सूरस्सतीनीति

दुतियो भागो

१. धनस्स दुब्बिधं किच्चं,

पापेति उण्णतं धनिं;

अधनिं ओणतं लोके,

सञ्चिने तेन तं धनं.

२. वट्टते सततं सीघं,

कालचक्कं अवारितं;

तेन घटी दिनं मासो,

वस्सो भवत्य चीरतो.

३. सत्तुना न हि सन्धेय्य,

एकदा सो भयं करो;

सुतत्तमपि पानीयं,

समयते नु पावकं.

४. विजहं पकतिं यो हि,

विकतिं पुन गच्छति;

सभावेन आकारेन,

विप्पल्लासं स गच्छति;

संसुमार गता गोधा,

यथा थी पुमवेसिका.

५. पक्खं लद्धान उड्डेन्ति,

उपचिका हि वम्मिका;

निक्खन्ता मरणं यन्ति,

उप्पता निप्पतं गता.

६. सब्बंपियस्स दज्जेय्य,

निस्सेसं पियमानसं;

सद्धाचित्तं तु नो विञ्ञू,

सद्धायिको पक्खलितो.

७. सक्कोति लङ्घितुं ब्यामं,

महुस्साहेन यो हि सो;

तदड्ढं अनुस्साहेन,

नोस्साहो तेसु थोमितो;

महुस्साहो दुक्खो लोके,

अनुस्साहो सदा सुखो.

८. दुक्खमं अक्खमन्तो यो,

पिट्ठिकारीच दुक्करं,

कदा लभेय्य सो लोके,

सुखमं सुकरं मुधा;

पच्चक्खञ्हि सो करेय्य,

दुक्खमञ्चापि दुक्करं.

९. अनग्घो मनुस्सो लोके,

तोसनापोसनादिना;

तेन सो महग्घं कम्मं,

करे लोकहितायुतं.

१०. वातेन नप्पभिज्जन्ति,

निन्ना वेळू कसा नळा;

यथावातं नगच्छन्ति,

तथा चरे जने कदा.

११. पुरतो च पच्छतो चे,

निस्सयो नत्थि पस्सतो;

अधिकं वीरियं होति,

अत्तनाथो तदा भवे.

१२. खणं आखुबिलं सीहो,

पासाणसकलाकुलं;

पप्पोति नखभङ्गंवा,

फलंवा मूसिको भवे.

१३. मग्गमुळ्हा जना अन्धा,

अमग्गा मग्गसञ्ञिनो;

तथेव दुप्पञ्ञा मुळ्हा,

तथत्थं नाव बुज्झरे.

१४. पियरूपं वीररूपं,

दुविधा रूपसम्पदा,

नारिं इच्छे पियरूपिं,

पुरिसं वीररूपकं.

१५. पज्जलन्ति हि खज्जोता,

पक्खचालनकम्मुना;

कुसिता सुपिता नेते,

तथा जनापि कम्मिका.

१६. कुम्मसङ्कोचमोपम्य,

निग्गहमपि संखमे;

पत्तकाले तु नीतिञ्ञो,

कण्हसप्पोव उट्ठहे.

१७. भक्खसेसं नखादन्ति,

सीहा उन्नतचेतसा;

परंपि नपणामेन्ति,

वुद्धिकामा तथा चरे.

१८. न व वस्सो समुप्पन्नो,

खीणो पुराणहायनो;

नववस्से नवा मेत्ता,

भावितब्बा हितेसिना.

१९. सन्तापयन्ति कमयाप्यभुजं न रोगा,

दुम्मन्तिनं कमुपयन्ति न नीतिदोसा;

कं स्री न मानयति कं न च हन्ति मच्चु,

कं थीकता न विसया परिपीळयन्ति.

(वसन्ततिलकागाथा.)

२०. (क) ब्याममत्तेन दण्डेन,

योलुम्ब्य उदकं मिने;

अगम्भीरं गम्भीरंवा,

अगाधे मञ्ञि गम्भीरं.

(ख)

तथा मन्दो सञ्ञाणेन,

अगाधे मञ्ञि पण्डितं;

समासमं न जानाति,

बह्वप्पं तिक्खमन्दतं.

२१. दुट्ठकम्मे सङ्गमन्ति,

छेककम्मे च नो इध;

मच्चुं वहन्ति सीसेन,

ते मुळ्हा मुळ्हसङ्गमा.

२२. दुविधो सङ्गमो लोके,

उजुको कुटिलो भवे;

उजुकोव पसंसेय्यो,

नोह्यञ्ञो साजसङ्गमो.

ते इमिना उपायेन समग्गा सम्मोदमाना महा भित्तिपिट्ठिकाय वसन्ति. (महोसधजातक अट्ठकथा)

२३. यूथिका पुप्फते नोहि,

सिञ्चितापि पुनप्पुनं;

पुप्फते सम्पत्ते काले,

एवं धारेथ वीरियं.

२४. धनुच्चयो धनक्खेपो,

दुविधा हि धनाकति;

धनुच्चये नयो अत्थि,

धनक्खेपम्हि नो इध.

२५. अमाता पितरसं वड्ढं,

जूतकारञ्च चञ्चलं;

नालपेय्य विसेसञ्ञू,

यदिच्छे सिद्धि मत्तनो.

हलिद्दिरागं कपिचित्तं,

पुरिसं रागविरागिनं;

एदिसं तात मासेवि,

निम्मनुस्संपि चे सिया.

२६. गुणा गुणञ्ञूसु गुणा भवन्ति,

ते निग्गुणं पत्वा भवन्ति दोसा;

आसाद्यतोया पभवन्ति नज्जो,

समुद्रमासज्ज भवन्त्यपेय्या.

(उपजातिगाथा)

२७. सिलारूपं निम्मिनन्ति,

कोट्टेत्वान पुनप्पुनं;

कोट्टकोव तथा बाला,

साधुं ओवज्ज निम्मिता.