३. तिण्णंजनानं वत्थुम्हि अयमानुपुब्बीकथा

जम्बुदीपस्मिं किर पुब्बे महानिदाघो अहोसि, तदा निदाघसुरियेन सकिरणकरा वापि पोक्खरणि नदी गिरिकन्दरनिज्झरादीसु उदकं निस्सेसं कत्वा पीतमिव उदके परिक्खीणे मच्छकच्छपादयो येभुय्येन विनासं पत्ता. अथ महारञ्ञभूमियं रुक्खतिणलभादयो अतीव मिलाता अहेसुं. मिगपक्खिनोपिघम्माभितत्ता पिपासितो मरीचिं तोयन्तिमञ्ञमाना इतोचितोच धावन्ता महादुक्खप्पत्ता अहेसुं. तदा एको सुवपोतको पिपासितो तत्थ तत्थ पानीयं परियेसन्तो महारञ्ञे एकस्मिं पूतिपादपे सट्ठिरतने नरकावाटे पानीयगन्धं घायित्वा लोभेन पातुं ओतिण्णो अतिपानेन भारो तत्थेव पतित्वा उग्गन्तुं नासक्खि. अथापरोपि सप्पोच मनुस्सोचाति द्वे जना तत्थेव पतिंसु, सप्पानाम विवेकं लद्धाव अत्तं विजहन्ति. तस्मायं अलद्धा विवेकत्तं उग्गन्तुं नासक्खि. अनालम्बत्ता मनुस्सोपि. ते उग्गन्तुं असक्कोन्ता मरणभयभीता अञ्ञमञ्ञ मविहेठेन्ता तत्थेव वसिंसु. अथेको बराणसीवासिको मनुस्सो वनं पविट्ठो तथेव पानीयं परियेसमानो तं ठानं पत्वा ते तयोपि दिस्वा कम्पमानहदयो वल्लिया पिटकं बन्धित्वा सिक्काय पक्खिपित्वा ओतारेत्वा ते तयोपि उद्धरि, अथानेन ते अम्हाकं जीवितं दिन्नन्ति सोमनस्सा तस्सेवमाहंसु, सामि मयं तुम्हे निस्साय जीवितं लभिम्ह, तुम्हे इतो पट्ठाय अम्हाकं सहायो, मयम्पि ते सहाया, अम्हाकं वसनट्ठानानि आगन्तुकामाति वत्वा तेसु ताव सुवपोतको आह, सामि बाराणसियं दक्खिणद्वारे महानिग्रोधो अत्थि, तत्थाहं वसामि, तव तथारूपे किच्चे सति मम सन्तिकमागम्म सुवाति सद्दंकरोहीति वत्वा मेत्तिथिरं कत्वा पक्कामि, सप्पोपि सम्माहं तस्सेव निग्रोधस्सा विदूरे महन्तं वम्मिकं अत्थि, तत्थ वसामि, तवत्थे सति तत्थागन्त्वा दीघातिसद्दं करोहीति वत्वा तथेवपक्कामि, मनुस्सोपि बाराणसियं असुकायनाम वीथिया असुकगेहे वसामि, तवत्थे सति मम सन्तिकं आगच्छाति वत्वा पक्कामि, अथा परभागे सो उपकारको पुरिसो अत्तनो किच्चे सञ्जाते मम सहायानं सन्तिकं गमिस्सामीति सङ्केतानुसारेन गन्त्वा निग्रोधमूले ठितो सुवस्स सद्दमकासि, तं सुत्वा सुवपोतको वेगेनागन्त्वा तेन सद्धिं पटिसम्मोदित्वासम्म चिरेना गतोसि, आगतकारणं मे आचिक्खाति आह. सोपाह सम्माहं जीवितु मसक्कोन्तो पुत्तदारके ञातीनं पटिपादेत्वा तव सन्तिकमागतोम्हिति, सुवपोतकोपि साधु सम्म तया कतं मम सन्तिकमागच्छन्तेन, तया मम जीवितं दिन्नं, मयापि तव जीवनुपायं कातुं वट्टति, यावाहं आगच्छामि, तावेत्थ थोकं विस्समाति वत्वा पक्कामि जीवनुपायं परियेसमानो, तस्मिं किर समये बाराणसीराजा नगरतो निक्खम्म सुसज्जितुय्यानं पविसित्वा सपरिसो कीळित्वा मज्झन्तिकसमये सुफुल्लितं पञ्चपदुमसञ्छन्वं मङ्गलपोक्खरणिं दिस्वा नहायितुकामो सब्बाभरणानि ओमुञ्चित्वा राजपुरिसे पटिपादेत्वा नहायितुं ओतरि, तदा सुवपोतको तं ठानं पत्तो साखन्तरे निलीनो राजपुरिसानं पमादं दिस्वा रञ्ञो मुत्ताहारं डसित्वा आकासं पक्खन्दित्वा वेगेनागन्त्वा अत्तनो सहायस्स दत्वा अप्पमत्तो इमं वलञ्जेहि सम्माति वत्वा अदासि, ततो सो नं गहेत्वा इमं कुहिं पटिसामेस्सामीति चिन्तोन्तो ममेको सहायको अन्तोनगरे वसति, तस्मिं ठपेस्सामीति चिन्तेत्वा यथासङ्केतमुपगम्म तं दिस्वा पटिसन्थारं कत्वा सुवपोतकेन कतो पकारं पकासेत्वा इमं मुत्ताहारं साधुकं ठपेहीति वत्वा अदासि, तंखणे राजा नहात्वानुलित्तो आभरणानि पिलन्धेन्तो मुत्ताहारं नाद्दस. ततो राजपुरिसा अन्तोच बहिच परिजने उपपरिक्खित्वा मुत्ताहारं अपस्सन्ता नगरे भेरिं चरापेसुं, यो मुत्ताहारं पस्सति, तस्स राजा महन्तं यसं दस्सतीति. तं सुत्वा सो मित्तदूभी एवं चिन्तेसि, अहंचम्हि दुक्खितो, यन्नूनाहं मुत्ताहारं रञ्ञो दस्सेत्वा सुखेन वसेय्यं, किम्मे एतेनाति तेन कतं तथारूपं उपकारं असल्लक्खेन्तो महामित्तदूभी पुरिसो राजपुरिसे उपसङ्कम्म मुत्तहारं अत्तनो सन्तिके ठपितभावं कथेसि, भो मम सन्तिके एको पुरिसो मुत्तहारं ठपेसीति. एवं असप्पुरिससंसग्गोति, तथाहि.

१. यथा संवड्ढितो निम्बो, मधुखीरो दसिञ्चना;

न याति मधुरं तं वो, पकार मसतं कतं.

२. सीसेनु दक मादाय, वड्ढितोपि नुहीतरु;

न याति मधुरं तंवो, पकारमसतं कतं.

३. निच्चं खीरोदपानेन, वड्ढितो सिविसो यथा;

विसंव परिवत्तेति, तथा नीचोपकारकं.

४. यथात्तना कतो अग्गि, सीतलं न ददे खलु;

तथा नीचे कतं कारं, अग्गीव दहते तनुं.

५. तस्मा उपपरिक्खित्वा, हावभावेन बुद्धिया;

कातब्बा मेत्ति जन्तूहि, नामित्तो लभतेसुखन्ति.

अथस्स मित्तदुभिनो वचनेन राजपुरिसा मुत्ताहारंचतंच गहेत्वा सभण्डकं पुरिसं दस्सेसुं. अथ राजा सभण्डकं चोरं दिस्वा कुद्धो इमं नेत्वा दक्खिणद्वारे जीवसूले उत्तासेथाति आणापेसि, राजपुरिसा तस्स राजाणं करोन्तो अगमंसु, तेहि नीयमानो पुरिसो दक्खिणद्वारा निक्खम्म सप्पसहायं सरित्वा अप्पेवनामे तस्स सन्तिका किञ्चि सोत्थि भवेय्याति पुब्बे वुत्तसङ्केता नुसारेन वम्मिकं दिस्वा सम्म दीघाति सद्दमकासि, सो वम्मिका निक्खम्मतं तथा नियमानं दिस्वा संविग्गो दुक्खप्पत्तो सहायस्समे अज्ज अवस्सयेन उपत्थम्भं भवितुं वट्टतीति तं समस्सासेत्वा अत्तभावं विजहित्वा अञ्ञतरवेसेन राजपुरिसे उपसङ्कम्म इमं पुरिसं मुहुत्तंमा मारेथाति दळ्हं वत्वा मुहुत्तेन रञ्ञो अग्गमहेसिया वसनट्ठानं गन्त्वा सप्पवण्णेन देविं डसित्वा ताय विसेन मुच्छितकाले मनुस्सवण्णेन वज्झप्पत्तो विसोसधं जानातिती वत्वा तंखणेव सहायस्स सन्तिकं गन्त्वा रञ्ञा तव पक्को सितकाले गन्त्वा उदकप्पसतेन देविया सरीरे पहरित्वा निब्बिसं कराहीति वत्वा पक्कामि, अथ राजा विसवेज्ज परियेसन्तो तं पवत्तिं सुत्वा वज्झप्पत्तं आनेथाति आणापेत्वा देविया निब्बिसं करोथाति आह, सो नागराजेन वुत्तनयेन निब्बिसमकासि, सा सुखिता अरोगा अहोसि, राजा तं दिस्वा तुट्ठो तस्स खेत्तवत्थुयानवाहनादिदानेन महासक्कारमकासि, अथ सो राजानं उपसङ्कम्म अत्तना कतं सब्बं पकासेसि. तेन वुत्तं.

६. एकदाहं महाराज, वनं कम्मेन केनचि;

गतोद्दसं महावाटे, पतितं सुवपोतकं.

७. अथो रगं मनुस्संच;

दुक्खप्पत्ते खुदापरे;

उक्खिपिं करुणायाहं;

ते मे वोचुं तदा तयो.

८. अदासि जीवमम्हाकं, उपकारोसि नो तुवं;

तव किच्चे समुप्पन्ने, अम्हाकं एहि सन्तिकं.

९. एवं तेहि पवुत्तोहं, अगञ्छिं सुवसन्तिकं;

तेन कतूपकारोहं, मनुस्सस्सापि सन्तिकं.

१०. तेनाहं मरणप्पत्तो, अद्दसं उरगाधिपं;

सोदासि जीवितं मय्हं, अलत्थं [अलद्ध इतिसब्बत्थ] विपुलं धनं.

११. सुजनो नावमन्तब्बो, खुद्दकोति नराधिप;

सुवोच उरगोचेते, मित्तधम्मे पतिट्ठिता.

१२. कारणञ्ञू मनुस्सेसो,

अम्हेहि समजातिको;

कतूपकारो एवम्पि,

दिसो जातो नराधमो.

१३. अकस्मा देव कुप्पन्ति, पसीदन्तिनिमित्ततो;

सीलं हेतमसाधूनं, बालानमविजानतं.

१४. मनुस्सापि महाराज, केचि विस्सासिया न वे;

तिरच्छानापि होन्तेव, अजिम्हमनसासठाति.

एवं सो अत्तनो पवत्तिं कथेसि, राजा तं सुत्वा पसन्नो इमस्स पुरिसस्स महन्तं गेहं कत्वा महापरिहारं करोथाति आणापेसि, सो पन मम गेहं निग्रोधस्स च वम्मिकस्स च अन्तरे करोथाति वत्वा तथा कारेत्वा तत्थ वसन्तो राजूपट्ठानं करोन्तो तेहि सहायेहि सद्धिं सम्मोदमानो यावजीवं वसित्वा आयु परियोसाने तेहि सद्धिं यथाकम्मं गतोति.

१५. इति पतितसुखम्हा अङ्गतो वा धनम्हा,

परमतरपतिट्ठा होन्ति मित्ता सखानं;

विरहितसखिनं भो नत्थि यस्माभिवुद्धि,

चिणुथ कुसलधम्मं मित्तवन्ता महन्तं.

तिण्णं जनानं वत्थुं ततियं.