मग्गामग्गववत्थानकथा

७३६. कुसलो पन पण्डितो ब्यत्तो बुद्धिसम्पन्नो योगावचरो ओभासादीसु उप्पन्नेसु ‘‘अयं खो मे ओभासो उप्पन्नो, सो खो पनायं अनिच्चो सङ्खतो पटिच्चसमुप्पन्नो खयधम्मो वयधम्मो विरागधम्मो निरोधधम्मो’’ति इति वा तं पञ्ञाय परिच्छिन्दति उपपरिक्खति. अथ वा पनस्स एवं होति, ‘‘सचे ओभासो अत्ता भवेय्य, ‘अत्ता’ति गहेतुं वट्टेय्य. अनत्ता च पनायं ‘अत्ता’ति गहितो. तस्मा सो अवसवत्तनट्ठेन अनत्ता, हुत्वा अभावट्ठेन अनिच्चो, उप्पादवयपटिपीळनट्ठेन दुक्खो’’ति सब्बं अरूपसत्तके वुत्तनयेन वित्थारेतब्बं. यथा च ओभासे, एवं सेसेसुपि.

सो एवं उपपरिक्खित्वा ओभासं ‘‘नेतं मम, नेसोहमस्मि, न मेसो अत्ता’’ति (म. नि. १.२४१) समनुपस्सति. ञाणं…पे… निकन्तिं ‘‘नेतं मम, नेसोहमस्मि, न मेसो अत्ता’’ति (म. नि. १.२४१) समनुपस्सति. एवं समनुपस्सन्तो ओभासादीसु न कम्पति न वेधति. तेनाहु पोराणा –

‘‘इमानि दस ठानानि, पञ्ञायस्स परिच्चिता;

धम्मुद्धच्चकुसलो होति, न च विक्खेपं गच्छती’’ति. (पटि. म. २.७);

सो एवं विक्खेपं अगच्छन्तो तं समतिंसविधं उपक्किलेसजटं विजटेत्वा ओभासादयो धम्मा न मग्गो. उपक्किलेसविमुत्तं पन वीथिपटिपन्नं विपस्सनाञाणं मग्गोति मग्गञ्च अमग्गञ्च ववत्थपेति. तस्सेवं ‘‘अयं मग्गो, अयं न मग्गो’’ति मग्गञ्च अमग्गञ्च ञत्वा ठितं ञाणं मग्गामग्गञाणदस्सनविसुद्धीति वेदितब्बं.

एत्तावता च पन तेन तिण्णं सच्चानं ववत्थानं कतं होति. कथं? दिट्ठिविसुद्धियं ताव नामरूपस्स ववत्थापनेन दुक्खसच्चस्स ववत्थानं कतं. कङ्खावितरणविसुद्धियं पच्चयपरिग्गहणेन समुदयसच्चस्स ववत्थानं. इमिस्सं मग्गामग्गञाणदस्सनविसुद्धियं सम्मामग्गस्स अवधारणेन मग्गसच्चस्स ववत्थानं कतन्ति, एवं लोकियेनेव ताव ञाणेन तिण्णं सच्चानं ववत्थानं कतं होति.

इति साधुजनपामोज्जत्थाय कते विसुद्धिमग्गे

पञ्ञाभावनाधिकारे

मग्गामग्गञाणदस्सनविसुद्धिनिद्देसो नाम

वीसतिमो परिच्छेदो.