निदानसंयुत्त

पटिच्चसमुप्पादसुत्त

पुच्छा – तेनावुसो भगवता…पे… सम्मासम्बुद्धेन निदानवग्गसंयुत्ते पठमं संगीतं पटिच्चसमुप्पादसुत्तं कत्थ तं आरब्भ किस्मिं वत्थुस्मिं कथञ्च भासितं.

विस्सज्जना – सावत्थियं भन्ते पञ्चसते जनपदवासिनो भिक्खू आरब्भ भासितं. पञ्चसता भन्ते जनपदवासिनो भिक्खू सब्बे उग्घाटितञ्ञुनो धुतङ्गधरा आरद्धवीरिया युत्तयोगा विपस्सका सण्हं सुखुमं सुञ्ञतं पच्चयाकारधम्मदेसनं पत्थयमाना भगवन्तं अभिवादेत्वा भगवन्तं परिवारेत्वा निसीदिंसु. तस्मिं वत्थुस्मिं ‘‘पटिच्चसमुप्पादं वो भिक्खवे देसेस्सामि, तं सुणाथ साधुकं मनसि करोथ, भासिस्सामी’’ति एवमादिना भन्ते भगवता भासितं.

कतमो च भिक्खवे पटिच्चसमुप्पादो. अविज्जापच्चया भिक्खवे सङ्खारा, सङ्खारपच्चया विञ्ञाणं (पेय्याल) जातिपच्चया जरामरणं सोकपरिदेवदुक्खदोमनस्सुपासा सम्भवन्ति, एवमेतस्स केवलस्स दुक्खन्धस्स समुदयो होति. अयं वुच्चति भिक्खवे पटिच्चसमुप्पादो.

अविज्जाय त्वेव असेसविरागनिरोधो सङ्खारनिरोधो (पेय्याल) जातिनिरोधा जरामरणं सोकपरिदेवदुक्खदोमनस्सुपायासा निरुज्झन्ति, एवमेतस्स केवलस्स दुक्खक्खन्धस्स निरोधो होति –

विभङ्गसुत्त

पुच्छा – तत्थावुसो दुतियं संगीतं विभङ्गसुत्तं भगवता कत्थ कं आरब्भ किस्मिं वत्थुस्मिं कथञ्च भासितं.

विस्सज्जना – सावत्थियं भन्ते पञ्चसते जनपदवासिनो विपञ्चितञ्ञुनो भिक्खू आरब्भ भासितं. पञ्चसता भन्ते जनपदवासिका भिक्खू विपञ्चितञ्ञुनो धुतङ्गधरा आरद्धवीरिया युत्तयोगा विस्सका सण्हं सुखुमं सुञ्ञतपटिसंयुत्तं पच्चयाकारधम्मदेसनं पत्थयमाना भगवन्तं परिवारेत्वा निसीदिंसु. तस्मिं वत्थुस्मिं ‘‘पटिच्च समुप्पादं वो भिक्खवे देदेस्सामि विभजिस्सामि, तं सुणाथ साधुकं मनसिकरोथ, भासिस्सामी’’ति एवमादिना भन्ते भगवता भासितं.

पञ्चवेरभयसुत्त

पुच्छा – पञ्चवेरभयसुत्तं पनावुसो भगवता कत्थ कं आरब्भ कथञ्च भासितं.

विस्सज्जना – सावत्थियं भन्ते अनाथपिण्डिकं गहपतिं आरब्भ ‘‘यतो खो गहपति अरियसावकस्स पञ्च भयानि वेरानि वूपसन्तानि होन्ति, चतूहि च सोतापत्तियङ्गेहि समन्नागतो होति, अरियो चस्स ञायो पञ्ञाय सुदिट्ठो होति सुप्पटिविद्धो, सो आकङ्खमानो अत्तनाव अत्तानं ब्याकरेय्य खीणनिरयोमि खीणतिरच्छानयोनि खीणपेत्तिविसयो खीणापायदुग्गतिविनिपातो, सोतापन्नोहमस्मि अविनिपातधम्मो नियतो सम्बोधिपरायनो’’ति एवं खो भन्ते भगवता भासितं.

पुच्छा – कथञ्चावुसोतत्थ भगवता अरियसावकस्स पञ्चन्नं भयानं वेरानं वूपसन्तता पकासिता.

विस्सज्जना – ‘‘कतमानि पञ्च भयानि वेरानि वूपसन्तानि होन्ति. यं गहपति पाणातिपाती पाणातिपातपच्चया दिट्ठधम्मिकम्पि भयं वेरं पसवति, सम्परायिकम्पि भयं वेरं पसवति, चेतसिकम्पि दुक्खं दोमनस्सं पटिसंवेदयति. पाणातिपाता टिविरतस्स एवं तं भयं वेरं वूपसन्तं होती’’ति एवमादिना भन्ते तत्थ भगवता अरियसावकस्स पञ्चन्नं भयानं वेरानं वूपसन्तता पकासिता.

पुच्छा – कथञ्चावुसो तत्थ भगवता अरियसावकस्स चतूहि सोतापत्तियङ्गेहि समन्नागतता पकासिता.

विस्सज्जना – कतमेहि चतूहि सोतापत्तियङ्गेहि समन्नागतो होति. इध गहपति अरियसावको बुद्धे अवेच्चप्पसादेन समन्नागतो होति ‘‘इतिपिसो भगवा अरहं सम्मासम्बुद्धो विज्जाचरणसम्पन्नो सुगतो लोकविदू अनुत्तरोपुरिसदम्मसारथि सत्थादेवमनुस्सानं बुद्धो भगवा’’ति एवमादिना भन्ते तत्थ भगवता अरियसावकस्स चतूहि सोतापत्तियङ्गेहि समन्नागतता पकासिता.

पुच्छा – कथञ्चावुसो तत्थ भगवता अरियसावकेन अरियस्स ञायस्स पञ्ञाय सुदिट्ठता सुप्पटिविद्धता पकासिता.

विस्सज्जना – कतमो चस्स अरियो ञायो पञ्ञाय सुदिट्ठो होति सुप्पटिविद्धो. इध गहपति अरियसावको पटिच्चसमुप्पादञ्ञेव साधुकं योनिसो मनसि करोति ‘‘इति इमस्मिं सति इदं होति, इमस्मिं असति इदं न होति, इमस्सुप्पादा इदं उप्पज्जति, इमस्स निरोधा इदं निरुज्झति, यदिदं अविज्जापच्चया (पेय्याल) एवमेतस्स केवलस्स दुक्खक्खन्धस्स निरोधो होती’’ति, एवं खो भन्ते भगवता तत्थ अरियसावकेन अरियस्स ञायस्स पञ्ञाय सुदिट्ठता सुप्पटिविद्धता पकासिता.

यतो खो गहपति अरियसावकस्स इमानि पञ्च भयानि वेरानि वूपसन्तानि होन्ति. इमेहि चतूहि सोतापत्तियङ्गेहि समन्नागतो होति. अयञ्चस्स अरियो ञायो पञ्ञाय सुदिट्ठो होति सुप्पटिविद्धो–

दुक्खसुत्त

पुच्छा – दुक्खसुत्तं पनावुसो भगवता कत्थ कं आरब्भ कथञ्च भासितं.

विस्सज्जना – सावत्थियं भन्ते सम्बहुले भिक्खू आरब्भ ‘‘दुक्खस्स भिक्खवे समुदयञ्च अत्थङ्गमञ्च देसेस्सामी’’ति एवमादिना भगवता भासितं.

पुच्छा – कथञ्चावुसो तत्थ भगवता दुक्खसमुदयो पकासितो.

विस्सज्जना – कतमो च भिक्खवे दुक्खस्स समुदयो. चक्खुञ्च पटिच्च रूपे च उप्पज्जति चक्खुविञ्ञाणं, तिण्णं सङ्गति फस्सो, फस्सपच्चया वेदना, वेदनापच्चया तण्हा. अयं खो भिक्खवे दुक्खस्स समुदयो. सोतञ्च पटिच्च सद्दे च उप्पज्जति सोतविञ्ञाणं…पे… घानञ्च पटिच्च गन्धे च…पे… जिव्हञ्च पटिच्च रसे च…पे… कायञ्च पटिच्च फोट्ठब्बे च…पे… मनञ्च पटिच्च धम्मे च उप्पज्जति मनोविञ्ञाणं, तिण्णं सङ्गति फस्सो, फस्सपच्चया वेदना, वेदनापच्चया तण्हा. अयं खो भिक्खवे दुक्खस्स समुदयोति एवंखो भन्ते तत्थ भगवता दुक्खस्स समुदयो पकासितो.

पुच्छा – कथञ्चावुसो तत्थ भगवता दुक्खस्स अत्थङ्गमो पकासितो.

विस्सज्जना – कतमो च भिक्खवे दुक्खस्स अत्थङ्गमो. चक्खुञ्च पटिच्च रूपे च उप्पज्जति चक्खुविञ्ञाणं, तिण्णं सङ्गति फस्सो, फस्सपच्चया वेदना, वेदनापच्चया तण्हा, तस्सायेव तण्हाय असेसविरागनिरोधा उपादाननिरोधो उपादाननिरोधा भवनिरोधो, भवनिरोधा जातिनिरोधो, जातिनिरोधा जरामरणं सोकपरिदेवदुक्खदोमनस्सुपायासा निरुज्झन्ति. एवमेतस्स केवलस्स दुक्खक्खन्धस्स निरोधो होतीति एवमादिना भन्ते तत्थ भगवता दुक्खस्स अत्थङ्गमो पकासितो.

पुत्तमंसूपमसुत्त

पुच्छा – पुत्तमंसूपमसुत्तं पनावुसो भगवता कत्थ कं आरब्भ किस्मिं वत्थुस्मिं कथञ्च भासितं.

विस्सज्जना – सावत्थियं भन्ते सम्बहुले अधुना पब्बजिते भिक्खू आरब्भ भासितं. भगवतो च भन्ते भिक्खुसङ्घस्स च महालाभसक्कारो उदपादि, एकच्चे च भन्ते भिक्खू नवा अचिरपब्बजिता कुलपुत्ता आहारं अपच्चवेक्खित्वा परिभुञ्जिंसु. तस्मिं भन्ते वत्थुस्मिं ‘‘चत्तारोमे भिक्खवे आहारा भूतानं वा सत्तानं ठितिया सम्भवेसीनं वा अनुग्गहाय. कतमे चत्तारो कबळीकारो आहारो ओळारिको वा सुखुमो वा फस्सो दुतियो मनोसञ्चेतना ततिया विञ्ञाणं चतुत्थ’’न्ति एवं खो भन्ते भगवता भासितं.

पुच्छा – कथञ्चावुसो तत्थ कबळीकारस्स आहारस्स दट्ठब्बाकारो भगवता पकासितो.

विस्सज्जना – सेय्यथापि भिक्खवे द्वे जायम्पतिका परित्तं सम्बलं आदाय कन्तारमग्गं पटिपज्जेय्युं. तेसमस्स एकपुत्तको पियो मनापोति एवमादिना भन्ते तत्थ भगवता कबळीकारस्स आहारस्स दट्ठब्बाकारो पकासितो.

पुच्छा – कथञ्चावुसो तत्थ भगवता फस्साहारस्स दट्ठब्बाकारो पकासितो.

विस्सज्जना – सेय्यथापि भिक्खवे गावी निच्चम्मा कुट्टं चे निस्साय तिट्ठेय्य, ये कुट्टनिस्सिता पाणा, ते नं खादेय्युं. रुक्खं चे निस्साय तिट्ठेय्य. उदकं चे निस्साय तिट्ठेय्य. आकासं चे निस्साय तिट्ठेय्य, ये आकासनिस्सिता पाणा, ते नं खादेय्युन्ति एवमादिना भन्ते तत्थ भगवता फस्सस्स आहारस्स दट्ठब्बाकारो वित्थारेत्वा पकासितो.

एवमेव ख्वाहं भिक्खवे फस्साहारो दट्ठब्बोति वदामि.

पुच्छा – कथञ्चावुसो तत्थ भगवता मनोसञ्चेतनाहारस्स दट्ठब्बाकारो पकासितो.

विस्सज्जना – सेय्यथापि भिक्खवे अङ्गारकासु साधिकपोरिसा पुण्णा अङ्गारानं वीतच्चिकानं वीतधूमानं. अथ पुरिसो आगच्छेय्य जीवितुकामो अमरितुकामो सुख कामो दुक्खप्पटिकूलोति एवमादिना भन्ते तत्थ भगवता मनोसञ्चेतनाहारस्स दट्ठब्बाकारो वित्थारेन पकासितो.

पुच्छा – कथञ्चावुसो तत्थ भगवता विञ्ञाणाहारस्स दट्ठब्बाकारो पकासितो.

विस्सज्जना – सेय्यथापि भिक्खवे चोरं आगुचारिं गहेत्वा रञ्ञो दस्सेय्युं ‘‘अयं ते देवचोरो आगुचारी, इमस्स यं इच्छसि, तं दण्डं पणेही’’ति एवमादिना भन्ते तत्थ भगवता विञ्ञाणाहारस्स दट्ठब्बाकारो पकासितो.

सुसिमपरिब्बाजकसुत्त

पुच्छा – तेनावुसो भगवता…पे… सम्मासम्बुद्धेन सुसिमपरिब्बाजक सुत्तं कत्थ कं आरब्भ किस्मिं वत्थुस्मिं कथञ्च भासितं.

विस्सज्जना – राजगहे भन्ते आयस्मन्तं सुसिमं आरब्भ भासितं. आयस्मा भन्ते सुसिमो यावतको भिक्खूहि सद्धिं अहोसि कथासल्लापो, तं सब्बं भगवतो आरोचेसि. तस्मिं वत्थुस्मिं ‘‘पुब्बे खो सुसिम धम्मट्ठितिञाणं, पच्छा निब्बाने ञाण’’न्ति एवमादिना भन्ते भगवता भासितं.

पुच्छा – कथञ्चावुसो तत्थ भगवा आयस्मतो सुसिमत्थेरस्स सम्पतिअरहत्तपत्तस्स अनुयोगवसेन पटिपुच्छित्वा पटिपुच्छित्वा उत्तरि धम्मदेसनं वित्थारेत्वा देसेसि.

विस्सज्जना – जातिपच्चया जरामरणन्ति सुसिम पस्ससीति. एवं भन्ते. भवपच्चया जातीति सुसिम पस्ससीति. एवं भन्तेति एवमादिना भन्ते भगवा तत्थ आयस्मतो सुसिमस्स सम्पतिअरहत्तपत्तस्स उत्तरिपि अनुयोगवसेन पटिपुच्छित्वा पटिपुच्छित्वा वित्थारतो धम्मं देसेसि.

तस्स मे भन्ते भगवा अच्चयं अच्चयतो पटिग्गण्हातु आयतिंसंवराय–