नमो तस्स भगवतो अरहतो सम्मासम्बुद्धस्स

वुत्तोदयं

१. सञ्ञापरिभासानिद्देस-पठमपरिच्छेद

रतनत्तयप्पणाम

१. नम’त्थु जन सन्तान, तम सन्तान भेदिनो;

धम्मु’ज्जलन्त रुचिनो, मुनिन्दो’दात रोचिनो.

निमित्त

२. पिङ्गला’चरियादीहि, छन्दं य मुदितं पुरा;

सुद्धमागधिकानं तं, न साधेति यथिच्छितं [य’दिच्छितं यति’च्छितं (क.)].

गन्थपरिमाण

३. ततो मागधभासाय, मत्ता,वण्ण,विभेदनं;

लक्ख्य लक्खण संयुत्तं, पसन्न’त्थ,पद,क्कमं.

अभिधानादि

४. इदं वुत्तोदयं नाम, लोकिय’च्छन्दनिस्सितं;

आरभिस्स’महं दानि, तेसं सुखविबुद्धिया.

गणसङ्केतसञ्ञा

५. सब्बग्ला म्ना,’दिगलहू, भ्या’,मज्झ’न्त गरू जसा;

मज्झ’न्तला र,ते’ते’ट्ठ, गणा गो गरु,लो लहु.

गणनियम

६. भ,ज,सा सब्बग,लहू, पञ्चि’मे सण्ठिता गणा;

अरियादिम्हि विञ्ञेय्या, गणो इध चतु’क्कलो.

गरु,लहुसरूप

७. संयोगा’दि च, दीघो च, निग्गहीतपरो च, यो;

गरु, वङ्को, पादन्तो,वा, रस्सो’ञ्ञो मत्तिको लु’जु.

८. परे पादादिसंयोगे, यो पुब्बो गरुक’क्खरो;

लहु स क्वचि विञ्ञेय्यो, तदुदाहरणं यथा.

९. दस्सनरसा’नुभावने, निबद्धगेधा जिनस्स’यं जनता;

विम्हयजननी सञ्ञत, क्रिया नु कं ना’नुरञ्जयति.

१०. विञ्ञेय्या लोकतो सञ्ञा, समुद्दो,सु,रसादिनं;

पादोञेय्यो चतुत्थं’सो, पदच्छेदो यती भवे.

११. सम,मड्ढसमं, वुत्तं, विसमं चा’परं तिधा;

समा लक्खणतो पादा, चत्तारो यस्स तं समं.

१२. यस्स’न्तिमेन दुतियो, ततियेना’दिमो समो;

त’दड्ढसम, मञ्ञं तु, भिन्न लक्खण पादिकं.

१३. पाद’मेकक्खरा’रब्भ, याव छब्बीसत’क्खरा;

भवे पादेहि तं छन्दं, नानानामो’दितं ततो.

१४. दण्डका चण्डवुट्ठ्या’दि, पादेहि छहि, तीहि तु;

‘गाथा’ति च परत्थे’वं, छन्दो सञ्ञा पकासिता.

१५. अनन्तरो’दितं च’ञ्ञ, मेतं सामञ्ञ नामतो;

‘गाथा’इच्चेव निद्दिट्ठं, मुनिन्दवचने पन.

१६. विसेसनामतो किञ्चि, गहेत्वा सब्बथो’चितं;

दस्सयिस्साम’हं ते’त्थ, नामाना’वि भविस्सरे.

इति वुत्तोदये छन्दसि सञ्ञापरिभासा निद्देसो नाम

पठमो परिच्छेदो.

२. मत्तावुत्तिनिद्देस-दुतियपरिच्छेद

गणनियम

१७. छट्ठो’खिललहु,जो वा,

गयुता’ञ्ञे,छ’ग्गणा,न जो विसमे,;

अरियाय’न्तड्ढे लो, छट्ठो,’न्ते गो,गणा छ’ञ्ञे.

यतिनियम

१८. पठमड्ढे छट्ठो चे,

सब्बलहे,’त्था’दिलहुनि भवतियति;

तप्परको,न्तेपि, सचे, चरिमेपि, भवति चतुत्थो’न्ते.

१९. अरियासामञ्ञं चे, पुब्बो’दित लक्खणं भवे यस्सा.

२०. आदिम’मथ पादयुगं, यस्सा त्यं’सेहि सा पथ्या.

२१. यत्थ गणत्तय मुल्लङ्घि,

यो’भयत्था’दिमो भवे विपुला.

२२. गरुमज्झगो जकारो, चतुत्थको दुतियको चपला.

२३. चपला’गता’खिलं चे, दला’दिमं लक्खणं भजति यस्सा;

पथ्यालक्खण’मञ्ञं, मुखचपला नाम सा भवति.

२४. पथ्याय लक्खणं चे, पठमड्ढे लक्खणं तु चपलाय;

दुतिये दले’थ यस्सा, पकित्तिता सा जघनचपला.

अरियाजातियो.

२५. सब्बंपठमदले यदि, लक्खण’मरियाय वुत्त’मुभयेसु;

यस्सा दलेसु युत्तं,

वुत्ता सा गीति वुत्त यति ललिता.

२६. अरियायं दुतिय’ड्ढे, गदिता’खिललक्खणं यं तं;

भवति दलेसु’भयेसुपि,

यदि यस्सा सा’य मुपगीति.

२७. अरियाय’ड्ढद्वितयं, पुब्बोदित लक्खणो’पेतं;

विपरिययेना’भिहितं,

यस्सा सम्भवति चे’ह सो’ग्गीति.

२८. अरियापुब्ब’ड्ढं यदि, गरुने’केना’धिकेन निधने युत्तं;

यदि पुब्ब’ड्ढसमानं, दल मितरं चो’दिता’य’मरियागीति.

गीतिजातियो.

२९. विसमे छ सियुं कला मुखे,

समे त्व’ट्ठ, र,ल,गा, ततो’परि;

वेतालीयं त मुच्चते, लहु छक्कं न निरन्तरं समे.

३०. वेतालीयोपमं मुखे तं,

ओपच्छन्दसकं र,या य’दन्ते.

३१. आपातलिका कथिता’यं, भगगा’न्ते यदि पुब्बमिव’ञ्ञं.

३२. यदा’दितो दक्खिणन्तिका,

ठिते’त्थ पादेस्वा’खिलेसु जो.

३३. ‘उदिच्चवुत्ती’ति वुच्चते,

जो चा’दो विसमेसु सण्ठितो.

३४. पुब्बत्थ, समेसु चे ग, जा, ‘पच्चवुत्ति’ रुदिता’ति सण्ठिता.

३५. समासमा’त्रा’दिनं समा,

संयुता भवति तं पवत्तकं.

३६. अस्स सा सम कता’ परन्तिका.

३७. तद’ञ्ञजा चारुहासिनी.

वेतालीयजातियो.

३८. द्विक विहत वसु लहु अचलधिति रि’ह.

३९. मत्तासमकं नवमो ल्ग’न्ते.

४०. जो न्ला’ थवा’ण्णवा विसिलोको.

४१. तद्वयतो वानवासिका’ख्या.

४२. पञ्च,ट्ठ,नवसु यदि लो चित्रा.

४३. ग,ल्या’ट्ठहि चे’सा वु’पचित्रा.

४४. य’मतीत लक्खण विसेस युतं, (चित्रा)

मत्ता समा’दि पादा’भिहितं; (विसिलोक)

अनियत वुत्त परिमाण सहितं, (वानवासिका)

पथितं जनेसु पादाकुलकं. (विसिलोक)

मत्तासमक जातियो.

४५. विना वण्णेहि मत्ता गा, विना वण्णा गरूहि तु;

विना लहूहि गरवो, दले पथ्यादिनो मता.

इति वुत्तोदये छन्दसि मत्तावुत्तिनिद्देसो नाम

दुतियो परिच्छेदो.

३. समवुत्तिनिद्देस-ततियपरिच्छेद

४६. त्या’ चे तनुमज्झा.

गायत्ती.

४७. कुमार ललिता ज्स्गा.

उण्हिका.

४८. चित्रपदा यदि भा गा.

४९. मो मो गो गो विज्जुम्माला.

५०. भा त, ल, गा माणवकं.

५१. ग्ला समानिका र,जा च.

५२. पमाणिका ज, रा ल, गा.

अनुट्ठुभा.

५३. रा न,सा यदि हलमुखी.

५४. भुजग सुसु सटा ना मो.

ब्रहती.

५५. म्साज्गा सुद्धविराजितं मतं.

५६. म्ना यो गो यदि पणवो ख्यातो.

५७. म्भा स,गयुत्ता रुम्मवती सा.

५८. ञेय्या मत्ता म, भ, स, गयुत्ता.

५९. चम्पकमाला चे भ, म, सा गो [इदं नामन्तरञापनत्थमेव पुन वुत्तं (टी.)].

६०. न, र, ज, गेहि सा मनोरमा.

६१. उब्भासकं तं चे तो म, रा ल्च.

६२. तो जा गरुना’य’मुपट्ठिता.

पन्ति.

६३. इन्दादिका ता वजिरा ज, गा गो.

६४. उपादिका सा’व ज,ता ज,गा गो.

६५. अनन्तरो’दीरित लक्खणा चे, (उपेन्दवजिर)

पादा विमिस्सा उपजातियो ता; (इन्दवजिर)

एवं किल’ञ्ञासुपि मिस्सितासु, (इन्दवजिर)

वदन्ति जातिस्विद’ मेव नामं. (उपेन्दवजिर)

६६. न, ज, ज, ल, गा गदिता सुमुखी.

६७. दोधक मिच्छति चे भ,भ,भा गा.

६८. वेद,स्सेहि,ध्ता त्गगा,सालिनी सा.

६९. वातोम्मी सा, यति सा म्भा त, गा गो.

७०. भा त, न, गा गो’सु, रस सिरी सा.

७१. रो न, रा इह रथोद्धता ल, गा.

७२. स्वागते’ति र, न, भा गरुका द्वे.

७३. न,न,र,लहु,गरूहि भद्दिका.

तिट्ठुभा.

७४. वदन्ति वंसट्ठमि’दं ज, ता ज, रा.

७५. सा इन्दवंसा खलु यत्थ ता ज,रा.

७६. इध तोटक मम्बुधि,सेहि मितं.

७७. दुतविलम्बित माह न, भा भ,रा.

७८. वसु युग विरती ना,म्या’ पुटो’यं.

७९. न, य, सहिता न्या’ कुसुमविचित्ता.