समाधिआनिसंसकथा

३६२. यं पन वुत्तं ‘‘समाधिभावनाय को आनिसंसो’’ति, तत्थ दिट्ठधम्मसुखविहारादिपञ्चविधो समाधिभावनाय आनिसंसो. तथा हि ये अरहन्तो खीणासवा समापज्जित्वा एकग्गचित्ता सुखं दिवसं विहरिस्सामाति समाधिं भावेन्ति, तेसं अप्पनासमाधिभावना दिट्ठधम्मसुखविहारानिसंसा होति. तेनाह भगवा ‘‘न खो पनेते, चुन्द, अरियस्स विनये सल्लेखा वुच्चन्ति. दिट्ठधम्मसुखविहारा एते अरियस्स विनये वुच्चन्ती’’ति (म. नि. १.८२).

सेक्खपुथुज्जनानं समापत्तितो वुट्ठाय समाहितेन चित्तेन विपस्सिस्सामाति भावयतं विपस्सनाय पदट्ठानत्ता अप्पनासमाधिभावनापि सम्बाधे ओकासाधिगमनयेन उपचारसमाधिभावनापि विपस्सनानिसंसा होति. तेनाह भगवा ‘‘समाधिं, भिक्खवे, भावेथ. समाहितो, भिक्खवे, भिक्खु यथाभूतं पजानाती’’ति (सं. नि. ३.५).

ये पन अट्ठ समापत्तियो निब्बत्तेत्वा अभिञ्ञापादकं झानं समापज्जित्वा समापत्तितो वुट्ठाय एकोपि हुत्वा बहुधा होतीति वुत्तनया अभिञ्ञायो पत्थेन्तो निब्बत्तेन्ति, तेसं सति सति आयतने अभिञ्ञापदट्ठानत्ता अप्पनासमाधिभावना अभिञ्ञानिसंसा होति. तेनाह भगवा – ‘‘सो यस्स यस्स अभिञ्ञासच्छिकरणीयस्स धम्मस्स चित्तं अभिनिन्नामेति अभिञ्ञासच्छिकिरियाय, तत्र तत्रेव सक्खिभब्बतं पापुणाति सति सति आयतने’’ति (म. नि. ३.१५८; अ. नि. ३.१०२).

ये अपरिहीनज्झाना ब्रह्मलोके निब्बत्तिस्सामाति ब्रह्मलोकूपपत्तिं पत्थेन्ता अपत्थयमाना वापि पुथुज्जना समाधितो न परिहायन्ति, तेसं भवविसेसावहत्ता अप्पनासमाधिभावना भवविसेसानिसंसा होति. तेनाह भगवा – ‘‘पठमं झानं परित्तं भावेत्वा कत्थ उपपज्जन्ति. ब्रह्मपारिसज्जानं देवानं सहब्यतं उपपज्जन्ती’’तिआदि (विभ. १०२४).

उपचारसमाधिभावनापि पन कामावचरसुगतिभवविसेसं आवहतियेव.

ये पन अरिया अट्ठ समापत्तियो निब्बत्तेत्वा निरोधसमापत्तिं समापज्जित्वा सत्त दिवसानि अचित्ता हुत्वा दिट्ठेव धम्मे निरोधं निब्बानं पत्वा सुखं विहरिस्सामाति समाधिं भावेन्ति, तेसं अप्पनासमाधिभावना निरोधानिसंसा होति. तेनाह – ‘‘सोळसहि ञाणचरियाहि नवहि समाधिचरियाहि वसीभावता पञ्ञा निरोधसमापत्तिया ञाण’’न्ति (पटि. म. १.३४).

एवमयं दिट्ठधम्मसुखविहारादि पञ्चविधो समाधिभावनाय आनिसंसो –

‘‘तस्मा नेकानिसंसम्हि, किलेसमलसोधने;

समाधिभावनायोगे, नप्पमज्जेय्य पण्डितो’’ति.

३६३. एत्तावता च ‘‘सीले पतिट्ठाय नरो सपञ्ञो’’ति इमिस्सा गाथाय सीलसमाधिपञ्ञामुखेन देसिते विसुद्धिमग्गे समाधिपि परिदीपितो होति.

इति साधुजनपामोज्जत्थाय कते विसुद्धिमग्गे

समाधिनिद्देसो नाम

एकादसमो परिच्छेदो.

३६४. पठमो सीलनिद्देसो. दुतियो धुतङ्गनिद्देसो;. ततियो कम्मट्ठानग्गहणनिद्देसो. चतुत्थो पथवीकसिणनिद्देसो. पञ्चमो सेसकसिणनिद्देसो. छट्ठो असुभनिद्देसो. सत्तमो छअनुस्सतिनिद्देसो. अट्ठमो सेसानुस्सतिनिद्देसो. नवमो ब्रह्मविहारनिद्देसो. दसमो आरुप्पनिद्देसो. पटिक्कूलसञ्ञाधातुववत्थानद्वयनिद्देसो एकादसमोति.

विसुद्धिमग्गस्स पठमो भागो निट्ठितो.