थ कतमो ब्यापादो कायगन्थो? अनत्थं मे अचरी ति आघातो जायति, अनत्थं मे चरतीति आघातो जायति, अनत्थं मे चरिस्सतीति आघातो जायति, पियस्स मे मनापस्स अनत्थं अचरि…पे… अनत्थं चरति…पे… अनत्थं चरिस्सतीति आघातो जायति, अप्पियस्स मे अमनापस्स अत्थं अचरि…पे… अत्थं चरति…पे… अत्थं चरिस्सतीति आघातो जायति, अट्ठाने वा पन आघातो जायति. यो एवरूपो चित्तस्स आघातो पटिघातो पटिघं पटिविरोधो कोपो पकोपो सम्पकोपो दोसो पदोसो सम्पदोसो चित्तस्स ब्यापत्ति मनोपदोसो कोधो कुज्झना कुज्झितत्तं दोसो दुस्सना दुस्सितत्तं ब्यापत्ति ब्यापज्जना ब्यापज्जितत्तं विरोधो पटिविरोधो चण्डिक्कं असुरोपो अनत्तमनता चित्तस्स – अयं वुच्चति ब्यापादो कायगन्थो.

११४३. तत्थ कतमो सीलब्बतपरामासो कायगन्थो? इतो बहिद्धा समणब्राह्मणानं सीलेन सुद्धि, वतेन सुद्धि, सीलब्बतेन सुद्धीतिः या एवरूपा दिट्ठि दिट्ठिगतं दिट्ठिगहनं दिट्ठिकन्तारो दिट्ठिविसूकायिकं दिट्ठिविप्फन्दितं दिट्ठिसंयोजनं गाहो पतिट्ठाहो अभिनिवेसो परामासो कुम्मग्गो मिच्छापथो मिच्छत्तं तित्थायतनं विपरियासग्गाहो – अयं वुच्चति सीलब्बतपरामासो कायगन्थो.

११४४. तत्थ कतमो इदंसच्चाभिनिवेसो कायगन्थो? सस्सतो लोको, इदमेव सच्चं मोघमञ्ञन्ति वा; असस्सतो लोको, इदमेव सच्चं मोघमञ्ञन्ति वा; अन्तवा लोको, इदमेव सच्चं मोघमञ्ञन्ति वा; अनन्तवा लोको, इदमेव सच्चं मोघमञ्ञन्ति वा; तं जीवं तं सरीरं, इदमेव सच्चं मोघमञ्ञन्ति वा; अञ्ञं जीवं अञ्ञं सरीरं, इदमेव सच्चं मोघमञ्ञन्ति वा; होति तथागतो परं मरणा, इदमेव सच्चं मोघमञ्ञन्ति वा; न होति तथागतो परं मरणा, इदमेव सच्चं मोघमञ्ञन्ति वा; होति च न च होति तथागतो परं मरणा, इदमेव सच्चं मोघमञ्ञन्ति वा; नेव होति न न होति तथागतो परं मरणा, इदमेव सच्चं मोघमञ्ञन्ति वाः या एवरूपा दिट्ठि दिट्ठिगतं दिट्ठिगहनं दिट्ठिकन्तारो दिट्ठिविसूकायिकं दिट्ठिविप्फन्दितं दिट्ठिसंयोजनं गाहो पतिट्ठाहो अभिनिवेसो परामासो कुम्मग्गो मिच्छापथो मिच्छत्तं तित्थायतनं विपरियासग्गाहो – अयं वुच्चति इदंसच्चाभिनिवेसो कायगन्थो. ठपेत्वा सीलब्बतपरामासं कायगन्थं सब्बापि मिच्छादिट्ठि इदंसच्चाभिनिवेसो कायगन्थो.

इमे धम्मा गन्था.

११४५. कतमे धम्मा नो गन्था? ते धम्मे ठपेत्वा अवसेसा कुसलाकुसलाब्याकता धम्मा कामावचरा, रूपावचरा, अरूपावचरा, अपरियापन्ना; वेदनाक्खन्धो…पे… विञ्ञाणक्खन्धो; सब्बञ्च रूपं, असङ्खता च धातु – इमे धम्मा नो गन्था.

११४६. कतमे धम्मा गन्थनिया? सासवा कुसलाकुसलाब्याकता धम्मा कामावचरा, रूपावचरा, अरूपावचरा; रूपक्खन्धो…पे… विञ्ञाणक्खन्धो – इमे धम्मा गन्थनिया.

११४७. कतमे धम्मा अगन्थनिया? अपरियापन्ना मग्गा च, मग्गफलानि च, असङ्खता च धातु – इमे धम्मा अगन्थनिया.

११४८. कतमे धम्मा गन्थसम्पयुत्ता? तेहि धम्मेहि ये धम्मा सम्पयुत्ता वेदनाक्खन्धो…पे… विञ्ञाणक्खन्धो – इमे धम्मा गन्थसम्पयुत्ता.

११४९. कतमे धम्मा गन्थविप्पयुत्ता? तेहि धम्मेहि ये धम्मा विप्पयुत्ता वेदनाक्खन्धो…पे… विञ्ञाणक्खन्धो, सब्बञ्च रूपं असङ्खता च धातु – इमे धम्मा गन्थविप्पयुत्ता.

११५०. कतमे धम्मा गन्था चेव गन्थनिया च? तेव गन्था गन्था चेव गन्थनिया च.

११५१. कतमे धम्मा गन्थनिया चेव नो च गन्था? तेहि धम्मेहि ये धम्मा गन्थनिया, ते धम्मे ठपेत्वा अवसेसा सासवा कुसलाकुसलाब्याकता धम्मा कामावचरा, रूपावचरा, अरूपावचरा; रूपक्खन्धो…पे… विञ्ञाणक्खन्धो – इमे धम्मा गन्थनिया चेव नो च गन्था.

११५२. कतमे धम्मा गन्था चेव गन्थसम्पयुत्ता च? सीलब्बतपरामासो कायगन्थो अभिज्झाकायगन्थेन गन्थो चेव गन्थसम्पयुत्तो च, अभिज्झाकायगन्थो सीलब्बतपरामासेन कायगन्थेन गन्थो चेव गन्थसम्पयुत्तो च, इदंसच्चाभिनिवेसो कायगन्थो अभिज्झाकायगन्थेन गन्थो चेव गन्थसम्पयुत्तो च, अभिज्झाकायगन्थो इदंसच्चाभिनिवेसेन कायगन्थेन गन्थो चेव गन्थसम्पयुत्तो च – इमे धम्मा गन्था चेव गन्थसम्पयुत्ता च.

११५३. कतमे धम्मा गन्थसम्पयुत्ता चेव नो च गन्था? तेहि धम्मेहि ये धम्मा सम्पयुत्ता, ते धम्मे ठपेत्वा वेदनाक्खन्धो…पे… विञ्ञाणक्खन्धो – इमे धम्मा गन्थसम्पयुत्ता चेव नो च गन्था.

११५४. कतमे धम्मा गन्थविप्पयुत्ता गन्थनिया? तेहि धम्मेहि ये धम्मा विप्पयुत्ता सासवा कुसलाकुसलाब्याकता धम्मा कामावचरा, रूपावचरा, अरूपावचरा; रूपक्खन्धो…पे… विञ्ञाणक्खन्धो – इमे धम्मा गन्थविप्पयुत्ता गन्थनिया.

११५५. कतमे धम्मा गन्थविप्पयुत्ता अगन्थनिया? अपरियापन्ना मग्गा च, मग्गफलानि च, असङ्खता च धातु – इमे धम्मा गन्थविप्पयुत्ता अगन्थनिया.

ओघगोच्छकं

११५६. कतमे धम्मा ओघा? चत्तारो ओघा…पे… इमे धम्मा ओघविप्पयुत्ता ओघनिया.

योगगोच्छकं

११५७. कतमे धम्मा योगा? चत्तारो योगा…पे… इमे धम्मा योगविप्पयुत्ता योगनिया.

नीवरणगोच्छकं

११५८. कतमे धम्मा नीवरणा? छ नीवरणा [नीवरणानि (स्या.)] – कामच्छन्दनीवरणं, ब्यापादनीवरणं, थिनमिद्धनीवरणं, उद्धच्चकुक्कुच्चनीवरणं, विचिकिच्छानीवरणं, अविज्जानीवरणं.

११५९. तत्थ कतमं कामच्छन्दनीवरणं? यो कामेसु कामच्छन्दो कामरागो कामनन्दी कामतण्हा कामसिनेहो कामपरिळाहो काममुच्छा कामज्झोसानं – इदं वुच्चति कामच्छन्दनीवरणं.

११६०. तत्थ कतमं ब्यापादनीवरणं? अनत्थं मे अचरीति आघातो जायति, अनत्थं मे चरतीति आघातो जायति; अनत्थं मे चरिस्सतीति आघातो जायति; पियस्स मे मनापस्स अनत्थं अचरि…पे… अनत्थं चरति…पे… अनत्थं चरिस्सतीति आघातो जायति, अप्पियस्स मे अमनापस्स अत्थं अचरि…पे… अत्थं चरति…पे… अत्थं चरिस्सतीति आघातो जायति, अट्ठाने वा पन आघातो जायति. यो एवरूपो चित्तस्स आघातो पटिघातो पटिघं पटिविरोधो कोपो पकोपो सम्पकोपो दोसो पदोसो सम्पदोसो चित्तस्स ब्यापत्ति मनोपदोसो कोधो कुज्झना कुज्झितत्तं दोसो दुस्सना दुस्सितत्तं ब्यापत्ति ब्यापज्जना ब्यापज्जितत्तं विरोधो पटिविरोधो चण्डिक्कं असुरोपो अनत्तमनता चित्तस्स – इदं वुच्चति ब्यापादनीवरणं.

११६१. तत्थ कतमं थिनमिद्धनीवरणं? अत्थि थिनं, अत्थि मिद्धं.

११६२. तत्थ कतमं थिनं? या चित्तस्स अकल्लता अकम्मञ्ञता ओलीयना सल्लीयना लीनं लीयना लीयितत्तं थिनं थियना थियितत्तं चित्तस्स – इदं वुच्चति थिनं.

११६३. तत्थ कतमं मिद्धं? या कायस्स अकल्लता अकम्मञ्ञता ओनाहो परियोनाहो अन्तोसमोरोधो मिद्धं सोप्पं पचलायिका सोप्पं सुपना सुपितत्तं – इदं वुच्चति मिद्धं. इति इदञ्च थिनं, इदञ्च मिद्धं – इदं वुच्चति थिनमिद्धनीवरणं.

११६४. तत्थ कतमं उद्धच्चकुक्कुच्चनीवरणं? अत्थि उद्धच्चं, अत्थि कुक्कुच्चं.

११६५. तत्थ कतमं उद्धच्चं? यं चित्तस्स उद्धच्चं अवूपसमो चेतसो विक्खेपो भन्तत्तं चित्तस्स – इदं वुच्चति उद्धच्चं.

११६६. तत्थ कतमं कुक्कुच्चं? अकप्पिये कप्पियसञ्ञिता, कप्पिये अकप्पियसञ्ञिता, अवज्जे वज्जसञ्ञिता, वज्जे अवज्जसञ्ञिता. यं एवरूपं कुक्कुच्चं कुक्कुच्चायना कुक्कुच्चायितत्तं चेतसो विप्पटिसारो मनोविलेखो – इदं वुच्चति कुक्कुच्चं. इति इदञ्च उद्धच्चं, इदञ्च कुक्कुच्चं – इदं वुच्चति उद्धच्चकुक्कुच्चनीवरणं.

११६७. तत्थ कतमं विचिकिच्छानीवरणं? सत्थरि कङ्खति विचिकिच्छति, धम्मे कङ्खति विचिकिच्छति, सङ्घे कङ्खति विचिकिच्छति, सिक्खाय कङ्खति विचिकिच्छति, पुब्बन्ते कङ्खति विचिकिच्छति, अपरन्ते कङ्खति विचिकिच्छति, पुब्बन्तापरन्ते कङ्खति विचिकिच्छति, इदप्पच्चयता पटिच्चसमुप्पन्नेसु धम्मेसु कङ्खति विचिकिच्छति. या एवरूपा कङ्खा कङ्खायना कङ्खायितत्तं विमति विचिकिच्छा द्वेळ्हकं द्वेधापथो संसयो अनेकंसग्गाहो आसप्पना परिसप्पना अपरियोगाहना थम्भितत्तं चित्तस्स मनोविलेखो – इदं वुच्चति विचिकिच्छानीवरणं.

११६८. तत्थ कतमं अविज्जानीवरणं? दुक्खे अञ्ञाणं, दुक्खसमुदये अञ्ञाणं, दुक्खनिरोधे अञ्ञाणं, दुक्खनिरोधगामिनिया पटिपदाय अञ्ञाणं, पुब्बन्ते अञ्ञाणं, अपरन्ते अञ्ञाणं, पुब्बन्तापरन्ते अञ्ञाणं, इदप्पच्चयता पटिच्चसमुप्पन्नेसु धम्मेसु अञ्ञाणंः यं एवरूपं अञ्ञाणं अदस्सनं अनभिसमयो अननुबोधो असम्बोधो अप्पटिवेधो असंगाहना अपरियोगाहना असमपेक्खना अपच्चवेक्खणा अपच्चक्खकम्मं दुम्मेज्झं बाल्यं असम्पजञ्ञं मोहो पमोहो सम्मोहो अविज्जा अविज्जोघो अविज्जायोगो अविज्जानुसयो अविज्जापरियुट्ठानं अविज्जालङ्गी मोहो अकुसलमूलं – इदं वुच्चति अविज्जानीवरणं.

इमे धम्मा नीवरणा.

११६९. कतमे धम्मा नो नीवरणा? ते धम्मे ठपेत्वा अवसेसा कुसलाकुसलाब्याकता धम्मा कामावचरा, रूपावचरा, अरूपावचरा, अपरियापन्ना; वेदनाक्खन्धो…पे… विञ्ञाणक्खन्धो; सब्बञ्च रूपं, असङ्खता च धातु – इमे धम्मा नो नीवरणा.

११७०. कतमे धम्मा नीवरणिया? सासवा कुसलाकुसलाब्याकता धम्मा कामावचरा, रूपावचरा, अरूपावचरा; रूपक्खन्धो…पे… विञ्ञाणक्खन्धो – इमे धम्मा नीवरणिया.

११७१. कतमे धम्मा अनीवरणिया? अपरियापन्ना मग्गा च, मग्गफलानि च, असङ्खता च धातु – इमे धम्मा अनीवरणिया.

११७२. कतमे धम्मा नीवरणसम्पयुत्ता? तेहि धम्मेहि ये धम्मा सम्पयुत्ता वेदनाक्खन्धो…पे… विञ्ञाणक्खन्धो – इमे धम्मा नीवरणसम्पयुत्ता.

११७३. कतमे धम्मा नीवरणविप्पयुत्ता? तेहि धम्मेहि ये धम्मा विप्पयुत्ता वेदनाक्खन्धो…पे… विञ्ञाणक्खन्धो; सब्बञ्च रूपं, असङ्खता च धातु – इमे धम्मा नीवरणविप्पयुत्ता.

११७४. कतमे धम्मा नीवरणा चेव नीवरणिया च? तानेव नीवरणानि नीवरणा चेव नीवरणिया च.

११७५. कतमे धम्मा नीवरणिया चेव नो च नीवरणा? तेहि धम्मेहि ये धम्मा नीवरणिया, ते धम्मे ठपेत्वा अवसेसा सासवा कुसलाकुसलाब्याकता धम्मा कामावचरा, रूपावचरा, अरूपावचरा; रूपक्खन्धो…पे… विञ्ञाणक्खन्धो – इमे धम्मा नीवरणिया चेव नो च नीवरणा.

११७६. कतमे धम्मा नीवरणा चेव नीवरणसम्पयुत्ता च? कामच्छन्दनीवरणं अविज्जानीवरणेन नीवरणञ्चेव नीवरणसम्पयुत्तञ्च, अविज्जानीवरणं कामच्छन्दनीवरणेन नीवरणञ्चेव नीवरणसम्पयुत्तञ्च, ब्यापादनीवरणं अविज्जानीवरणेन नीवरणञ्चेव नीवरणसम्पयुत्तञ्च, अविज्जानीवरणं ब्यापादनीवरणेन नीवरणञ्चेव नीवरणसम्पयुत्तञ्च, थिनमिद्धनीवरणं अविज्जानीवरणेन नीवरणञ्चेव नीवरणसम्पयुत्तञ्च, अविज्जानीवरणं थिनमिद्धनीवरणेन नीवरणञ्चेव नीवरणसम्पयुत्तञ्च, उद्धच्चनीवरणं अविज्जानीवरणेन नीवरणञ्चेव नीवरणसम्पयुत्तञ्च, अविज्जानीवरणं उद्धच्चनीवरणेन नीवरणञ्चेव नीवरणसम्पयुत्तञ्च, कुक्कुच्चनीवरणं अविज्जानीवरणेन नीवरणञ्चेव नीवरणसम्पयुत्तञ्च, अविज्जानीवरणं कुक्कुच्चनीवरणेन नीवरणञ्चेव नीवरणसम्पयुत्तञ्च, विचिकिच्छानीवरणं अविज्जानीवरणेन नीवरणञ्चेव नीवरणसम्पयुत्तञ्च, अविज्जानीवरणं विचिकिच्छानीवरणेन नीवरणञ्चेव नीवरणसम्पयुत्तञ्च, कामच्छन्दनीवरणं उद्धच्चनीवरणेन नीवरणञ्चेव नीवरणसम्पयुत्तञ्च, उद्धच्चनीवरणं कामच्छन्दनीवरणेन नीवरणञ्चेव नीवरणसम्पयुत्तञ्च, ब्यापादनीवरणं उद्धच्चनीवरणेन नीवरणञ्चेव नीवरणसम्पयुत्तञ्च, उद्धच्चनीवरणं ब्यापादनीवरणेन नीवरणञ्चेव नीवरणसम्पयुत्तञ्च, थिनमिद्धनीवरणं उद्धच्चनीवरणेन नीवरणञ्चेव नीवरणसम्पयुत्तञ्च, उद्धच्चनीवरणं थिनमिद्धनीवरणेन नीवरणञ्चेव नीवरणसम्पयुत्तञ्च, कुक्कुच्चनीवरणं उद्धच्चनीवरणेन नीवरणञ्चेव नीवरणसम्पयुत्तञ्च, उद्धच्चनीवरणं कुक्कुच्चनीवरणेन नीवरणञ्चेव नीवरणसम्पयुत्तञ्च, विचिकिच्छानीवरणं उद्धच्चनीवरणेन नीवरणञ्चेव नीवरणसम्पयुत्तञ्च, उद्धच्चनीवरणं विचिकिच्छानीवरणेन नीवरणञ्चेव नीवरणसम्पयुत्तञ्च, अविज्जानीवरणं उद्धच्चनीवरणेन नीवरणञ्चेव नीवरणसम्पयुत्तञ्च, उद्धच्चनीवरणं अविज्जानीवरणेन नीवरणञ्चेव नीवरणसम्पयुत्तञ्च – इमे धम्मा नीवरणा चेव नीवरणसम्पयुत्ता च.

११७७. कतमे धम्मा नीवरणसम्पयुत्ता चेव नो च नीवरणा? तेहि धम्मेहि ये धम्मा सम्पयुत्ता, ते धम्मे ठपेत्वा वेदनाक्खन्धो…पे… विञ्ञाणक्खन्धो – इमे धम्मा नीवरणसम्पयुत्ता चेव नो च नीवरणा.

११७८. कतमे धम्मा नीवरणविप्पयुत्ता नीवरणिया? तेहि धम्मेहि ये धम्मा विप्पयुत्ता सासवा कुसलाब्याकता धम्मा कामावचरा, रूपावचरा, अरूपावचरा; रूपक्खन्धो…पे… विञ्ञाणक्खन्धो – इमे धम्मा नीवरणविप्पयुत्ता नीवरणिया.

११७९. कतमे धम्मा नीवरणविप्पयुत्ता अनीवरणिया? अपरियापन्ना मग्गा च, मग्गफलानि च, असङ्खता च धातु – इमे धम्मा नीवरणविप्पयुत्ता अनीवरणिया.

परामासगोच्छकं

११८०. कतमे धम्मा परामासा? दिट्ठिपरामासो.

११८१. तत्थ कतमो दिट्ठिपरामासो? सस्सतो लोकोति वा, असस्सतो लोकोति वा, अन्तवा लोकोति वा, अनन्तवा लोकोति वा, तं जीवं तं सरीरन्ति वा, अञ्ञं जीवं अञ्ञं सरीरन्ति वा, होति तथागतो परं मरणाति वा, न होति तथागतो परं मरणाति वा, होति च न च होति तथागतो परं मरणाति वा, नेव होति न न होति तथागतो परं मरणाति वाः या एवरूपा दिट्ठि दिट्ठिगतं दिट्ठिगहनं दिट्ठिकन्तारो दिट्ठिविसूकायिकं दिट्ठिविप्फन्दितं दिट्ठिसंयोजनं गाहो पतिट्ठाहो अभिनिवेसो परामासो कुम्मग्गो मिच्छापथो मिच्छत्तं तित्थायतनं विपरियासग्गाहो – अयं वुच्चति दिट्ठिपरामासो. सब्बापि मिच्छादिट्ठि दिट्ठिपरामासो.

इमे धम्मा परामासा.

११८२. कतमे धम्मा नो परामासा? ते धम्मे ठपेत्वा अवसेसा कुसलाकुसलाब्याकता धम्मा कामावचरा, रूपावचरा, अरूपावचरा, अपरियापन्ना; वेदनाक्खन्धो…पे… विञ्ञाणक्खन्धो; सब्बञ्च रूपं, असङ्खता च धातु – इमे धम्मा नो परामासा.

११८३. कतमे धम्मा परामट्ठा? सासवा कुसलाकुसलाब्याकता धम्मा कामावचरा, रूपावचरा, अरूपावचरा; रूपक्खन्धो…पे… विञ्ञाणक्खन्धो – इमे धम्मा परामट्ठा.

११८४. कतमे धम्मा अपरामट्ठा? अपरियापन्ना मग्गा च, मग्गफलानि च, असङ्खता च धातु – इमे धम्मा अपरामट्ठा.

११८५. कतमे धम्मा परामाससम्पयुत्ता? तेहि धम्मेहि ये धम्मा सम्पयुत्ता वेदनाक्खन्धो…पे… विञ्ञाणक्खन्धो – इमे धम्मा परामाससम्पयुत्ता.

११८६. कतमे धम्मा परामासविप्पयुत्ता? तेहि धम्मेहि ये धम्मा विप्पयुत्ता वेदनाक्खन्धो…पे… विञ्ञाणक्खन्धो; सब्बञ्च रूपं, असङ्खता च धातु – इमे धम्मा परामासविप्पयुत्ता.

११८७. कतमे धम्मा परामासा चेव परामट्ठा च? स्वेव परामासो परामासो चेव परामट्ठो च.

११८८. कतमे धम्मा परामट्ठा चेव नो च परामासा? तेहि धम्मेहि ये धम्मा परामट्ठा, ते धम्मे ठपेत्वा अवसेसा सासवा कुसलाकुसलाब्याकता धम्मा कामावचरा, रूपावचरा, अरूपावचरा; रूपक्खन्धो…पे… विञ्ञाणक्खन्धो – इमे धम्मा परामट्ठा चेव नो च परामासा.

११८९. कतमे धम्मा परामासविप्पयुत्ता परामट्ठा? तेहि धम्मेहि ये धम्मा विप्पयुत्ता सासवा कुसलाकुसलाब्याकता धम्मा कामावचरा, रूपावचरा अरूपावचरा; रूपक्खन्धो…पे… विञ्ञाणक्खन्धो – इमे धम्मा परामासविप्पयुत्ता परामट्ठा.