८. महामन्धातुवत्थुम्हि अयमानुपुब्बीकथा

इतो किर एकनवुतिकप्पमत्थके विपस्सीनाम सम्मासम्बुद्धो लोके उप्पज्जित्वा पवत्तवरधम्मचक्को सदेवकेहि लोकेहि पूजियमानो बन्धुमतीनगरे पटिवसति. तदा सो मन्धाता तस्मिं नगरे तुन्नकारो हुत्वा निब्बत्ति. तुन्नकारकम्मेन जीविकं कप्पेन्तो विहरति. तदा सकलनगरवासिनो बुद्धपमुखं भिक्खुसङ्घं निमन्तेत्वा महादान मदंसु. अथ सो एवं चिन्तेसि, सब्बेपिमे नगरवासिनो दानं ददन्ति. अहमेकोव सेसो दुग्गतत्ता, यज्जाहमज्ज बीजं न रोपेमि, इमम्हा दुक्खा न परिमुच्चिस्सामीति. सो वेगेन तुन्नकारकम्मं परियेसित्वा किञ्चिमूलं लभित्वा तेन एकस्सापि दानं दातुं ओकास मलद्धा आपणं गन्त्वा राजमासके गहेत्वा चङ्कोटकं पूरेत्वा आदाय बुद्धपमुखस्स भिक्खुसङ्घस्स भत्तग्गं गन्त्वा ठितो एवं चिन्तेसि, नत्थि दानि ओकासं एकस्सापि भिक्खुनो पत्ते ओकिरितुं, अद्धाहं इमे आकासे विकिरिस्सामीति अप्पेवनाम पतमानानं एकस्सापि भिक्खुनो पत्ते एकम्पि पतेय्य, तं मे भविस्सति दीघरत्तं हिभाय सुखायाति पसन्नमानसो उद्धं खिपि, त तो पतमाना ते परिवारिकदेवतानञ्च भगवतो आनुभावेनच बहि अपतित्वा भगवन्तमादिं कत्वा सब्बेसं भिक्खूनं पत्तेयेव पतिंसु. अथ सो तं अच्छरियं दिस्वा पसन्नमानसो सिरसि अञ्जलिं पग्गय्ह ठितो एवं पत्थनमकासि.

१. इमिना मे अधिकारेन, पसादेन यतिस्सरे;

कामभोगीनहं अग्गो, भवेय्यं जातिजातियं.

२. पहरित्वा यदा पाणिं, ओलोकेमि नभोतलं;

सत्तरतनसम्पन्नं, वस्सं वस्सतु सब्बदाति.

सो ततो पट्ठाय देवमनुस्सेसु संसरन्तो महन्तं दिब्बसम्पत्तिं अनुभवित्वा इमस्मिं भद्दकप्पे आदिम्हि महासम्मतो नाम राजा अहोसि. तस्स पुत्तो रोजो नाम. तस्स पुत्तो वररोजो नाम, तस्स पुत्तो कल्याणो नाम, तस्स पुत्तो वरकल्याणो नाम. वरकल्याणस्स पुत्तो उपोसथो नाम. उपोसथस्स पुत्तो मन्धाता नाम हुत्वा निब्बत्ति. सो सत्तहि रतनेहि चतूहि च इद्धीहि समन्नागतो चक्कवत्तिरज्जं कारेसि, तस्स वामहत्थं सम्मिञ्जित्वा दक्खिणहत्थेन अप्पोट्ठिते आकासतो दिब्बमेघा विय जण्णुप्पमाणं सत्तरतनवस्सं वस्सति. एवरूपो अच्छरियो अहोसि. सो चतुरासीतिवस्ससहस्सानि कुमारकीळं कीळि. चतुरासीतिवस्ससहस्सानि ओपरज्जं कारेसि. चतुरासीतिवस्ससहस्सानि चक्कवत्तिरज्जं कारेसि, आयु पनस्स असङ्ख्येय्यं अहोसि. सो एकदिवसं कामतण्हं पूरेतुं असक्कोन्तो उक्कण्ठिताकारं दस्सेसि, अमच्चा देव किन्नखो उक्कण्ठा सीति पुच्छिंसु. सो भणे मय्हं पुञ्ञकम्मे ओलोकियमाने इमं रज्जं नप्पहोति, कतरन्नु खो ठानं रमणीयन्ति. देवलोको महाराजाति. सो चक्करतनं अब्भुक्किरित्वा परिसाय सद्धिं चातुमहाराजिकदेवलोकं अगमासि, अथस्स चत्तारो महाराजानो दिब्बमालगन्ध- हत्था देवगणपरिवुता पच्चुग्गमनं कत्वा तं आदाय चातुमहाराजिकदेवलोकं गन्त्वा रज्जं अदंसु, तस्स परिसाय परिवुतस्स तस्मिं रज्जं करोन्तस्स दीघो अद्धा वीतिवत्तो. सो तत्थपि तण्हं पूरेतु मसक्कोन्तो उक्कण्ठिता कारं दस्सेसि. ततो चत्तारो महाराजानो किन्नुखो महाराज उक्कण्ठितोति पुच्छिंसु. इमम्हा देवलोका कतरन्नु खो ठानं रमणीयन्ति, देव परेसं उपट्ठाकमनुस्ससदिसा मयं. तावतिंसदेवलोको इतो सतगुणेन रमणीयोति. मन्धाता चक्करतनं अब्भुक्किरित्वा अत्तनो परिसपरिवुतो तावतिंसाभिमुखो पायासि, अथस्स सक्को देवराजा दिब्बमालगन्धहत्थो देवगणपरिवुतो पच्चुग्गमनं कत्वा तं हत्थे गहेत्वा इतो एहि महाराजाति आह. ततो रञ्ञो देवगणपरिवुतस्स गमनकाले परिणायकरतनं चक्करतनं आदाय सद्धिंपरिसाय मनुस्सपथं ओतरित्वा अत्तनो घरं पाविसि. सक्को मन्धातुं सक्कभवनं नेत्वा देवता द्वे कोट्ठासे कत्वा अत्तनो रज्जं मज्झे भिन्दित्वा अदासि. ततो पट्ठाय द्वेपि राजनो रज्जं कारेसुं. एवं काले गच्छन्ते सक्को सट्ठिसतसहस्साधिकानि तिस्सोच वस्सकोटियो आयुं खेपेत्वा चवि. अञ्ञो सक्को निब्बत्ति, सोपि तथेव देवरज्जं कारेत्वा आयुक्खयेन चवि, एतेनु पायेन छत्तिंस सक्का चविंसु, मन्धाता पन मनुस्सपरिहारेन देवरज्जं कारेसियेव, तस्सेवं काले गच्छन्ते भीय्योसो मत्ताय कामतण्हा उप्पज्जि, सो किम्मे उपड्ढरज्जेन. सक्कं मारेत्वा एकरज्जं करिस्सामीति चिन्तेसि. सक्कं पन मारेतुं न सक्का, कामतण्हा पनेसा विपत्तिमूला. तथाहि.

३. वरमत्र सुखन्त्यत्र, अत्रिच्छाविहतो नरो;

इधवा परत्थवा किञ्चि, न सातं विन्दते सदा.

४. तण्हाय जायते सोको,

तण्हाय जायते भयं;

तण्हाय विप्पमुत्तस्स,

नत्थि सोको कुतो भयं.

५. तण्हादासो नरो एत्थ, राजचोरादिसम्भवं;

हत्तच्छेदादिकं दुक्खं, पापुणाति विहञ्ञति.

६. येन लोभेन जातेन, सदा जीयन्ति पाणिनो;

खेत्तं वत्थुं हिरञ्ञंच, गवास्सं दासपोरिसं;

सब्बत्थामेन सो लोभो, पहातब्बोव विञ्ञुनाति.

ततो अत्रिच्छाविहतस्स तस्स आयुसङ्खारो परिहायि, जरा सरीरं पहरि, मनुस्ससरीरञ्हि नाम न देवलोकेभिज्जति, तथ सो देवलोका भस्सित्वा बन्धुमतीनगरुय्यानं पाविसि, उय्यानपालो तस्स आगतभावं राजकुलं निवेदेसि. राजा राजकुला आगन्त्वा उय्यानेयेव आसनं पञ्ञापेसि. ततो मन्धाता उय्याने पञ्ञत्तवरासने निपन्नो अनुट्ठानसेय्यं कप्पेसि. ततो अमच्चा देव तुम्हाकं परतो किन्नु कथेसामाति पुच्छिंसु, मम परतो तुम्हे इमं सासनं महाजनस्स कथेय्याथ, मन्धातुमहाराजा द्विसहस्सदीपपरिवारेसु चतूसु महादीपेसु चक्कवत्तिरज्जं कारेत्वा चातुमहाराजिकेसु रज्जं कारेत्वा छत्तिंससक्कानं आयुपरिमाणेन देवलोके रज्जं कारेत्वा कालमकासीति. सो एवं वत्वा कालंकत्वा यथाकम्मं गतोति इममत्थं पकासेतुं भगवा चतुमहापरिसमज्झे इमा गाथायो आह.

७. यावता चन्दिमसुरिया, परिहरन्ति दिसा भन्ति विरोचना;

सब्बेव दासा मन्धाता, ये पाणा पथविनिस्सिता.

८. न कहापणवस्सेन, तित्ति कामेसु विज्जति;

अप्पस्सदा दुखा कामा, इति विञ्ञाय पण्डितो.

९. अपि दिब्बेसु कामेसु, रतिंसो नाधिगच्छति;

तण्हाक्खयरतो होति, सम्मासम्बुद्धसावकोति.

तं सुत्वा बहू सोतापत्तिफलादीनि पापुणिंसूति.

१०. इति गतिनियतानं बोधिया उत्तमानं;

सकवसमुपनेत्वा देति दुक्खातितण्हा;

अनियतगतिकानं का कथा मादिसानं;

जहथ तमिति मन्त्वा भो भजव्हो तिवत्थुंति.

महामन्धातुवत्थुं अट्ठमं.