वुट्ठानगामिनीविपस्सनाकथावण्णना

८०५. किञ्चि असङ्खतारम्मणम्पि ञाणं वुट्ठानगामिनिया एकसङ्गहन्ति कत्वा ‘‘सङ्खारारम्मणाया’’ति विसेसनं कतं. तञ्हि विसेसतो वुट्ठानं अरियमग्गं गच्छति उपेतीति वुट्ठानगामिनीति वत्तब्बतं लभति. तेनाह ‘‘सब्बेन सब्ब’’न्तिआदि. असम्मोहत्थन्ति तत्थ तत्थ सुत्ते परियायन्तरेहि आगताय सम्मोहाभावत्थं. सुत्तसंसन्दनाति सुत्तानं तेसं तेसं सुत्तपदानं अनुसन्दानं.

ये लोकिये सङ्खारे आरब्भ अनुलोमपरियोसाना वुट्ठानगामिनिविपस्सना पवत्तति, तंसन्निस्सिता तप्पटिबद्धा तण्हा तेहि विना अप्पवत्तनतो तम्मया नाम, तम्मयाव तम्मयता, तम्मया वा तण्हासम्पयुत्ता खन्धा, तेसं भावो तम्मयता, सा एव तण्हा. तप्पटिपक्खा वुट्ठानगामिनिविपस्सना अतम्मयता. तेन वुत्तं अट्ठकथायं ‘‘तम्मयता नाम तण्हा, तस्सा परियादियनतो वुट्ठानगामिनिविपस्सना अतम्मयताति वुच्चती’’ति (म. नि. अट्ठ. ३.३१०). निस्सायाति तं अतम्मयतं निस्सयं कत्वा, भावेत्वाति अत्थो. एकत्ताति एत्थ अयं पाळि ‘‘अत्थि, भिक्खवे, उपेक्खा रूपेसु…पे… फोट्ठब्बेसु, अयं, भिक्खवे, उपेक्खा नानत्ता नानत्तसिता’’ति (म. नि. ३.३१०), सयम्पि नानासभावा, नानारम्मणनिस्सिता चाति अत्थो. सा पन समाधिसम्पयुत्ता विपस्सनुपेक्खा वेदितब्बा. ‘‘अत्थि, भिक्खवे, उपेक्खा आकासानञ्चायतननिस्सिता…पे… नेवसञ्ञानासञ्ञायतननिस्सिता, अयं, भिक्खवे, उपेक्खा एकत्ता एकत्तसिता’’ति (म. नि. ३.३१०). या हि तंतंअरूपचित्तुप्पादपरियापन्ना उपेक्खा, सा एकसभावत्ता, एकारम्मणत्ता च एकत्ता, एकत्तसिता चाति वुच्चति, सा पन तंतंझानसहगतवेदनुपेक्खा च तदारम्मणविपस्सनुपेक्खा चाति वदन्ति. तं पजहथाति तदारम्मणकिलेसपहानेन पजहथ. तेनाह ‘‘तं समतिक्कमथा’’ति.

निब्बिदाति वुट्ठानगामिनी. तत्थ हि सुत्ते विरज्जतीति मग्गकिच्चमाह, विमुच्चतीति फलकिच्चं.

सुसिमसुत्तं निदानवग्गे. तत्थ धम्मट्ठितिञाणं वुट्ठानगामिनीति वुत्ता धम्मट्ठितियं पटिच्चसमुप्पादे असम्मुय्हनवसेन पवत्तनतो. निब्बाने ञाणन्ति मग्गञाणमाह.

सञ्ञा खो, पोट्ठपादाति एत्थ कामं ‘‘सञ्ञा’’इच्चेव वुच्चति, पुब्बे पन ‘‘सञ्ञग्गं फुसती’’ति वुत्तत्ता आह ‘‘सञ्ञग्गन्ति वुत्ता’’ति.

पटिपदाञाणदस्सनविसुद्धीति तदेकदेसभूता वुट्ठानगामिनी वुत्ता. समुदायेसु हि पवत्ता वोहारा अवयवेसुपि पवत्तन्तीति. पारिसुद्धिपधानियङ्गन्ति पारिसुद्धिया पधानकारणं.

तीहि नामेहीति अनुलोमगोत्रभुवोदानसङ्खातेहि तीहि नामेहि.

कित्तिताति थोमिता अरियमग्गाधिट्ठानताय. महन्तानं सीलक्खन्धादीनं एसनट्ठेन महेसिना सम्मासम्बुद्धेन. सन्तकिलेसताय सन्ता. योगन्ति भावनं, भावनाभियोगं वा.

पटिपदाञाणदस्सनविसुद्धिनिद्देसवण्णना निट्ठिता.

इति एकवीसतिमपरिच्छेदवण्णना.